Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο μετά την Τριμερή Συνάντηση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, καθώς ο πρωθυπουργός του Ισραήλ έστειλε για πρώτη φορά ένα απολύτως ξεκάθαρο μήνυμα απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό.
«Σε όσους φαντασιώνονται ότι μπορούν να επανιδρύσουν αυτοκρατορίες και να επιβάλουν την κυριαρχία τους στις πατρίδες μας, λέω το εξής: ξεχάστε το. Δεν πρόκειται να συμβεί. Ούτε να το σκέφτεστε», δήλωσε ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου, δίνοντας νέο περιεχόμενο και βαρύτητα στο σχήμα της Τριμερούς.
Για πρώτη φορά από τη δημιουργία της Τριμερούς Συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, Ισραηλινός ηγέτης τοποθετήθηκε τόσο ανοιχτά απέναντι στην Άγκυρα, με αφορμή τις αναθεωρητικές βλέψεις της Τουρκίας, οι οποίες δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα και την Κύπρο αλλά και το ίδιο το Ισραήλ. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός χαρακτήρισε το σχήμα ως «Συμμαχία», υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για τρεις χώρες με βαθιά ιστορική ταυτότητα και κοινές αξίες.
«Είμαστε αποφασισμένοι και ικανοί να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, και η συνεργασία μας ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή την ικανότητα. Μαζί, εμείς οι τρεις γνήσιες δημοκρατίες της Ανατολικής Μεσογείου θα προωθήσουμε την ασφάλεια, την ευημερία και την ελευθερία», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Η τοποθέτηση αυτή θεωρείται ευθεία απάντηση στις συνεχείς επιθέσεις του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά του Ισραήλ, ιδίως με φόντο τον πόλεμο στη Γάζα. Ο Τούρκος ηγέτης επανειλημμένα επικαλείται τα λεγόμενα «δικαιώματα» της Τουρκίας στην περιοχή ως διαδόχου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και συχνά αναφέρεται στην «απελευθέρωση» της Ιερουσαλήμ, καθώς και στα λεγόμενα «σύνορα της καρδιάς».
Μέχρι σήμερα, η Τριμερής Συνεργασία περιλάμβανε σαφή διάσταση ασφάλειας, ωστόσο οι τρεις χώρες απέφευγαν να κατονομάσουν τις νεοοθωμανικές επιδιώξεις της Τουρκίας. Η πάγια θέση ήταν ότι το σχήμα δεν στρέφεται εναντίον κανενός και παραμένει ανοικτό σε κράτη που σέβονται το Διεθνές Δίκαιο και τις αρχές καλής γειτονίας.
Ωστόσο, απαντώντας σε σχετική ερώτηση στη διάρκεια της κοινής συνέντευξης Τύπου, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός τόνισε:
«Δεν αναζητούμε αντιπαράθεση με κανέναν. Και οι δύο εταίροι μου εδώ δεν αναζητούν αντιπαράθεση. Αυτό που αναζητούμε είναι σταθερότητα και ειρήνη. Είμαστε αποφασισμένοι να υπερασπιστούμε τις χώρες μας», προσθέτοντας με νόημα ότι ελπίζει «να μην τεσταρισθει η Συμμαχία μας».
Το γενικό μήνυμα, πάντως, ήταν απολύτως σαφές:
«Μαζί, φέρνουμε σταθερότητα μέσω της ισχύος, ευημερία μέσω της ισχύος και, το σημαντικότερο, ειρήνη μέσω της ισχύος».
Η Τριμερής Συνάντηση στα Ιεροσόλυμα διαμορφώνει ένα νέο γεωπολιτικό σκηνικό στην Ανατολική Μεσόγειο, από το οποίο η Τουρκία ουσιαστικά αυτοαποκλείεται, γεγονός που εξηγεί και τις έντονες αντιδράσεις της. Η συνεργασία αυτή, μάλιστα, απολαμβάνει τη στήριξη των Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι απειλές ασφαλείας απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο εξαλείφονται αυτομάτως.
Συνεργασία και μεγάλα έργα
Τόσο ο Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο Νίκος Χριστοδουλίδης έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στη στρατηγική συνεργασία των τριών χωρών, αναδεικνύοντάς την ως βασικό πυλώνα για τον διάδρομο IMEC, ο οποίος φιλοδοξεί να συνδέσει τη Δύση με την Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία μέσω Μέσης Ανατολής και Ανατολικής Μεσογείου, λειτουργώντας ως εναλλακτικός εμπορικός άξονας έναντι της Κίνας.
Η εμβάθυνση της συνεργασίας αφορά πλέον την Άμυνα και την Ασφάλεια, αλλά και την ενέργεια, την καινοτομία και την Τεχνητή Νοημοσύνη, με στόχο τη μετάβαση από τις διακηρύξεις σε απτά έργα. Στην Κοινή Διακήρυξη αποτυπώνεται αυτή η πρόθεση, με έμφαση στην ανθεκτικότητα και τη στρατηγική συνέχεια του σχήματος.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει η ενέργεια, με σαφή δέσμευση για την προώθηση κοινών έργων φυσικού αερίου, ηλεκτρικών διασυνδέσεων και ανανεώσιμων πηγών, στη βάση του διεθνούς δικαίου και του δικαίου της θάλασσας, καθώς και στον σεβασμό των ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας κάθε κράτους.
Οι τρεις ηγέτες επανέλαβαν τη στήριξή τους στο έργο Great Sea Interconnector και συμφώνησαν στη σύσταση ομάδας εργασίας για την παρακολούθηση των έργων διασυνδεσιμότητας στο πλαίσιο του IMEC.
Παράλληλα, δεσμεύθηκαν για ενίσχυση της θαλάσσιας ασφάλειας, την προστασία κρίσιμων υποδομών, ενώ χαιρέτισαν τη δημιουργία του Κέντρου Αριστείας για την Κυβερνοασφάλεια στη Θάλασσα (MCCE) στην Κύπρο, με προγραμματισμένη λειτουργία το 2026.
Η συνεργασία επεκτείνεται και στην πολιτική προστασία, με τη σύσταση Τριμερούς Ομάδας Εργασίας για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και τη δημιουργία του Περιφερειακού Σταθμού Αεροπυρόσβεσης με έδρα την Κύπρο.
Σε ό,τι αφορά τη Γάζα, αναγνωρίστηκε ο ρόλος της Ελλάδας και της Κύπρου στον ανθρωπιστικό διάδρομο «Αμάλθεια», καθώς και η σημασία του ειρηνευτικού σχεδίου των 20 σημείων που υιοθετήθηκε με το ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Τέλος, η Κοινή Διακήρυξη επαναβεβαιώνει το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα και υπογραμμίζει τη σημασία της Ιερουσαλήμ για τον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ, επιμένοντας στη διατήρηση του status quo στους Ιερούς Τόπους και στη διαφύλαξη της πολιτισμικής και θρησκευτικής κληρονομιάς.
