Το Ισραήλ δεν έχει Ελεγκτή του Κράτους από τις αρχές Ιουλίου. Ο Ελεγκτής είναι ένας από τους πιο ισχυρούς θεσμούς λογοδοσίας της χώρας. Την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου το μπλοκ του Γκαντί Αϊζενκότ έκανε την πρώτη κίνηση στον νέο γύρο της αναμέτρησης. Πρότεινε ξανά τον άνθρωπο που είχε κερδίσει τον πρώτο γύρο τον Ιούνιο και έχασε τη θέση σε μια ψηφοφορία που ακύρωσε το Ανώτατο Δικαστήριο.
Η ανακοίνωση
Ο Αϊζενκότ ανακοίνωσε ότι μαζί με τους εταίρους του, τους επικεφαλής των κομμάτων της «Αλλαγής και της Διόρθωσης», αποφάσισαν να προτείνουν τον απόστρατο δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Γιοσέφ Ελρόν ως υποψήφιο για τη θέση του Ελεγκτή του Κράτους.
Στην ανάρτησή του στο X, ο επικεφαλής του κόμματος Yashar γράφει ότι σε αυτή τη σύνθετη περίοδο το Ισραήλ χρειάζεται ισχυρούς, ανεξάρτητους θεσμούς διακυβέρνησης που υπηρετούν το σύνολο του κράτους. Κατηγορεί ευθέως τον πρωθυπουργό ότι άφησε σκόπιμα κενή τη θέση, στο πλαίσιο μιας «συστηματικής εκστρατείας για την αποδυνάμωση των θεσμικών φυλάκων και τη διάλυση των θεσμών του κράτους». Χαρακτηρίζει επίσης την εκλογή Ελεγκτή με κύρος «επιτακτική ανάγκη της στιγμής», για να διατηρηθεί η θεσμική συνέχεια και να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών.
Γιατί το Ισραήλ δεν έχει Ελεγκτή
Τον Ελεγκτή του Κράτους τον εκλέγουν οι βουλευτές της Κνεσέτ με μυστική ψηφοφορία, για μία μόνο θητεία επτά ετών. Ο προηγούμενος Ελεγκτής, Ματανιάχου Ένγκλμαν, είχε εκλεγεί τον Ιούνιο του 2019 και η θητεία του έληξε στις αρχές Ιουλίου 2026.
Η αναμέτρηση για τη διαδοχή άρχισε τον Μάιο. Ο κυβερνητικός συνασπισμός πρότεινε τον Μάικλ Ραμπέλο, δικηγόρο που έχει εκπροσωπήσει τον πρωθυπουργό Βενιαμίν Νετανιάχου σε αρκετές περιπτώσεις. Την πρόταση υπέγραψαν τριάντα βουλευτές, μεταξύ τους όλοι οι επικεφαλής των κομμάτων του συνασπισμού, και σύμφωνα με τα ρεπορτάζ την είχε προωθήσει προσωπικά ο Νετανιάχου.
Η ψηφοφορία της 3ης Ιουνίου
Η ψηφοφορία έγινε στις 3 Ιουνίου και εξελίχθηκε σε πολιτικό θρίλερ. Στον πρώτο γύρο ο Ελρόν πήρε 60 ψήφους, μία λιγότερη από τις 61 που χρειάζονταν για εκλογή, ενώ ο Ραμπέλο πήρε 57. Αυτό σήμαινε ότι κάποιοι βουλευτές του συνασπισμού δεν είχαν ψηφίσει τον υποψήφιο του Νετανιάχου.
Ακολούθησε δεύτερος γύρος. Στη διάρκειά του ξέσπασαν συγκρούσεις στην Ολομέλεια και η διαδικασία χρειάστηκε να ξαναρχίσει, επειδή διατυπώθηκαν υποψίες ότι βουλευτές του συνασπισμού προσπαθούσαν να καταγράψουν τους εαυτούς τους ενώ έριχναν την ψήφο τους στη μυστική ψηφοφορία. Τελικά ο Ραμπέλο κέρδισε τον δεύτερο γύρο με 61 έναντι 57.
Η ακύρωση από το Ανώτατο Δικαστήριο
Ο Ελρόν δεν αποδέχθηκε το αποτέλεσμα. Προσχώρησε σε προσφυγή κατά της εκλογής, υποστηρίζοντας ότι η ψηφοφορία ήταν «μολυσμένη», αφού ζητήθηκε από βουλευτές του συνασπισμού να φωτογραφίσουν τα ψηφοδέλτιά τους «όπως στα μη δημοκρατικά καθεστώτα».
Στις 2 Ιουλίου 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε τον δεύτερο γύρο της ψηφοφορίας και όχι ολόκληρη τη διαδικασία εκλογής. Έκρινε ότι τουλάχιστον έξι βουλευτές του συνασπισμού παραβίασαν την υποχρέωση μυστικότητας, φωτογραφίζοντας ή επιδεικνύοντας ανοιχτά την ψήφο τους, προκειμένου να αποδείξουν ότι στήριξαν τον Ραμπέλο. Η απόφαση ήταν ομόφωνη και το δικαστήριο διέταξε να επαναληφθεί ο δεύτερος γύρος.
Ο πρώην πρόεδρος της Κνεσέτ και η νέα ψηφοφορία
Ο τότε πρόεδρος της Κνεσέτ Αμίρ Οχανά, στέλεχος του Λικούντ, δεν συγκάλεσε την επαναληπτική ψηφοφορία. Ο Ένγκλμαν αποχώρησε χωρίς διάδοχο και η θέση έμεινε κενή από τις 5 Ιουλίου.
Η νομική σύμβουλος της Κνεσέτ, Σαγκίτ Αφίκ, ζήτησε από τον Οχανά να ορίσει ημερομηνία για την επαναληπτική ψηφοφορία το συντομότερο δυνατό, χωρίς αποτέλεσμα. Στις αρχές Νοεμβρίου το Ανώτατο Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση με την οποία απέρριψε προσφυγή που ζητούσε να υποχρεωθεί ο Οχανά να διεξαγάγει την ψηφοφορία. Παράλληλα, έκρινε ότι η παρατεταμένη άρνησή του αποτελούσε παραβίαση της προηγούμενης δικαστικής απόφασης και ότι η στάση του υπονόμευε τη δημοκρατική διακυβέρνηση και το κράτος δικαίου. Δεν διέταξε, ωστόσο, νέα ψηφοφορία, καθώς η προσφυγή είχε κατατεθεί πολύ κοντά στη λήξη της θητείας της 25ης Κνεσέτ.
Στις 17 Νοεμβρίου εξελέγη νέος πρόεδρος της Κνεσέτ ο Ματάν Καχάνα. Επομένως, η εκκρεμότητα της εκλογής του Ελεγκτή περνά πλέον στη νέα κοινοβουλευτική περίοδο.
Τι κοστίζει η απουσία Ελεγκτή
Δεν είναι μόνο θεσμικό ζήτημα. Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, η απουσία Ελεγκτή έχει εμποδίσει την ολοκλήρωση και δημοσίευση εκθέσεων ελέγχου, καθώς και την άσκηση ορισμένων αρμοδιοτήτων που ανήκουν αποκλειστικά στον επικεφαλής του θεσμού.
Το δεύτερο σκέλος έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο Ελεγκτής του Ισραήλ είναι ταυτόχρονα και αρμόδιος για την προστασία των πληροφοριοδοτών του δημόσιου τομέα, με εξουσία να εκδίδει προσωρινές ή μόνιμες εντολές προστασίας για υπαλλήλους που υφίστανται αντίποινα επειδή αποκάλυψαν παρατυπίες. Η απουσία του δεν σημαίνει ότι έχει διακοπεί κάθε μορφή υποστήριξης προς τους πληροφοριοδότες, αλλά ότι δεν μπορούν να εκδοθούν οι ειδικές εντολές προστασίας που απαιτούν την παρέμβασή του. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, δέκα δημόσιοι υπάλληλοι δεν έλαβαν την προβλεπόμενη προστασία.
Τι άλλαξε: οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου
Η νέα κίνηση του Αϊζενκότ έρχεται σε ένα πολιτικό τοπίο που έχει αλλάξει ριζικά. Στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου το δεξιό μπλοκ του Νετανιάχου κέρδισε 53 έδρες, έναντι 48 του μπλοκ της αντιπολίτευσης του Αϊζενκότ, σύμφωνα με τα τελικά αποτελέσματα της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής. Και τα δύο μπλοκ έμειναν μακριά από τις 61 έδρες της απόλυτης πλειοψηφίας. Το Λικούντ βγήκε πρώτο κόμμα με 27 έδρες. Ακολούθησαν το Yashar με 21, το B’Yachad με 12 και η Κοινή Λίστα με 11.
Η πιο άμεση συνέπεια για τη θέση του Ελεγκτή ήταν ότι ο Ραμπέλο απέσυρε την υποψηφιότητά του στις 5 Νοεμβρίου, αφού το φιλικό προς τον Νετανιάχου μπλοκ έχασε την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία. Την απόσυρση την ανακοίνωσε με επιστολή προς τον τότε πρόεδρο της Κνεσέτ, Αμίρ Οχανά.
Ποιος είναι ο Γιοσέφ Ελρόν
Η επιλογή του Ελρόν δεν είναι τυχαία. Ο δικαστής υπηρέτησε στο Ανώτατο Δικαστήριο από το 2017 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 2024 και θεωρείται σταθερά συντηρητικός. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιαρίβ Λεβίν είχε προσπαθήσει, χωρίς επιτυχία, να τον ορίσει πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου αντί του Ισαάκ Αμίτ. Δηλαδή ήταν κάποτε ο προτιμώμενος δικαστής της ίδιας της κυβέρνησης Νετανιάχου. Η Γενική Εισαγγελέας Γκάλι Μπαχαράβ-Μιάρα και ο Αμίτ έχουν επαινέσει τη συμβολή του στην ισραηλινή ποινική νομολογία.
Αυτό ακριβώς επισήμανε ήδη από τον Ιούνιο ο Γιαΐρ Λαπίντ. Είπε ότι ο Ελρόν μπορεί να αποκαταστήσει το κύρος του θεσμού επειδή δεν ταυτίζεται με την αριστερά. Για την αντιπολίτευση είναι ένας υποψήφιος που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί «κομματικός» και που κάποιοι βουλευτές της δεξιάς ήδη στήριξαν στον πρώτο γύρο του Ιουνίου.
Τι ακολουθεί
Πολλά ερωτήματα μένουν ανοιχτά. Η ημερομηνία της νέας ψηφοφορίας στην Κνεσέτ δεν έχει ανακοινωθεί. Το βασικότερο ερώτημα είναι τι θα κάνει η άλλη πλευρά: παραμένει ασαφές αν το δεξιό μπλοκ θα προτείνει εναλλακτικό υποψήφιο.
Η μάχη για τη θέση του Ελεγκτή ξεπερνά πλέον την επιλογή ενός αξιωματούχου. Είναι μια πρώτη δοκιμή των συσχετισμών στη νέα Κνεσέτ, όπου κανένα μπλοκ δεν έχει πλειοψηφία, και μια αναμέτρηση για το ποιος θα αναλάβει τον έλεγχο των κρατικών θεσμών. Για ένα κράτος που ζει μέσα σε πόλεμο, πολιτικό αδιέξοδο και βαθιά δυσπιστία προς τους θεσμούς, η ψηφοφορία για τον «φύλακα» μπορεί να αποδειχθεί πιο κρίσιμη από ό,τι δείχνει.

