Οι εντάσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Ευρώπης κλιμακώνονται, με τον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να παραδέχεται ότι αντάλλαξε «δύσκολες κουβέντες» με ηγέτες από Γαλλία, Γερμανία και Βρετανία σε τηλεφωνική συζήτηση για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η κουβέντα, που έγινε χθες, αποκάλυψε βαθιές διαφωνίες για το πώς θα τερματιστεί η ρωσική εισβολή, ενώ η Γερμανία ανακοίνωσε σήμερα ότι έστειλε στον Τραμπ πρόταση για εδαφικές παραχωρήσεις από την πλευρά του Κιέβου – με την αυστηρή προϋπόθεση ότι η απόφαση ανήκει αποκλειστικά στον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον λαό του.
Ο Τραμπ, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Λευκό Οίκο, περιέγραψε τη συνομιλία ως έντονη: «Συζητήσαμε την Ουκρανία με αρκετά σκληρές λέξεις. Είχαμε κάποιες μικρές διαφωνίες για πρόσωπα, και θα δούμε πώς θα εξελιχθεί». Η κλήση περιλάμβανε τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, τον Βρετανό Πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ και τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, και εστίασε σε ένα αμερικανικό σχέδιο ειρήνης που προκαλεί αντιδράσεις στην Ευρώπη. Οι Ευρωπαίοι πρότειναν νέες συνομιλίες το Σαββατοκύριακο, αλλά ο Τραμπ προειδοποίησε ότι δεν θέλει να «σπαταλάμε χρόνο» αν δεν υπάρξει σύγκλιση.
Μια Πρόταση που Αλλάζει τα Δεδομένα;
Σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο Μερτς αποκάλυψε ότι η Ουκρανία κατέθεσε χθες αναθεωρημένο σχέδιο ειρήνης στις ΗΠΑ, το οποίο περιλαμβάνει συγκεκριμένες εδαφικές παραχωρήσεις – όχι όμως σε εδάφη που δεν έχει καταλάβει η Ρωσία, όπως προέβλεπε το αρχικό αμερικανικό πλάνο. «Πρόκειται για το τι εδαφικές παραχωρήσεις είναι έτοιμη να κάνει η Ουκρανία», εξήγησε ο Γερμανός Καγκελάριος, τονίζοντας ότι «θα ήταν λάθος να πιέσουμε τον Ζελένσκι σε μια ειρήνη που ο λαός του δεν θα αποδεχτεί μετά από τέσσερα χρόνια πόνου και θανάτων». Η πρόταση στάλθηκε μετά την κλήση, και ο Μερτς δήλωσε αισιόδοξος: «Ο Τραμπ έμεινε με την εντύπωση ότι είναι έτοιμος να προχωρήσει μαζί μας, γιατί ξέρει ότι τα ευρωπαϊκά συμφέροντα πρέπει να ακουστούν».
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, σε κοινή δήλωση, χαρακτήρισαν την κουβέντα «εποικοδομητική» και συμφώνησαν ότι βρισκόμαστε σε «κρίσιμη στιγμή» για την Ουκρανία και την ευρωατλαντική ασφάλεια. Ωστόσο, η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο βαθιάς δυσπιστίας, μετά την πρόσφατη αμερικανική στρατηγική εθνικής ασφαλείας, η οποία κατηγορεί την Ευρώπη για «αποσύνθεση» λόγω μετανάστευσης, χαμηλών γεννήσεων και «λογοκρισίας» της ελευθερίας του λόγου. Το έγγραφο προβλέπει «πολιτισμικό αφανισμό» για την ήπειρο σε λίγες δεκαετίες και καλεί τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την «κύρια ευθύνη» για την άμυνά τους, ενώ τονίζει την ανάγκη «σταθερότητας» με τη Ρωσία και στροφή των ΗΠΑ προς τη Δύση Ημισφαίριο.
Η Σκιά της Νέας Αμερικανικής Στρατηγικής
Η νέα αμερικανική στρατηγική, που δημοσιεύτηκε πριν από λίγες ημέρες, προκαλεί σοκ στην Ευρώπη. Χαρακτηρίζει την Ήπειρο «αδύναμη» και κατηγορεί κυβερνήσεις για «υπονόμευση δημοκρατικών διαδικασιών» στην υποστήριξη της Ουκρανίας, ενώ υποστηρίζει ότι «η πλειοψηφία των Ευρωπαίων θέλει ειρήνη πάση θυσία». Ο Τραμπ, που κατηγορεί τον προκάτοχό του Τζο Μπάιντεν για την κλιμάκωση του πολέμου, δήλωσε χθες: «Μερικές φορές πρέπει να αφήσεις τους ανθρώπους να το λύσουν μόνοι τους, αλλά το πρόβλημα είναι ότι χάνεις χιλιάδες ζωές κάθε εβδομάδα. Είναι γελοίο». Συμπλήρωσε ότι μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο «εντός 24 ωρών» από την ορκωμοσία του τον Ιανουάριο, αλλά οι συνομιλίες με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν την προηγούμενη εβδομάδα απέβησαν άκαρπες.
Από την ευρωπαϊκή πλευρά, η αντίδραση είναι σθεναρή. Ο Μερτς κάλεσε για «εντατική δουλειά με ψυχραιμία» και πρότεινε το Βερολίνο ως τόπο για νέες συνομιλίες: «Καμία ειρήνη δεν μπορεί να γίνει χωρίς εμάς». Ο Ρούτε προειδοποίησε ότι η Ρωσία παραμένει «υπαρξιακή απειλή» και κάλεσε για άμεση αύξηση αμυντικών δαπανών. Οι Ευρωπαίοι επιμένουν σε «ισχυρές εγγυήσεις» για οποιαδήποτε κατάπαυση πυρός – όχι όπως οι αποτυχημένες Συμφωνίες του Μινσκ – και ζητούν να χρησιμοποιηθούν παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Προς Ποια Κατεύθυνση;
Αυτή η κρίσιμη εβδομάδα μπορεί να καθορίσει το μέλλον της διατλαντικής συμμαχίας. Με την Ουκρανία να στέλνει αναθεωρημένο σχέδιο και την Ευρώπη να διεκδικεί ρόλο, η πίεση στον Τραμπ εντείνεται. Ωστόσο, η νέα αμερικανική δογματική στροφή – με έμφαση στη Λατινική Αμερική και λιγότερη εστίαση στην Ευρώπη – βάζει σε δοκιμασία δεκαετίες συνεργασίας. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι, αν δεν βρεθεί κοινό έδαφος, ο κόσμος μπορεί να μοιραστεί σε «σφαίρες επιρροής», αφήνοντας την Ουκρανία και την Ευρώπη εκτεθειμένες. Η επόμενη κίνηση; Μια πιθανή συνάντηση στο Βερολίνο, όπου η ειρήνη – και η ενότητα – θα τεθούν ξανά στο τραπέζι.