Σε μια εποχή όπου η μετανάστευση παραμένει ένα από τα πιο πιεστικά ζητήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι στέλνει ένα αισιόδοξο μήνυμα: “Η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών είναι εφικτή”. Με αυτά τα λόγια, η Μελόνι σχολίασε την πρόσφατη συμφωνία των υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ, η οποία ανοίγει νέους δρόμους για μια πιο ελεγχόμενη και νόμιμη προσέγγιση στο προσφυγικό. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δίνει προτεραιότητα στη νομιμότητα, περιορίζοντας την εμπορία ανθρώπων και ενισχύοντας την αστυνομική συνεργασία, χωρίς να παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η συμφωνία, που εγκρίθηκε στις 8 Δεκεμβρίου από το Συμβούλιο της ΕΕ, εισάγει σημαντικές αλλαγές στο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου. Συγκεκριμένα, διευκολύνει την απόρριψη αιτήσεων ασύλου όταν οι αιτούντες έχουν περάσει από “ασφαλή τρίτα κράτη” εκτός ΕΕ, ενώ δημιουργεί μια κοινή ευρωπαϊκή λίστα χωρών προέλευσης που θεωρούνται ασφαλείς για ταχεία επεξεργασία αιτημάτων. Αυτές οι ρυθμίσεις, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα επιτρέψουν γρηγορότερες αποφάσεις και επαναπατρισμούς, μειώνοντας την πίεση στα σύνορα της ΕΕ. Η Μελόνι, η οποία έχει πρωταγωνιστήσει σε αυτή την πορεία, τόνισε ότι “υπάρχει εναλλακτική στην παράτυπη μετανάστευση – ένας δρόμος που βάζει την νομιμότητα στο επίκεντρο”.
Κεντρικό ρόλο στην επιτυχία αυτή παίζει το πρωτότυπο μοντέλο συνεργασίας της Ιταλίας με την Αλβανία. Πρόκειται για δύο κλειστά κέντρα υποδοχής και επεξεργασίας αιτημάτων ασύλου στη βόρεια Αλβανία, τα οποία χρηματοδοτούνται και λειτουργούν υπό ιταλική εποπτεία. Αυτά τα κέντρα, που ξεκίνησαν να υλοποιούνται το 2024, επιτρέπουν την εξωτερική επεξεργασία αιτημάτων εκτός ΕΕ, μειώνοντας τις ροές προς την Ιταλία και την Ευρώπη. Παρά τις αρχικές νομικές προκλήσεις από ιταλικά δικαστήρια και την Ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη, η Μελόνι επιμένει: “Αυτό το πρωτόκολλο γίνεται πλέον κοινή πρακτική στην Ευρώπη”. Πράγματι, η νέα συμφωνία της ΕΕ προβλέπει τη δημιουργία “κόμβων επιστροφής” σε τρίτες χώρες, κάνοντας το ιταλικό μοντέλο πρότυπο για άλλα κράτη μέλη.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός δεν σταμάτησε εκεί. Επικρίνοντας την εμπορία ανθρώπων, κάλεσε για ενίσχυση της δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. “Πρέπει να χτυπήσουμε τα χρήματα των διακινητών απευθείας, αποκόπτοντας τα κέρδη τους”, δήλωσε, προτείνοντας νέα εργαλεία για την καταπολέμηση των δικτύων λαθρεμπορίου. Αυτή η προσέγγιση, σύμφωνα με αναλυτές, μπορεί να μειώσει δραστικά τις παράνομες διαδρομές, ενώ παράλληλα ενισχύει την αλληλεγγύη μεταξύ κρατών-μελών – από την κοινή λίστα ασφαλών χωρών μέχρι την κοινή καταπολέμηση του εγκλήματος.
Φυσικά, η συμφωνία δεν είναι χωρίς επικρίσεις. Ομάδες υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι οι νέοι κανόνες μπορεί να περιορίσουν την πρόσβαση σε άσυλο, ενώ η εξωτερική επεξεργασία κινδυνεύει να δημιουργήσει “γκρίζες ζώνες” δικαιωμάτων. Ωστόσο, η Μελόνι και οι υποστηρικτές της βλέπουν σε αυτή την εξέλιξη μια “μεγάλη στροφή” στην ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης, που ισορροπεί την ανθρωπιά με την ανάγκη ελέγχου. Με την εφαρμογή του Συμφώνου από το 2026, η ΕΕ ετοιμάζεται για μια νέα εποχή, όπου η νομιμότητα γίνεται το κλειδί για βιώσιμες λύσεις.
Η δήλωση της Μελόνι έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς η ΕΕ ολοκληρώνει την προετοιμασία για την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου, με εθνικά σχέδια υλοποίησης ήδη σε εξέλιξη. Για την Ιταλία, που δέχεται χιλιάδες αφίξεις από τη Μεσόγειο ετησίως, αυτή η συμφωνία δεν είναι απλώς πολιτική νίκη – είναι βήμα προς μια πιο δίκαιη και εφικτή διαχείριση ενός παγκόσμιου φαινομένου.