Σήμερα, 1η Φεβρουαρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Τρύφωνος, του Μεγαλομάρτυρος και θαυματουργού, ενός από τους πιο αγαπητούς αγίους του χριστιανικού κόσμου, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές της Ελλάδας. Ο Άγιος Τρύφων εορτάζεται επίσης από την Καθολική Εκκλησία στις 10 Νοεμβρίου (σε συνδυασμό με τους Αγίους Ρεσπίκιο και Νύμφα), ενώ στο παλαιό ημερολόγιο η μνήμη του τοποθετείται στις 14 Φεβρουαρίου. Την ημέρα αυτή γιορτάζουν όσοι φέρουν το όνομα Τρύφων ή Τρυφωνία.
Ο Άγιος Τρύφων γεννήθηκε γύρω στο 232 μ.Χ. στη Λάμψακο της Φρυγίας (σημερινό Λαψέκι στην Τουρκία), από φτωχή αλλά ευσεβή οικογένεια. Από μικρή ηλικία ασχολήθηκε με την βοσκή χηνών για να βοηθήσει τα προς το ζην, ενώ παράλληλα μελετούσε με ζήλο την Αγία Γραφή και ζούσε με βαθιά πίστη και ευλάβεια. Η απλή και αγνή ζωή του τον αξίωσε με το χάρισμα της θαυματουργίας: θεράπευε αρρώστους, εξέβαλλε δαιμόνια και προστάτευε τους αγρούς από καταστροφές, όπως από σμήνη ακρίδων που απειλούσαν τις σοδειές.
Η φήμη του έφτασε μέχρι τη Ρώμη, όταν ο αυτοκράτορας Γορδιανός Γ’ (238-244) τον κάλεσε να θεραπεύσει την κόρη του που βασανιζόταν από δαιμόνιο. Ο Τρύφων, με προσευχή, την απάλλαξε από το κακό, αποδεικνύοντας τη δύναμη του Χριστού. Ο αυτοκράτορας, ευγνώμων, του πρόσφερε πλούτο και αξιώματα, τα οποία ο Άγιος αρνήθηκε ταπεινά, προτιμώντας την απλή ζωή.
Κατά τους διωγμούς του αυτοκράτορα Δεκίου (249-251), ο Τρύφων συνελήφθη στη Νίκαια της Βιθυνίας. Αρνήθηκε να θυσιάσει στα είδωλα και υπέμεινε φρικτά βασανιστήρια: τον τρύπησαν με σπαθιά, τον έσυραν δεμένο από άλογα σε πετρώδεις δρόμους, τον έσυραν γυμνό πάνω σε σιδερένια καρφιά και του έκαψαν τα πλευρά με λαμπάδες. Τελικά, τον αποκεφάλισαν το 250 μ.Χ., ενώ παρέδωσε την ψυχή του πριν καν ο δήμιος κατεβάσει το ξίφος.
Λαογραφία και Προστασία των Αγρών
Στην ελληνική παράδοση, ο Άγιος Τρύφων θεωρείται προστάτης των γεωργών, των αμπελουργών και των κτηνοτρόφων. Προστατεύει τους αγρούς από τρωκτικά, κάμπιες και άλλα επιβλαβή έντομα. Σε πολλές περιοχές, οι αμπελουργοί αποφεύγουν το κλάδεμα των αμπελιών ανήμερα της εορτής, καθώς υπάρχει η λαϊκή δοξασία ότι όποιος το κάνει κινδυνεύει να τραυματιστεί (π.χ. «κόβει τη μύτη του»). Στη Μακεδονία τον αποκαλούν και Άι-Τρίφυλλα, επειδή πιστεύεται ότι ευλογεί τη βλάστηση του τριφυλλιού.
Το απολυτίκιό του ψάλλεται:
«Τρυφήν την ακήρατον, ιχνηλατών εκ παιδός, βασάνους υπήνεγκας, υπὲρ Χριστού του Θεού, και ήθλησας άριστα όθεν την των θαυμάτων, κομισάμενος χάριν, λύτρωσαι πάσης βλάβης, και παντοίας ανάγκης, Τρύφων Μεγαλομάρτυς, τους σε μακαρίζοντας.»
Σήμερα, η μνήμη του υπενθυμίζει την αξία της ταπείνωσης, της πίστης και της προστασίας της φύσης και της γης, σε μια εποχή όπου η αγροτική ζωή παραμένει βασικός πυλώνας πολλών ελληνικών κοινωνιών. Χρόνια πολλά στους εορτάζοντες!
