Σε μια εποχή που οι μεγάλες δυνάμεις παίζουν σκληρό γεωπολιτικό παιχνίδι στον Κόλπο, η Ινδία βρέθηκε ξαφνικά στην πρώτη γραμμή ενός πολέμου που δεν είναι δικός της. Την περασμένη εβδομάδα, αμερικανικές δυνάμεις του CENTCOM χτύπησαν το πετρελαιοφόρο MT Settebello (σημαίας Παλάου) στα ανοικτά του Ομάν. Το πλοίο κατηγορήθηκε ότι μετέφερε ιρανικό πετρέλαιο, παραβιάζοντας τον αποκλεισμό που έχει επιβάλει η Ουάσινγκτον. Αποτέλεσμα: τρεις Ινδοί ναυτικοί νεκροί, 21 διασώθηκαν.
Η Ινδία αντέδρασε άμεσα και έντονα. Κάλεσε τον επιτετραμμένο των ΗΠΑ στο Νέο Δελχί, κατέθεσε «ισχυρή διαμαρτυρία» και καταδίκασε την επίθεση σε εμπορικό πλοίο με άοπλους ναυτικούς. Ο υπουργός Ναυτιλίας Sarbananda Sonowal μίλησε για «ανεπανόρθωτη απώλεια». Τα θύματα ταυτοποιήθηκαν: ο μηχανικός Patnala Suresh, ο ναυτικός Shivanand Chaurasiya και ο δόκιμος Aditya Sharma.
Η αμερικανική εκδοχή: «Precision strike» για την εφαρμογή του εμπάργκο
Το CENTCOM ανέλαβε πλήρως την ευθύνη. Ισχυρίστηκε ότι το πλοίο αγνόησε επανειλημμένες προειδοποιήσεις, ότι το πλήρωμα δεν συμμορφώθηκε και ότι η επίθεση με πυρομαχικά ακριβείας στο μηχανοστάσιο ήταν «απαραίτητη» για την επιβολή του αποκλεισμού κατά του Ιράν. Στο πλαίσιο του ευρύτερου πολέμου ΗΠΑ-Ιράν, η Ουάσινγκτον βλέπει τέτοια πλοία ως οικονομικούς «τροφοδότες» του αντιπάλου της.
Από τη σκοπιά των ΗΠΑ, πρόκειται για νόμιμη άσκηση πίεσης σε καιρό σύγκρουσης. Αλλά από την πλευρά της Ινδίας – και της κοινής λογικής – είναι κάτι πολύ διαφορετικό: η χρήση θανάσιμης βίας εναντίον εμπορικών πλοίων και πολιτών τρίτων χωρών.
Η καυστική πραγματικότητα της γεωπολιτικής
Εδώ ακριβώς φαίνεται η υποκρισία των μεγάλων δυνάμεων. Οι ΗΠΑ, που συχνά ομιλούν για «κανόνες-βάσει διεθνούς τάξης», δεν διστάζουν να ρισκάρουν (και να θυσιάσουν) ζωές αθώων ναυτικών όταν αυτοί βρίσκονται στην «λάθος» πλευρά ενός εμπάργκο. Οι Ινδοί ναυτικοί δεν ήταν στρατιώτες, δεν μετέφεραν όπλα – ήταν απλοί εργαζόμενοι που έκαναν τη δουλειά τους σε μια παγκοσμιοποιημένη ναυτιλία όπου τα πληρώματα είναι συχνά από φτωχότερες χώρες.
Η Ινδία βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Από τη μία, διατηρεί στρατηγικές σχέσεις με τις ΗΠΑ (Quad, άμυνα, τεχνολογία). Από την άλλη, έχει σημαντικά οικονομικά συμφέροντα με το Ιράν (πετρέλαιο, Chabahar port) και εκατοντάδες χιλιάδες Ινδούς ναυτικούς σε όλο τον κόσμο. Η σιωπή ή η ήπια αντίδραση θα έστελνε μήνυμα αδυναμίας. Η υπερβολική κλιμάκωση θα κόστιζε σε σχέσεις με την υπερδύναμη.
Το περιστατικό αποκαλύπτει μια σκληρή αλήθεια: σε περιόδους έντασης, οι «παράπλευρες απώλειες» είναι συχνά άνθρωποι από χώρες όπως η Ινδία, το Πακιστάν ή οι Φιλιππίνες – χώρες που εξάγουν εργατικό δυναμικό στη ναυτιλία. Οι μεγάλες δυνάμεις παίζουν, οι μικρότεροι (ή οι μεσαίοι) μετράνε τους νεκρούς.
Πέρα από την διπλωματία
Η Ινδία έχει δίκιο να διαμαρτύρεται έντονα. Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία αυξάνουν τον κίνδυνο για χιλιάδες ναυτικούς και απειλούν την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Το ίδιο το Διεθνές Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) έχει εκφράσει ανησυχία. Η χρήση βίας εναντίον μη πολεμικών σκαφών πρέπει να υπόκειται σε αυστηρούς κανόνες και διαφάνεια – όχι σε «precision strikes» που αφήνουν πίσω νεκρούς.
Τελικά, αυτό το τραγικό επεισόδιο είναι ένα ακόμα σύμπτωμα μιας παγκόσμιας τάξης όπου η ισχύς υπερισχύει του διεθνούς δικαίου, και οι ζωές των «απλών» ανθρώπων γίνονται στατιστικά σε έναν μεγαλύτερο αγώνα για ενέργεια και επιρροή. Η Ινδία, ως αναδυόμενη υπερδύναμη, έχει κάθε λόγο να απαιτεί περισσότερο σεβασμό. Το ερώτημα είναι αν θα το κάνει με συνέπεια και όχι μόνο όταν οι νεκροί είναι Ινδοί.
Σε αυτόν τον κόσμο, οι ναυτικοί δεν είναι ήρωες πολέμου – είναι απλώς αναλώσιμοι στη σκακιέρα των μεγάλων. Και αυτό είναι καυστικά αποκαλυπτικό.
