Πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, μια κολοσσιαία σύγκρουση μεταξύ της νεαρής Γης και ενός μυστηριώδους σώματος, γνωστού ως Θέα, άλλαξε για πάντα την ιστορία του ηλιακού μας συστήματος. Η πρόσκρουση αυτή όχι μόνο διαμόρφωσε το μέγεθος, τη δομή και την τροχιά της Γης, αλλά γέννησε και τη Σελήνη, τον σταθερό μας συνοδό στο διάστημα. Σε μια πρωτοποριακή μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 20 Νοεμβρίου στο περιοδικό Science, ερευνητές από το Max Planck Institute for Solar System Research (MPS) και το Πανεπιστήμιο του Σικάγο αποκωδικοποιούν χημικά «δακτυλικά αποτυπώματα» σε βράχους από τη Γη και τη Σελήνη, αποκαλύπτοντας την πιθανή σύνθεση και προέλευση της Θέας.
Η Σύγκρουση που Άλλαξε τα Πάντα
Η θεωρία της μεγάλης πρόσκρουσης είναι η κυρίαρχη εξήγηση για τη γέννηση της Σελήνης εδώ και δεκαετίες. Σύμφωνα με αυτή, η Θέα –ένα πρωτοπλανητικό σώμα μεγέθους περίπου του Άρη (5-10% της μάζας της Γης)– συγκρούστηκε με τη νεαρή Γη, εκτοξεύοντας θραύσματα που ενώθηκαν και σχημάτισαν τη Σελήνη. Η σύγκρουση αυτή όχι μόνο εξηγεί την ομοιότητα στη χημική σύνθεση Γης και Σελήνης, αλλά και στοιχεία όπως η γρήγορη περιστροφή της Γης και η κλίση του άξονά της.
Ωστόσο, πολλά παρέμεναν ασαφή: Πώς ακριβώς εξελίχθηκε η σύγκρουση; Ποια ήταν η ακριβής σύνθεση της Θέας; Και από ποια περιοχή του Ηλιακού Συστήματος προήλθε; Η Θέα εξαφανίστηκε πλήρως στη σύγκρουση, αφήνοντας πίσω μόνο «φαντάσματα» – χημικά ίχνη σε πετρώματα της Γης, της Σελήνης και μετεωρίτες.
Η Μελέτη: Ανασύνθεση Χημικών «Δακτυλικών Αποτυπωμάτων»
Η νέα έρευνα, με επικεφαλής τον Τίμο Χοπ (Timo Hopp) από το MPS, εφαρμόζει μια μέθοδο «αντίστροφης μηχανικής» για πλανήτες. Οι επιστήμονες ανέλυσαν λεπτομερώς τις αναλογίες ισοτόπων σιδήρου και μολυβδαίου σε δείγματα από τη Γη, τη Σελήνη και μετεωρίτες – στοιχεία που προτιμούν να συγκεντρώνονται σε μεταλλικούς πυρήνες και διασώζονται σε υψηλές θερμοκρασίες.
Τα ευρήματα είναι συναρπαστικά: Η Θέα είχε χημική σύνθεση πανομοιότυπη με αυτή της Γης, υποδηλώνοντας ότι προήλθε από την εσωτερική περιοχή του Ηλιακού Συστήματος, πιθανώς πιο κοντά στον Ήλιο από τη Γη. Αυτό εξηγεί την εκπληκτική χημική ομοιότητα Γης και Σελήνης – τα θραύσματα της Θέας «μικτά» με υλικά της Γης, δημιουργώντας μια Σελήνη που μοιάζει σχεδόν ίδια με τη μητέρα της.
Ο Θόρστεν Κλάινε (Thorsten Kleine), διευθυντής του MPS, εξηγεί: «Για να καταλάβουμε γιατί η Γη και η Σελήνη είναι τόσο πανομοιότυπες χημικά, εξετάσαμε στοιχεία όπως ο σίδηρος και το μολύβδαιο που άφησε πίσω η Θέα». Η ανάλυση βασίστηκε σε δείγματα από τις αποστολές Apollo, χρησιμοποιώντας για πρώτη φορά ακριβείς μετρήσεις ισοτόπων σιδήρου σε σεληνιακά πετρώματα.
Νέα Στοιχεία για την Προέλευση της Θέας
Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι η Θέα σχηματίστηκε από μη-υδρογονανθρακούχα υλικά, χαρακτηριστικά της εσωτερικής ζώνης του Ηλιακού Συστήματος – πιο κοντά στον Ήλιο από τη Γη. Αυτό λύνει ένα παζλ: Αν η Θέα ερχόταν από την εξωτερική περιοχή (πιο μακριά από τον Ήλιο), η Σελήνη θα είχε διαφορετική χημική σύνθεση. Αντίθετα, η εγγύτητα εξηγεί και βαρέα στοιχεία όπως μολυβδαίος και ζιρκώνιο στο μανδύα της Γης, που προέρχονται από τη Θέα.
Η μελέτη δεν είναι η πρώτη για το θέμα – νωρίτερα το 2025, Γερμανοί ερευνητές πρότειναν ότι η Σελήνη σχηματίστηκε κυρίως από θραύσματα της Γης, με ελάχιστα από τη Θέα. Ωστόσο, η νέα ανάλυση ενισχύει την εικόνα ενός «γείτονα» πλανήτη, κάνοντας το σενάριο πιο ρεαλιστικό.
Οι Επιπτώσεις: Νέα Βλέμματα στο Ηλιακό Σύστημα
Αυτή η ανακάλυψη δεν αφορά μόνο την προέλευση της Σελήνης – φωτίζει την «άγρια» εποχή σχηματισμού πλανητών, όπου συγκρούσεις σαν αυτή ήταν συνηθισμένες. Βοηθά επίσης να εξηγήσουμε βαρέα στοιχεία στο εσωτερικό της Γης και πιθανώς παρόμοιες διαδικασίες σε άλλους πλανήτες, όπως ο Άρης.
Η Σάρα Ράσελ, πλανητική γεωλόγος του Φυσικού Μουσείου της Λονδίνου, σχολιάζει: «Αυτή η εργασία μας βοηθά να κατανοήσουμε τα βίαια γεγονότα που διαμόρφωσαν τον πλανήτη και τη Σελήνη μας». Η μελέτη, με DOI 10.1126/science.ado0623, ανοίγει δρόμο για νέες προσομοιώσεις και αποστολές, όπως η Artemis, που θα φέρουν φρέσκα δείγματα από τη Σελήνη.
Σε έναν κόσμο όπου κοιτάμε πέρα από τη Γη, η ιστορία της Θέας μας υπενθυμίζει: Το Σύμπαν είναι ένας κοσμικός μπιλιάρδος, και εμείς είμαστε το αποτέλεσμα μιας τυχαίας κρούσης – που έγινε θαύμα.
