Η σύγχρονη πολιτική δεν κερδίζεται πλέον μόνο με λόγους, προεκλογικών συγκεντρώσεων και debates. Κερδίζεται, σε μεγάλο βαθμό, με μία φωτογραφία, ένα βίντεο 15 δευτερολέπτων ή μια προσεκτικά σκηνοθετημένη εικόνα που κάνει τον γύρο του διαδικτύου. Η εικόνα έχει γίνει το πιο ισχυρό πολιτικό όπλο της εποχής μας – συχνά ισχυρότερο από οποιοδήποτε λόγο.
1. Η εικόνα ως πολιτικό κεφάλαιο
Η πολιτική επικοινωνιολογία έχει αποδείξει εδώ και δεκαετίες ότι οι ψηφοφόροι θυμούνται περισσότερο αυτό που βλέπουν παρά αυτό που ακούνε. Το 1960, στο πρώτο τηλεοπτικό debate της ιστορίας μεταξύ Kennedy και Nixon, όσοι το παρακολούθησαν από την τηλεόραση θεώρησαν νικητή τον Kennedy (ξεκούραστο, μαυρισμένο, χαμογελαστό), ενώ όσοι το άκουσαν από το ραδιόφωνο θεώρησαν νικητή τον Nixon. Η εικόνα είχε ήδη κερδίσει.
Σήμερα, η υπεροχή της εικόνας είναι απόλυτη. Μια μελέτη του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια (2022) έδειξε ότι το 64% των ψηφοφόρων σχηματίζουν γνώμη για έναν πολιτικό μέσα στα πρώτα 7 δευτερόλεπτα που τον βλέπουν σε βίντεο – πριν καν ακούσουν την πρώτη του πρόταση.
2. Παραδείγματα που άλλαξαν την ιστορία
- Βολόδιμιρ Ζελένσκι (2022–σήμερα)
Το χακί μπλουζάκι, το αξύριστο πρόσωπο, τα βίντεο από δρόμους του Κιέβου υπό βομβαρδισμούς. Δεν χρειάστηκε ποτέ να πει «είμαι μαζί σας». Το έδειξε. Η εικόνα του «ηγέτη πολέμου» έγινε παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης και συσπείρωσε δυτική υποστήριξη χωρίς καμία επίσημη ομιλία στο Κογκρέσο να μπορεί να συγκριθεί με την δύναμη εκείνων των 10δευτερόλεπτων βίντεο. - Εμανουέλ Μακρόν (2017)
Η φωτογραφία του να ανεβαίνει μόνος τα σκάλες στο Λούβρο τη νύχτα της εκλογής του, με τη μουσική της Ευρωπαϊκής Ύμνου να παίζει, δημιούργησε μια εικόνα «νέου βασιλιά» που έμεινε περισσότερο από οποιοδήποτε πρόγραμμα. - Μπόρις Τζόνσον (2019)
Η φωτογραφία του να σηκώνει τα χέρια θριαμβευτικά μπροστά από ένα κόκκινο λεωφορείο με το σύνθημα «350 εκατ. λίρες την εβδομάδα για το NHS» ήταν ψέμα, αλλά κέρδισε το Brexit. Η εικόνα νίκησε την αλήθεια. - Κυριάκος Μητσοτάκης (2019–2025)
Ποδήλατο στη Πάρνηθα, selfie με νέους, φωτογραφίες με το σκύλο του Peanut. Η εικόνα του «τρυφερού, σύγχρονου, δραστήριου πατέρα» έπαιξε μεγαλύτερο ρόλο από οποιοδήποτε οικονομικό πρόγραμμα.
3. Η επιστήμη πίσω από την εικόνα
Η νευροεπιστήμη το επιβεβαιώνει: ο εγκέφαλος επεξεργάζεται εικόνες 60.000 φορές γρηγορότερα από το κείμενο. Μια μελέτη του MIT (2014) έδειξε ότι ο εγκέφαλος μπορεί να αναγνωρίσει και να αποδώσει συναίσθημα σε μια εικόνα μέσα σε μόλις 13 χιλιοστά του δευτερολέπτου.
Επιπλέον:
- Χρώματα: Το μπλε μεταδίδει εμπιστοσύνη, το κόκκινο δύναμη και επείγον.
- Γλώσσα σώματος: Ανοιχτές παλάμες = ειλικρίνεια, σταυρωμένα χέρια = άμυνα.
- Περιβάλλον: Ένας ηγέτης που φωτογραφίζεται σε εργοστάσια ή σχολεία «ακουμπά» την καθημερινότητα.
4. Ο «σιωπηλός» ηγέτης της εποχής μας
Σήμερα υπάρχουν πολιτικοί που κερδίζουν εκλογές σχεδόν χωρίς να μιλάνε δημόσια. Η Χάρις Καμάλα (2024 καμπάνια), ο Χαβιέρ Μιλέι στην Αργεντινή, ακόμα και ο Έλον Μασκ (που δεν είναι καν πολιτικός αλλά επηρεάζει εκλογές) λειτουργούν πρωτίστως μέσω εικόνας:
- Ένα meme
- Μια φωτογραφία με αλυσοπρίονο (Μιλέι)
- Ένα tweet με emoji πυραύλου
Η ομιλία έχει γίνει δευτερεύουσα. Το μήνυμα περνάει με το βλέμμα, το ρούχο, το φόντο.
5. Το τίμημα της εικόνας
Η υπερδύναμη της εικόνας έχει και σκοτεινή πλευρά:
- Επιφανειακή κρίση: Οι ψηφοφόροι επιλέγουν βάσει εμφάνισης και όχι πολιτικής.
- Deepfakes και χειραγώγηση: Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πλέον να δημιουργήσει «τέλειες» ψεύτικες εικόνες.
- Κούραση: Όταν όλοι προσπαθούν να πουλήσουν την ίδια «τέλεια» εικόνα, ο κόσμος αρχίζει να μην πιστεύει καμία.
Συμπέρασμα
Στην εποχή της πολιτικής της εικόνας, ο πιο επικίνδυνος αντίπαλος δεν είναι αυτός που μιλάει καλύτερα, αλλά αυτός που φαίνεται καλύτερα. Ο ηγέτης που ξέρει να σωπαίνει την κατάλληλη στιγμή και να αφήνει την εικόνα του να μιλήσει, είναι αυτός που κερδίζει.
Όπως έγραψε ο Marshall McLuhan το 1964: «Το μέσο είναι το μήνυμα».
Σήμερα, το 2025, το μέσο είναι η εικόνα – και η εικόνα είναι ο ίδιος ο ηγέτης.