Το Ψυχοσάββατο αποτελεί μία από τις πιο συγκινητικές ημέρες του ορθόδοξου εκκλησιαστικού ημερολογίου. Πρόκειται για την κοινή ονομασία δύο συγκεκριμένων Σαββάτων: του Σαββάτου πριν από την Κυριακή της Απόκρεω (ή Κυριακή της Τελικής Κρίσεως) και του Σαββάτου πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής.
Αν και όλα τα Σάββατα του έτους είναι αφιερωμένα στις ψυχές των κεκοιμημένων χριστιανών – με την ελπίδα της ανάστασής τους κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, όπως διδάσκει η Αγία Γραφή – η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει καθιερώσει ιδιαίτερη μνήμη και τρισάγια ακριβώς αυτές τις δύο ημέρες.
Η Θεολογική Σημασία του Ψυχοσάββατου
Η Εκκλησία τιμά το ανθρώπινο σώμα ως «ναόν του εν ημίν Αγίου Πνεύματος» (Α΄ Κορ. 6:19) και διδάσκει ότι θα αναστηθεί κατά τη Δευτέρα Παρουσία, για να ενωθεί ξανά με την αθάνατη ψυχή. Γι’ αυτό απορρίπτει την καύση των νεκρών ως ειδωλολατρική πρακτική και προωθεί την ταφή, συνοδευόμενη από προσευχές υπέρ των κεκοιμημένων.
Στα Ψυχοσάββατα, οι πιστοί συγκεντρώνονται στις εκκλησίες για να τελέσουν μνημόσυνα, να ψάλουν τρισάγια και να μοιράσουν κόλλυβα – το παραδοσιακό γλυκό από σιτάρι, ζάχαρη, αμύγδαλα, κανέλα και ρόδι, που συμβολίζει την ανάσταση και την αιώνια ζωή.
Τα Δύο Ψυχοσάββατα
- Ψυχοσάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω
Τελείται το Σάββατο πριν από την Κυριακή που θυμίζει τη Δευτέρα Παρουσία και την Τελική Κρίση. Είναι ημέρα βαθιάς κατάνυξης και προετοιμασίας για τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. - Ψυχοσάββατο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής
Λέγεται και Ψυχοσάββατο του Ρουσαλιού, από την αρχαία ρωμαϊκή γιορτή των Ροζαλίων (Rosalia), κατά την οποία τιμούνταν οι νεκροί με ρόδα. Σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία, κατά την περίοδο του Πάσχα οι ψυχές κυκλοφορούν ελεύθερες στη γη και επιστρέφουν στον Κάτω Κόσμο μετά την Πεντηκοστή. Η θλίψη αυτής της «επιστροφής» εκφράζεται στο γνωστό δίστιχο:
«Όλα τα Σάββατα να παν, να παν και να γυρίσουν
Το Σάββατο του Ρουσαλιού να πάει, να μην γυρίσει».
Έθιμα και Απαγορεύσεις
- Μοίρασμα κολλύβων και ελεημοσύνες στους φτωχούς («ψυχικό»).
- Επίσκεψη σε νεκροταφεία για τρισάγια και καθαρισμό τάφων.
- Απαγόρευση εργασίας, όπως τονίζει το παλιό δίστιχο:
«Ανάθεμα που δούλεψε τα τρία τα Σάββατα
Της Κρεατινής, της Τυρινής και των Αγιοθοδώρων».
Στο Ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων (που δεν αναγνωρίζεται επίσημα από την Εκκλησία, αλλά συνδέεται με το πρώτο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής), υπήρχε παλαιότερα το έθιμο των ανύπαντρων κοριτσιών να βάζουν κόλλυβα κάτω από το μαξιλάρι τους, παρακαλώντας τον Άγιο Θεόδωρο να τους φανερώσει στον ύπνο τους τον μελλοντικό σύζυγο.
Σήμερα, 14 Φεβρουαρίου 2026
Το φετινό Ψυχοσάββατο πέφτει το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2026, παραμονή της Κυριακής της Απόκρεω (15 Φεβρουαρίου). Οι ναοί σε όλη την Ελλάδα και την ορθόδοξη διασπορά θα γεμίσουν πιστούς που θα ανάψουν κερί, θα προσευχηθούν για τους κεκοιμημένους και θα μοιραστούν κόλλυβα, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση αιώνων που συνδυάζει πίστη, μνήμη και ελπίδα στην ανάσταση.
Είναι ημέρα κατάνυξης, αλλά και υπενθύμισης ότι η ζωή συνεχίζεται πέρα από τον θάνατο – μια γέφυρα μεταξύ των ζωντανών και των κεκοιμημένων, γεμάτη προσευχή και αγάπη.