Ο αυτισμός (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος – ΔΑΦ) δεν είναι μόνο θέμα κοινωνικής επικοινωνίας και επαναληπτικών συμπεριφορών. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες από έγκυρες πηγές όπως το Autism Speaks, το NIMH και συστηματικές ανασκοπήσεις (2023-2025), οι περισσότεροι άνθρωποι στο φάσμα του αυτισμού βιώνουν τουλάχιστον μία συνοδό ψυχική διαταραχή – συχνά περισσότερες. Αυτή η «συνύπαρξη» (comorbidity) μπορεί να ενισχύει την καθημερινή δυσκολία, αλλά με έγκαιρη αναγνώριση και κατάλληλη στήριξη, η ποιότητα ζωής βελτιώνεται σημαντικά.
Πόσο Συχνές Είναι οι Συνοδές Ψυχικές Διαταραχές;
Μελέτες δείχνουν υψηλά ποσοστά:
- ADHD (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής & Υπερκινητικότητας): ~35% στα παιδιά και ~21% στους ενήλικες με αυτισμό.
- Αγχώδεις Διαταραχές: ~17% στα παιδιά και ~26% στους ενήλικες.
- Κατάθλιψη: ~7-8% στα παιδιά και ~20% στους ενήλικες.
- Διπολική Διαταραχή: ~8% στα παιδιά και ~15% στους ενήλικες.
- Άλλες (π.χ. OCD, σχιζοφρένεια): Λιγότερο συχνές, αλλά υψηλότερες από τον γενικό πληθυσμό.
Συνολικά, έως 70-85% των ατόμων με αυτισμό παρουσιάζουν τουλάχιστον μία ψυχική διαταραχή, ενώ πολλοί έχουν δύο ή περισσότερες. Τα ποσοστά αυξάνονται στην εφηβεία και την ενηλικίωση, όπου το άγχος και η κατάθλιψη γίνονται πιο εμφανή.
Γιατί Συμβαίνει Αυτό;
Οι λόγοι είναι πολυπαραγοντικοί:
- Βιολογικοί: Κοινές γενετικές και νευρολογικές βάσεις (π.χ. διαταραχές ντοπαμίνης).
- Περιβαλλοντικοί: Δυσκολίες στην κατανόηση κοινωνικών σημάτων, αισθητηριακή υπερφόρτωση, bullying ή απομόνωση.
- Διαγνωστικές προκλήσεις: Τα συμπτώματα συχνά «επικαλύπτονται» (π.χ. επαναληπτικές συμπεριφορές από αυτισμό μπορεί να μοιάζουν με OCD).
Πώς Εκδηλώνονται & Πώς να τις Αναγνωρίσετε;
- Άγχος → Αποφυγή, εκρήξεις θυμού, εμμονές, προβλήματα ύπνου.
- Κατάθλιψη → Απώλεια ενδιαφέροντος, απομόνωση, αλλαγές ύπνου/όρεξης, αυτοτραυματισμοί.
- ADHD → Δυσκολία συγκέντρωσης, παρορμητικότητα, υπερκινητικότητα – συχνά ενισχύει το άγχος.
- Άλλες → Διαταραχές διάθεσης, ψυχωσικά επεισόδια (σπάνια).
Η έγκαιρη αναγνώριση είναι κλειδί: Συμπτώματα που επιμένουν >2 εβδομάδες ή επηρεάζουν λειτουργικότητα χρειάζονται αξιολόγηση από ειδικό (ψυχίατρο/ψυχολόγο με εμπειρία σε αυτισμό).
Πρακτικές Στρατηγικές Στήριξης
Η προσέγγιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη, ολοκληρωμένη και οικογενειακή:
- Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) – Προσαρμοσμένη για αυτισμό: Βοηθά σε άγχος, κατάθλιψη, OCD. Εστιάζει σε συναισθήματα, σκέψεις και συμπεριφορές.
- Φαρμακευτική Αγωγή – Όταν χρειάζεται (π.χ. SSRI για άγχος/κατάθλιψη, διεγερτικά για ADHD). Πάντα υπό ψυχίατρο με γνώση αυτισμού – προσοχή σε παρενέργειες.
- Οικογενειακή & Κοινωνική Στήριξη – Ενίσχυση αυτοεκτίμησης, κοινωνικών δεξιοτήτων, ρουτίνας. Ομάδες γονέων/ατόμων στο φάσμα μειώνουν απομόνωση.
- Σχολική/Εργασιακή Προσαρμογή – Ειδικές ρυθμίσεις (π.χ. ήσυχα διαλείμματα, οπτικά προγράμματα).
- Πρόληψη – Τακτική παρακολούθηση, προαγωγή ύπνου, άσκησης, υγιεινής διατροφής.
Συμπέρασμα
Η συνύπαρξη αυτισμού με ψυχικές διαταραχές δεν είναι αναπόφευκτη εξέλιξη, αλλά συχνή πραγματικότητα που μπορεί να διαχειριστεί. Με έγκαιρη διάγνωση, εξειδικευμένη θεραπεία και κατανόηση από το περιβάλλον, τα άτομα στο φάσμα μπορούν να ζήσουν πιο ισορροπημένα και ευτυχισμένα. Αν υποψιάζεστε συνοδά προβλήματα, απευθυνθείτε σε δερματολόγο/ψυχίατρο με εμπειρία σε νευροαναπτυξιακές διαταραχές – η έγκαιρη παρέμβαση αλλάζει ζωές.
