Στο περιθώριο της 36ης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ που φιλοξενείται στην Άγκυρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δέχθηκε ερωτήσεις δημοσιογράφων σχετικά με την ένταση στις σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ, απαντώντας με δηλώσεις στις οποίες αναφέρθηκε τόσο στον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όσο και στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Οι δηλώσεις Τραμπ
Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκίνησε λέγοντας ότι διατηρεί καλή σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον οποίο χαρακτήρισε «τρομερό» («terrific»), αναφερόμενος και στην υποδοχή που του επιφύλαξε η Άγκυρα.
Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στα σχόλια που είχε κάνει ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου σχετικά με την Τουρκία και τον Ερντογάν, τα οποία χαρακτήρισε σκληρά. Ο Τραμπ δήλωσε ότι είχε μιλήσει με τον Νετανιάχου και υποστήριξε πως ο Ερντογάν θα μπορούσε να είχε εμπλακεί στον πόλεμο εναντίον του Ιράν, καθώς, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι ιδιαίτερα θετικά διακείμενος απέναντι στο Ισραήλ και προσωπικά στον Νετανιάχου. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι, κατά την άποψή του, η μη εμπλοκή της Τουρκίας συνδέεται και με δική του παρέμβαση.
Περιγράφοντας τη στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας, ο Τραμπ μίλησε για μια χώρα με σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, την οποία χαρακτήρισε «πολύ ισχυρή» («very strong»). Παράλληλα, αναφέρθηκε στη χρήση αμερικανικού εξοπλισμού από την Τουρκία και στο ενδιαφέρον της Άγκυρας για την απόκτηση μαχητικών F-35.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε ότι, σύμφωνα με τη δική του εκτίμηση, ο Ερντογάν θα μπορούσε να είχε εμπλακεί στη σύγκρουση με το Ιράν. Παράλληλα, ανέφερε ότι θεωρεί τον Τούρκο πρόεδρο «πολύ λογικό» σε σύγκριση με άλλους παράγοντες της περιοχής, τους οποίους χαρακτήρισε «πολύ τρελούς».
Το ευρύτερο πλαίσιο: Άγκυρα και Ιερουσαλήμ
Οι δηλώσεις Τραμπ έγιναν σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στις σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ. Οι δύο χώρες έχουν διαφωνήσει έντονα τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω των διαφορετικών θέσεών τους για τον πόλεμο στη Γάζα και τις ευρύτερες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
- Η επικοινωνία Νετανιάχου–Τραμπ. Σύμφωνα με αναφορές, ο Νετανιάχου είχε ζητήσει από τον Τραμπ να εξετάσει με προσοχή οποιαδήποτε κίνηση σχετικά με την ενίσχυση των τουρκικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.
- Η θέση του Νετανιάχου για τα F-35. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έχει εκφράσει αντιρρήσεις για πιθανή πώληση F-35 ή σχετικού εξοπλισμού στην Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει την ισορροπία στρατιωτικής ισχύος στην περιοχή.
- Η αντίδραση του Τούρκου ΥΠΕΞ. Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν έχει ασκήσει έντονη κριτική στην πολιτική του Ισραήλ, ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν απορρίψει τις δηλώσεις του και έχουν ασκήσει κριτική στη ρητορική της Άγκυρας.
- Η θέση Ερντογάν για τη Γάζα. Στην ομιλία του στη Σύνοδο, ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε τις κατηγορίες της κυβέρνησής του για τις επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα και τόνισε ότι η λύση των δύο κρατών αποτελεί, σύμφωνα με την Τουρκία, βασική προϋπόθεση για μια μόνιμη ειρηνευτική διευθέτηση.
Το ζήτημα των κυρώσεων και των F-35
Κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Ερντογάν, ο Τραμπ αναφέρθηκε στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις και στο ζήτημα των κυρώσεων που συνδέονται με την αγορά των ρωσικών συστημάτων αεράμυνας S-400 από την Τουρκία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι εξετάζεται η άρση των σχετικών κυρώσεων, ενώ, ερωτηθείς για το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 ή την πώληση των μαχητικών στην Άγκυρα, απάντησε ότι το θέμα θα εξεταστεί.
Η υποδοχή που επιφύλαξε ο Ερντογάν στον Αμερικανό πρόεδρο περιλάμβανε επίσημες τελετές και στρατιωτικά στοιχεία υποδοχής, γεγονός που παρουσιάστηκε από την τουρκική πλευρά ως ένδειξη της σημασίας που αποδίδει στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Άλλα σημεία της Συνόδου
Στο περιθώριο των συνομιλιών για Τουρκία και Ισραήλ, η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα περιλάμβανε επίσης συζητήσεις για την ασφάλεια της Συμμαχίας και τις διεθνείς κρίσεις.
- Ο Τραμπ επανέλαβε τη θέση του για τη Γροιλανδία, υποστηρίζοντας ότι θα έπρεπε να βρίσκεται υπό αμερικανικό έλεγχο αντί της Δανίας.
- Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρέθηκε στην Άγκυρα και είχε προγραμματισμένη συνάντηση με τον Τραμπ, στο πλαίσιο των συζητήσεων για την Ουκρανία και τη σχέση της με το ΝΑΤΟ.
- Ο Τραμπ εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τη στάση ορισμένων συμμάχων του ΝΑΤΟ σχετικά με πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις.
- Στην τουρκική πρωτεύουσα πραγματοποιήθηκαν επίσης διαδηλώσεις κατά της Συνόδου, με την αστυνομία να προχωρά σε συλλήψεις.
Σχόλιο
Οι δηλώσεις Τραμπ αναδεικνύουν την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να διαχειριστεί τις σχέσεις της τόσο με την Τουρκία όσο και με το Ισραήλ, δύο σημαντικούς εταίρους της στην ευρύτερη περιοχή.
Οι εξελίξεις γύρω από τα F-35, τις κυρώσεις και τις περιφερειακές εντάσεις αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου διαπραγματεύσεων και ανταγωνιστικών συμφερόντων μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών.