Σε μια κίνηση που φέρνει ελπίδα αλλά και πολλά ερωτηματικά, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι η πρώτη φάση του σχεδίου εκεχειρίας για τη Γάζα, που εγκρίθηκε από τον ΟΗΕ, πλησιάζει στο τέλος της. Με τα μάτια στραμμένα στη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ αργότερα αυτόν τον μήνα, ο Νετανιάχου τόνισε την ανάγκη αποστρατιωτικοποίησης της Χαμάς, ενώ η αβεβαιότητα για τα επόμενα βήματα παραμένει πυκνή – ιδίως εν μέσω διεθνών εντάσεων και δικαστικών ερευνών.
Η ανακοίνωση έγινε κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, την πρώτη επίσκεψη ηγέτη μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας στο Ισραήλ μετά την έκδοση ενταλμάτων σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) τον Νοέμβριο του 2024 εναντίον του Νετανιάχου και του πρώην υπουργού Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα. «Βρισκόμαστε κοντά στο τέλος της πρώτης φάσης», είπε ο Νετανιάχου, αναφερόμενος στο σχέδιο που κωδικοποιήθηκαν οι προτάσεις του Τραμπ σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 17 Νοεμβρίου. «Θα συζητήσω τα επόμενα βήματα με τον πρόεδρο Τραμπ – πολύ σημαντικές συνομιλίες για να εξασφαλίσουμε ότι η δεύτερη φάση θα πετύχει τα ίδια αποτελέσματα».
Τι Έχει Συμβεί Μέχρι Σήμερα;
Η εκεχειρία κηρύχθηκε στις 10 Οκτωβρίου, μετά από δύο χρόνια αιματηρής σύγκρουσης, και η πρώτη φάση περιλάμβανε την απελευθέρωση όλων των ζωντανών Ισραηλινών ομήρων από τη Χαμάς, σε αντάλλαγμα για περίπου 2.000 Παλαιστίνιους κρατούμενους από το Ισραήλ. Μέχρι στιγμής, η Χαμάς έχει παραδώσει τους 20 ζώντες ομήρους και 27 σορούς από τους 28 νεκρούς, με έναν σώμα να παραμένει στη Γάζα. Από την πλευρά του Ισραήλ, οι δυνάμεις έχουν αποσυρθεί σε γραμμή εκεχειρίας, διατηρώντας τον έλεγχο του 58% της Λωρίδας.
Ωστόσο, η ειρήνη δεν είναι απόλυτη: Από την έναρξη της εκεχειρίας, Ισραηλινές δυνάμεις έχουν σκοτώσει πάνω από 360 Παλαιστίνιους, συμπεριλαμβανομένων 70 παιδιών, ενώ τρεις Ισραηλινοί στρατιώτες έχουν χάσει τη ζωή τους σε επιθέσεις της Χαμάς. Παράλληλα, μεσολαβητές όπως το Κατάρ προειδοποιούν ότι η συμφωνία βρίσκεται σε «κρίσιμη καμπή», με παραβιάσεις από και τις δύο πλευρές, και καλούν για άμεση πρόοδο στην επόμενη φάση.
Η Δεύτερη Φάση: Αποστρατιωτικοποίηση και Αβεβαιότητες
Το σχέδιο του Τραμπ, όπως ενσωματώθηκε στο ψήφισμα 2803 του ΟΗΕ, προβλέπει για τη δεύτερη φάση την αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς, περαιτέρω απόσυρση Ισραηλινών δυνάμεων και ίδρυση Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ISF) υπό τον έλεγχο «συμβουλίου ειρήνης» παγκόσμιων ηγετών με πρόεδρο τον Τραμπ. Αυτή η δύναμη θα επιβλέπει μια τεχνοκρατική παλαιστινιακή επιτροπή για την καθημερινή διακυβέρνηση της Γάζας. Ο Νετανιάχου έθεσε έμφαση στην τήρηση της δέσμευσης της Χαμάς για αφοπλισμό, λέγοντας: «Πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι η Χαμάς συμμορφώνεται όχι μόνο με την εκεχειρία, αλλά και με την υποχρέωσή της να αποστρατιωτικοποιηθεί η Γάζα». Άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο «εναλλακτικών» για την ISF, χωρίς λεπτομέρειες, ενώ δεν απέκλεισε συζητήσεις για προσάρτηση της Δυτικής Όχθης από το Ισραήλ, τονίζοντας την «αταλάντευτη» αντίθεση στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους – στόχος που υποστηρίζουν οι περισσότερες ευρωπαϊκές και αραβικές πρωτεύουσες, καθώς και η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών-μελών του ΟΗΕ.
Η σειρά υλοποίησης αυτών των βημάτων παραμένει ασαφής τόσο στις προτάσεις του Τραμπ όσο και στο ψήφισμα, κάτι που εντείνει τις ανησυχίες για μακροπρόθεσμη ειρήνη.
Σκιές από Δικαστικές Υποθέσεις και Διεθνείς Σχέσεις
Η συνάντηση με τον Μερτς έγινε υπό το βάρος των ερευνών του ΔΠΔ, που ο Νετανιάχου αποκάλεσε «στημένες κατηγορίες» από «διεφθαρμένο εισαγγελέα». Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός ισχυρίστηκε ότι τα εντάλματα είναι προσπάθεια απόσπασης προσοχής από κατηγορίες σεξουαλικής παρενόχλησης εναντίον του εισαγγελέα Καρίμ Χαν, ο οποίος αρνήθηκε τα πάντα και παραιτήθηκε προσωρινά τον Μάιο εν αναμονή έρευνας. Παράλληλα, το Διεθνές Δικαστήριο (ΔΔ) εξετάζει κατηγορίες για γενοκτονία από το Ισραήλ στη Γάζα, ενώ μια ανεξάρτητη Επιτροπή του ΟΗΕ κατέληξε τον Σεπτέμβριο σε συμπέρασμα γενοκτονίας.
Ο Μερτς, που μετά την εκλογική νίκη του τον Φεβρουάριο είχε προτείνει πρόσκληση του Νετανιάχου στη Γερμανία παρά τα εντάλματα, δήλωσε χθες ότι «δεν υπάρχει λόγος να συζητηθεί» επίσκεψη αυτή τη στιγμή. «Η δεύτερη φάση πρέπει να έρθει τώρα, και μετά να εξεταστεί η τρίτη», πρόσθεσε, καλώντας για άμεση πρόοδο.
Ελπίδα ή Νέα Σύγκρουση;
Αυτή η εξέλιξη έρχεται σε κρίσιμη στιγμή, με διαμεσολαβητές όπως ο Πρωθυπουργός του Κατάρ να ζητούν «επείγουσα πρόοδο» για να αποφευχθεί κατάρρευση της εκεχειρίας. Στα social media, η είδηση κυκλοφορεί γρήγορα, με χρήστες να μοιράζονται άρθρα από Guardian, Reuters και Al Jazeera, εκφράζοντας αισιοδοξία αλλά και σκεπτικισμό για την τήρηση των υποσχέσεων.
Για τους 2,3 εκατομμύρια κατοίκους της Γάζας, που έχουν υποφέρει τεράστιες απώλειες, η μετάβαση στη δεύτερη φάση μπορεί να σημαίνει σταθερότητα – ή νέες εντάσεις. Ο Νετανιάχου βλέπει «ευκαιρίες ειρήνης», αλλά η πραγματική δοκιμασία έρχεται τον επόμενο μήνα στην Ουάσινγκτον. Μέχρι τότε, η περιοχή κρατά την ανάσα της.