Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ανάρτησε σήμερα, 15 Ιουλίου 2026, μήνυμα για την επέτειο της αποτυχημένης απόπειρας πραξικοπήματος του 2016, κάνοντας λόγο για «θρίαμβο της λαϊκής βούλησης» απέναντι σε αυτό που η Άγκυρα ονομάζει «προδοτικό δίκτυο» του κινήματος Γκιουλέν (FETÖ). Η ανάρτηση, που δημοσιεύτηκε στο X, συγκέντρωσε χιλιάδες αντιδράσεις μέσα σε λίγες ώρες. Ωστόσο, δέκα χρόνια μετά τα γεγονότα εκείνης της νύχτας, διεθνείς οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ευρωπαϊκά δικαστήρια συνεχίζουν να καταγράφουν τις μακρόχρονες συνέπειες των διώξεων που ακολούθησαν.
Τι έγραψε ο Φιντάν
Στην ανάρτησή του, ο Φιντάν χαρακτήρισε τη 15η Ιουλίου ως την ημέρα κατά την οποία η Τουρκία «διακήρυξε στον κόσμο» ότι η λαϊκή βούληση δεν υποτάσσεται σε καμία δύναμη κηδεμονίας ή σε «σκοτεινές ενέργειες». Απέδωσε την αποτροπή του πραξικοπήματος στην ηγεσία του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο θάρρος του τουρκικού λαού και στην «ακλόνητη βούληση του κράτους», ενώ διαβεβαίωσε ότι η οργάνωση που η Άγκυρα θεωρεί υπεύθυνη δεν θα βρει «χώρο ζωής» σε καμία χώρα. Έκλεισε το μήνυμά του τιμώντας τη μνήμη των θυμάτων της νύχτας του πραξικοπήματος και ευχόμενος για την Ημέρα Δημοκρατίας και Εθνικής Ενότητας.
Η άλλη όψη: μια δεκαετία εκτεταμένων διώξεων
Η επίσημη τουρκική αφήγηση για τη νύχτα της 15ης Ιουλίου 2016 —όταν τμήμα του στρατού επιχείρησε να καταλάβει την εξουσία, βομβαρδίζοντας τη Βουλή και το προεδρικό μέγαρο, με αποτέλεσμα εκατοντάδες θανάτους— δεν αμφισβητείται ως προς τα βασικά γεγονότα. Αυτό όμως που ακολούθησε έχει προκαλέσει έντονο και συνεχιζόμενο διεθνή προβληματισμό.
Σύμφωνα με έρευνα του Balkan Insight στο πλαίσιο της φετινής δεκάτης επετείου, περισσότερα από 720.000 άτομα έχουν διωχθεί ποινικά για φερόμενους δεσμούς με το κίνημα Γκιουλέν από το 2016, με περίπου 630.000 να έχουν κρατηθεί και πάνω από 127.000 να έχουν καταδικαστεί για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση ή απόπειρα ανατροπής του συντάγματος. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει ήδη κρίνει ότι υπήρξαν παραβιάσεις σε 111 υποθέσεις που αφορούν σχεδόν 8.000 άτομα, με τις αποφάσεις-σταθμούς Yalçınkaya κατά Τουρκίας και Yasak κατά Τουρκίας να καταδικάζουν την πρακτική της συλλογικής τιμωρίας βάσει «ενοχής εξ συσχετισμού», όπως η χρήση της εφαρμογής ByLock ως αποδεικτικού στοιχείου χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση ευθύνης.
Έκθεση ιταλικής οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων που δημοσιεύτηκε πριν από τη φετινή επέτειο περιγράφει την κατάσταση όσων απολύθηκαν μέσω των έκτακτων διαταγμάτων ως «πολιτικό θάνατο», εξετάζοντας την τύχη 162.239 δημοσίων υπαλλήλων που έχασαν τη δουλειά τους. Η Διεθνής Αμνηστία έχει καταγράψει από νωρίς μαρτυρίες για βασανιστήρια, ξυλοδαρμούς και σεξουαλική κακοποίηση κρατουμένων στο πλαίσιο των διώξεων μετά το πραξικόπημα, ενώ δεκάδες μέσα ενημέρωσης έκλεισαν και δημοσιογράφοι διώχθηκαν. Σύμφωνα με το Al Jazeera, η κρίση οδήγησε επίσης σε συνταγματικό δημοψήφισμα το 2017 που μετέτρεψε την Τουρκία από κοινοβουλευτικό σε προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης, ενισχύοντας σημαντικά τις εξουσίες του Ερντογάν.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο χαρακτηρισμός του κινήματος Γκιουλέν ως «τρομοκρατικής οργάνωσης» (FETÖ) αποτελεί αποκλειστικά τουρκική ταξινόμηση· δεν αναγνωρίζεται επίσημα ούτε από τις ΗΠΑ ούτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που τροφοδοτεί τις διπλωματικές τριβές της Άγκυρας με Δύση σχετικά με το αίτημα έκδοσης του Φετουλάχ Γκιουλέν, ο οποίος παρέμεινε στις ΗΠΑ μέχρι τον θάνατό του.
Ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό
Δέκα χρόνια μετά, η επέτειος της 15ης Ιουλίου εξακολουθεί να λειτουργεί στην Τουρκία ως εργαλείο εθνικής συσπείρωσης γύρω από την κυβέρνηση Ερντογάν, με τελετές, μηνύματα αξιωματούχων όπως αυτό του Φιντάν και εκδηλώσεις μνήμης για τα θύματα. Παράλληλα όμως, όπως καταγράφουν ανεξάρτητοι ερευνητές και ευρωπαϊκά δικαστήρια, οι μαζικές διώξεις που ακολούθησαν εξελίχθηκαν σε ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, με χιλιάδες υποθέσεις να εκκρεμούν ακόμη ενώπιον διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων.