Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε στις 8 Σεπτεμβρίου ότι μαζί με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Mark Rutte, χαιρετίζει τη συμφωνία των κρατών-μελών σχετικά με την εξαίρεση που επιτρέπει στην Ουκρανία να αγοράσει κρίσιμα προϊόντα για τα συστήματα αεράμυνας Patriot.
Έγραψε στο Χ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν:
«Μαζί με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, χαιρετίζω τη συμφωνία των κρατών-μελών σχετικά με την εξαίρεση που επιτρέπει στην Ουκρανία να αγοράσει κρίσιμα προϊόντα για τα συστήματα αεράμυνας Patriot. Η επόμενη εκταμίευση των 3,2 δισ. ευρώ θα επιτρέψει στην Ουκρανία να προστατεύσει καλύτερα τους ουρανούς της από τις αδιάκριτες επιθέσεις της Ρωσίας. Αυτό προστίθεται στα 8,4 δισ. ευρώ που έχουν ήδη εκταμιευθεί στο πλαίσιο του Δανείου Στήριξης της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων κονδυλίων για αεράμυνα.»
Γιατί χρειάζεται «εξαίρεση»
Η χρηματοδότηση προέρχεται από το «Δάνειο Στήριξης της Ουκρανίας» (Ukraine Support Loan), το κύριο χρηματοδοτικό πακέτο της ΕΕ προς το Κίεβο για την περίοδο 2026-2027, ύψους 90 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου τα 60 δισεκατομμύρια προορίζονται για αμυντικές προμήθειες και τα 30 δισεκατομμύρια για δημοσιονομική στήριξη.
Το πρόβλημα είναι ότι το δάνειο αυτό λειτουργεί με κανόνα «Ευρώπη πρώτα»: τα κεφάλαια προορίζονται κατά προτεραιότητα για προμήθειες από την ΕΕ, την Ουκρανία και τη Νορβηγία. Τα Patriot είναι αμερικανικής προέλευσης, οπότε συγκεκριμένα προϊόντα που απαιτούνται για τα συστήματα αυτά δεν πληρούν τους προβλεπόμενους κανόνες επιλεξιμότητας — και χρειάζεται επίσημη εξαίρεση (derogation) για να χρηματοδοτηθούν.
Με απλά λόγια: η ΕΕ παρακάμπτει προσωρινά τον συγκεκριμένο κανόνα, επιτρέποντας στο Κίεβο να χρησιμοποιήσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την προμήθεια κρίσιμων προϊόντων που συνδέονται με τα αμερικανικής προέλευσης συστήματα Patriot, επειδή δεν υπάρχει επί του παρόντος αντίστοιχη ευρωπαϊκή λύση που να μπορεί να καλύψει την ανάγκη έγκαιρα και σε επαρκείς ποσότητες. Ανάλογη εξαίρεση είχε ήδη δοθεί τον Απρίλιο για την προμήθεια drones με σημαντικό μη ευρωπαϊκό περιεχόμενο.
Τι αλλάζει πρακτικά
Η επόμενη εκταμίευση των 3,2 δισ. ευρώ θα επιτρέψει πλέον στην Ουκρανία να προμηθευτεί κρίσιμα προϊόντα για τα Patriot, πάνω από τα 8,4 δισ. ευρώ που έχουν ήδη εκταμιευθεί στο πλαίσιο του ίδιου δανείου, συμπεριλαμβανομένων κονδυλίων για την αεράμυνα.
Ο Rutte ανέφερε αντίστοιχα ότι τα κράτη του ΝΑΤΟ έχουν διαθέσει πάνω από 10 δισ. δολάρια τον τελευταίο χρόνο μέσω του μηχανισμού PURL και των πωλήσεων αμερικανικού εξοπλισμού προς την Ουκρανία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η εξαίρεση δεν είναι χωρίς αντίρρηση: η Γαλλία έχει ζητήσει οι εξαιρέσεις αυτές να επανεξετάζονται περιοδικά, ώστε να δοθεί χρόνος στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, όπως στο γαλλοϊταλικό σύστημα SAMP/T, να καλύψει σταδιακά το κενό — χωρίς αυτό να σημαίνει άμεση διακοπή των αγορών Patriot.