Σήμερα, 20 Ιανουαρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Οσίου Ευθυμίου του Μεγάλου (377–473 μ.Χ.), ενός από τους σημαντικότερους Πατέρες της ερήμου και ιδρυτή μεγάλων μοναστικών κέντρων στην Παλαιστίνη. Γνωστός για την αυστηρή άσκηση, τα θαύματά του και την ακλόνητη υπεράσπιση της Ορθοδοξίας, ο Όσιος Ευθύμιος θεωρείται μία από τις κορυφαίες μορφές του πρώιμου μοναχισμού.
Η Ζωή και η Δράση του
Γεννημένος στη Μελιτηνή της Αρμενίας το 377, ο Ευθύμιος έμεινε ορφανός από πατέρα σε ηλικία 3 ετών. Ανατράφηκε από τον επίσκοπο Ευτρώιο, που τον χειροτόνησε πρεσβύτερο στα 28 του χρόνια. Το 406 έφτασε στα Ιεροσόλυμα και ασκήτευσε αρχικά στο σπήλαιο του Αγίου Θεοκτίστου κοντά στη Λαύρα του Αγίου Σάββα.
Η φήμη του ως αγίου εξαπλώθηκε γρήγορα. Πολλοί Άραβες (Σαρακηνοί) ασπάστηκαν τον Χριστιανισμό, ενώ αιρετικοί (Μανιχαίοι, Νεστοριανοί, Ευτυχιανοί) επέστρεψαν στην Ορθοδοξία χάρη στην επιχειρηματολογία του. Ακόμα και η αυτοκράτειρα Ευδοκία (σύζυγος Θεοδοσίου Β΄), που είχε τάσεις προς τον Μονοφυσιτισμό, πείστηκε από τον Ευθύμιο και διέκοψε τις σχέσεις της με αιρετικούς.
Γύρω του συγκεντρώθηκαν εκατοντάδες μοναχοί, τους οποίους οργάνωσε σε Λαύρα (μοναστική κοινότητα). Ίδρυσε σημαντικά κέντρα ασκήσεως στην έρημο της Ιουδαίας, ενώ πολέμησε σθεναρά τον Μονοφυσιτισμό μετά τη Σύνοδο της Χαλκηδόνος (451 μ.Χ.).
Τα Θαύματα και η Ασκητική Ζωή
Σύμφωνα με τον βιογράφο του, Κύριλλο τον Σκυθοπολίτη:
- Χόρτασε 400 επισκέπτες με ελάχιστα ψωμιά.
- Θεράπευσε στείρες γυναίκες που αποκτούσαν παιδιά.
- Προσευχήθηκε για βροχή σε εποχή ανομβρίας, και η γη της Παλαιστίνης καρποφόρησε.
Κοιμήθηκε σε βαθιά γεράματα στις 20 Ιανουαρίου 473, και η Εκκλησία τον ανακήρυξε Μέγα για την προσφορά του.
Το Απολυτίκιο
«Ευφραίνου έρημος η συ τίκτουσα, ευθύμησον η ουκ ωδίνουσα· ότι επλήθυνέ σοι τέκνα, ανήρ επιθυμιών των του Πνεύματος, ευσεβείᾳ φυτεύσας, εγκρατεία εκθρέψας, εις αρετών τελειότητα. Ταις αυτού ικεσίαις, Χριστέ ο Θεός, ειρήνευσον την ζωήν ημών.»
Λαϊκές Παραδόσεις στην Ελλάδα
Στη λαϊκή παράδοση, ο Όσιος Ευθύμιος συνδέεται με ευγονία και γονιμότητα:
- Το όνομά του παρετυμολογείται από το «θυμάμαι» → οι μητέρες έπρεπε να τον «θυμούνται» για να αποκτήσουν παιδιά (ιδίως αγόρια).
- Σε ορεινές περιοχές (π.χ. Ρούμελη), οι γυναίκες έφτιαχναν πίτες, τις ευλογούσαν στην εκκλησία και τις μοίραζαν σε αρσενικά παιδιά.
- Συνδέεται και με δεισιδαιμονίες: σε ορισμένα μέρη μετακινούσαν τα κρεβάτια τη μέρα της γιορτής του, για να μην τους «βρει» ο άγιος αν πεθάνουν (παρόμοια με Άγιο Αντώνιο και Αθανάσιο).
Η μνήμη του τιμάται τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση στις 20 Ιανουαρίου.
