Μια απλή ερώτηση, ένα κουμπί σύγκρισης τιμών, και ξαφνικά όλη η Ελλάδα μπήκε σε έναν καβγά για το αν η ακρίβεια λύνεται ή απλώς… καταγράφεται. Το «posokanei.gov.gr», η νέα ψηφιακή πλατφόρμα της κυβέρνησης για σύγκριση τιμών σούπερ μάρκετ, έγινε σε λίγες εβδομάδες πεδίο μάχης ανάμεσα σε κυβέρνηση και αντιπολίτευση, αλλά και αφορμή για διεθνή ρεπορτάζ -όπως αυτό του Bloomberg- που έδειξαν με αριθμούς ένα φαινόμενο που οι καταναλωτές ένιωθαν διαισθητικά εδώ και χρόνια: η Ελλάδα πληρώνει πολλά προϊόντα πιο ακριβά απ’ όσο θα έπρεπε, με βάση το εισόδημα και το μέγεθος της αγοράς της.
Η πλατφόρμα, που αποτελεί εξέλιξη παλαιότερων εργαλείων όπως το e-prices και το e-katanalotis, ξεκίνησε με φιλόδοξο στόχο: να βοηθήσει τους καταναλωτές να γίνουν πιο «ενεργοί» απέναντι στην αγορά, συγκρίνοντας τιμές σε χιλιάδες προϊόντα. Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος υπερασπίστηκε το εργαλείο απέναντι στην κριτική, υποστηρίζοντας πως όποιος επιχειρεί να το απαξιώσει στην ουσία διευκολύνει τους κερδοσκόπους της αγοράς. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε το posokanei ως μόνιμο εργαλείο διαφάνειας, διαβεβαιώνοντας πως θα βελτιώνεται συνεχώς και καλώντας όσους το αμφισβητούν -είτε από την αντιπολίτευση είτε από την αγορά- να «το συνηθίσουν».
Η αντιπολίτευση, όμως, δεν συμμερίζεται καθόλου αυτή την αισιοδοξία. Το ΠΑΣΟΚ χαρακτήρισε το εγχείρημα ουσιαστικά μετονομασία προηγούμενων, λιγότερο πετυχημένων πλατφορμών, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ προχώρησε σε μια εικόνα που έμεινε στη μνήμη: ότι η νέα εφαρμογή ζητάει από τον πολίτη να ξοδέψει χρόνο τρέχοντας σε τρία-τέσσερα σούπερ μάρκετ για να γλιτώσει λίγα ευρώ, αντί η πολιτεία να μειώσει η ίδια την ακρίβεια στη ρίζα της. Ακόμη πιο σκληρή ήταν η διατύπωση του ΚΚΕ, που μίλησε για «ψηφιακή παραδοχή» αδυναμίας παρά για λύση. Στο πιο καυστικό σχόλιο, στέλεχος του ΠΑΣΟΚ σημείωσε πως η πλατφόρμα ουσιαστικά ενημερώνει τον πολίτη πόσο χάνει από τον μισθό του, χωρίς να αλλάζει τίποτα στην πραγματική τιμή του ραφιού.
Πέρα όμως από την πολιτική αντιπαράθεση, τα ίδια τα δεδομένα της πλατφόρμας έδωσαν τροφή σε σοβαρότερη ανάλυση. Το Bloomberg, αξιοποιώντας τα στοιχεία του posokanei, έδειξε ότι ένα κοινό ανδρικό αποσμητικό κοστίζει στην Ελλάδα περισσότερο απ’ ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο, στα ίδια επίπεδα με τη Γερμανία -χώρα με διπλάσιο σχεδόν μέσο μισθό. Παράλληλα, ο διεθνής οργανισμός τοποθέτησε το φαινόμενο σε ένα ανησυχητικό πλαίσιο: η Ελλάδα καταγράφει έναν από τους υψηλότερους ρυθμούς πληθωρισμού στην ευρωζώνη, με μέσο ετήσιο μισθό γύρω στις 18.000 ευρώ, λιγότερο από τον μισό μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, μια προσεκτική ανάγνωση των στοιχείων αποκαλύπτει μια πιο πολύπλοκη εικόνα από το «όλα είναι ακριβά εδώ». Ξεχωριστές αναλύσεις πάνω στα ίδια δεδομένα του posokanei δείχνουν ότι, αν εξεταστεί συνολικά το «καλάθι» του Έλληνα καταναλωτή, αυτό καταλήγει οριακά φθηνότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο -χάρη σε προϊόντα όπου η χώρα έχει δομικό πλεονέκτημα, όπως η φέτα, που εδώ καταναλώνεται μαζικά ως καθημερινό είδος ενώ αλλού τιμολογείται ως premium, ή τα είδη καθαρισμού και προσωπικής φροντίδας, όπου η Ελλάδα είναι συστηματικά ανταγωνιστική. Αντίθετα, σε κατηγορίες όπως το βρεφικό γάλα, ο καφές και ορισμένα ροφήματα πολυεθνικών, οι αποκλίσεις φτάνουν να ξεπερνούν το 20-80% σε βάρος της ελληνικής τσέπης.
Υπάρχει, τέλος, και μια τρίτη οπτική που λίγοι θέλουν να συζητήσουν ανοιχτά: αναλυτές της αγοράς επισημαίνουν ότι μέρος της ακρίβειας τροφοδοτείται και από τη συνήθεια πολλών καταναλωτών να επιλέγουν την ακριβότερη συσκευασία ενός προϊόντος, αντί της φτηνότερης αλλά ταυτόσημης εκδοχής του -μια πρακτική που, ανεξαρτήτως πλατφορμών και κυβερνήσεων, επιτρέπει σε ορισμένες τιμές να παραμένουν ψηλά επειδή υπάρχει πάντα αγοραστική διάθεση να τις στηρίξει.
Το αποτέλεσμα είναι μια συζήτηση με πολλά στρώματα: μια κυβέρνηση που διαφημίζει τη διαφάνεια ως απάντηση, μια αντιπολίτευση που τη θεωρεί ομολογία αδυναμίας, ένα διεθνές ρεπορτάζ που επιβεβαιώνει το πρόβλημα με νούμερα, και δεδομένα που, αν διαβαστούν προσεκτικά, δείχνουν ότι η ακρίβεια στην Ελλάδα δεν είναι ένα μονοκόμματο φαινόμενο -είναι ένα μωσαϊκό από κατηγορίες προϊόντων, εισοδηματικά χαρακτηριστικά και καταναλωτικές συνήθειες, που το «posokanei» απλώς έκανε, για πρώτη φορά, ορατό σε όλους.