Το καλοκαίρι του 1997, ένα δίκτυο υποβρύχιων μικροφώνων που παρακολουθούσε τον Ειρηνικό Ωκεανό για ηφαιστειακή δραστηριότητα κατέγραψε κάτι εντελώς απροσδόκητο: έναν παράξενο, δυνατό ήχο πολύ χαμηλής συχνότητας που προερχόταν από μια περιοχή δυτικά της νότιας ακτής της Χιλής. Τον ονόμασαν «Bloop», και για σχεδόν μία δεκαετία κανείς δεν μπορούσε να εξηγήσει με βεβαιότητα τι τον προκάλεσε.
Μια ανακάλυψη από σύμπτωση
Ο ήχος εντοπίστηκε από ερευνητές του National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), οι οποίοι χρησιμοποιούσαν υδρόφωνα για να ακούν για υποβρύχια ηφαιστειακή δραστηριότητα στον νότιο Ειρηνικό, όταν κατέγραψαν αυτόν τον περίεργο και εξαιρετικά δυνατό ήχο. Τα υδρόφωνα ήταν αρχικά μέρος ενός αυτόνομου δικτύου που είχε χρησιμοποιηθεί κατά τον Ψυχρό Πόλεμο για τον εντοπισμό σοβιετικών υποβρυχίων, και κανονικά χρησιμοποιούνταν για τη μελέτη σεισμικής δραστηριότητας και θαλάσσιων ζώων.
Αυτό όμως που έκανε το Bloop τόσο εντυπωσιακό ήταν η κλίμακά του. Ο ήχος ήταν τόσο ισχυρός που καταγράφηκε από υδρόφωνα τοποθετημένα σε απόσταση πάνω από 3.219 χιλιόμετρα μεταξύ τους —μια απόσταση που ξεπερνά τα 2.000 μίλια. Σύμφωνα με άλλες αναλύσεις, ο ήχος ήταν αρκετά ισχυρός ώστε να ακουστεί σε απόσταση άνω των 5.000 χιλιομέτρων (περίπου 3.000 μιλίων) από την πηγή του, ενώ διήρκεσε περίπου ένα λεπτό και υπήρξε ένας από τους πιο δυνατούς υποβρύχιους ήχους που έχουν καταγραφεί ποτέ.
Το κυνήγι μιας εξήγησης
Η αντίδραση της επιστημονικής κοινότητας ήταν άμεση σύγχυση. Ο Christopher Fox της NOAA, ο οποίος συμμετείχε στην αρχική ανακάλυψη, περιέγραψε αργότερα πώς μέσα σε λίγα λεπτά όλη η ομάδα των ερευνητών —περίπου δώδεκα άτομα— είχε συγκεντρωθεί γύρω από τα δεδομένα προσπαθώντας να βρει εξήγηση. Ο ήχος συγκρίθηκε αρχικά με εκείνον των γαλάζιων φαλαινών, αλλά ήταν πολύ πιο δυνατός από οτιδήποτε γνωστό.
Χωρίς σαφή απάντηση, η φαντασία γέμισε το κενό. Θεωρίες μιλούσαν για ένα άγνωστο, τεράστιο θαλάσσιο πλάσμα —ένα «τέρας» αρκετά μεγάλο ώστε να παράγει έναν τέτοιο ήχο. Το 2002, η υπόθεση ενός ζωικού οργανισμού είχε μάλιστα φτάσει σε κάποιο βαθμό επιστημονικής συναίνεσης ως πιθανή εξήγηση, ενώ παράλληλα άνθιζαν και πιο φανταστικές θεωρίες συνωμοσίας γύρω από την προέλευσή του.
Η λύση: ένας παγετώνας που ράγιζε
Η πραγματική εξήγηση ήρθε σταδιακά, καθώς οι επιστήμονες συνέκριναν το φασματογράφημα (spectrogram) του Bloop με εκείνα γνωστών «παγοσεισμών» (icequakes) —φαινομένων όπου τεράστια κομμάτια πάγου αποσπώνται και θραύονται από παγετώνες της Ανταρκτικής. Το 2005, σύμφωνα με τη NOAA, η πηγή του Bloop επιβεβαιώθηκε: επρόκειτο για έναν τέτοιο παγοσεισμό.
Η επιβεβαίωση ενισχύθηκε περαιτέρω το 2008, όταν υδρόφωνα της NOAA στη θάλασσα Scotia εντόπισαν πολυάριθμους παγοσεισμούς με φασματογραφήματα πολύ όμοια με εκείνο του Bloop, τη στιγμή που παρακολουθούσαν ακουστικά την αποσύνθεση του παγόβουνου A53a κοντά στο νησί της Νότιας Γεωργίας. Με βάση τη γωνία άφιξης του ήχου, το παγόβουνο ή τα παγόβουνα που παρήγαγαν το Bloop βρίσκονταν πιθανότατα ανάμεσα στα στενά Bransfield και τη θάλασσα Ross, ή πιθανώς στο Ακρωτήριο Adare, μια περιοχή γνωστή για την παραγωγή τέτοιων «κρυογονικών» σημάτων.
Όπως εξήγησε ο ερευνητής της NOAA Robert Dziak, οι ήχοι από πάγο που σπάει και ραγίζει αποτελούν κυρίαρχη πηγή φυσικού ήχου στον νότιο ωκεανό, με δεκάδες χιλιάδες τέτοιους «παγοσεισμούς» να δημιουργούνται κάθε χρόνο από τη θραύση και το λιώσιμο θαλάσσιου πάγου και την απόσπαση κομματιών από παγετώνες —σήματα με χαρακτήρα πολύ κοντινό σε εκείνον του Bloop.
Γιατί ακουγόταν τόσο παράξενος
Ένα ερώτημα που παρέμενε ήταν γιατί ο ήχος ενός παγοσεισμού είχε τόσο ασυνήθιστη, σχεδόν «οργανική» ποιότητα, που τον έκανε να μοιάζει τόσο διαφορετικός από κάθε γνωστό γεωλογικό φαινόμενο. Η ωκεανογράφος Δρ. Yunbo Xie πρότεινε ότι η ιδιόμορφη μορφή του κύματος θα μπορούσε να οφείλεται σε φαινόμενα διάθλασης της αρχικής ηχητικής πηγής καθώς αυτή διαδιδόταν μέσα από στρώματα πάγου—με απλά λόγια, το ίδιο το πάγινο κάλυμμα παραμόρφωνε τον ήχο, δίνοντάς του αυτόν τον ιδιαίτερο, σχεδόν αλλόκοτο χαρακτήρα.
Ένα μυστήριο που δεν εξαφανίστηκε εντελώς
Παρότι η επιστημονική εξήγηση θεωρείται πλέον οριστική, ορισμένοι ερευνητές σημειώνουν με επιφύλαξη ότι, χωρίς να έχουν παρατηρήσει άμεσα το ίδιο το φαινόμενο τη στιγμή που συνέβη, δεν μπορούν να είναι απολύτως βέβαιοι. Αυτή η μικρή δόση αβεβαιότητας —σε συνδυασμό με τη γοητεία που ασκεί ένας ήχος τόσο δυνατός ώστε να διασχίσει χιλιάδες χιλιόμετρα ωκεανού— εξηγεί γιατί το Bloop παραμένει, ακόμη και σήμερα, ένα από τα πιο δημοφιλή «μυστήρια» της ποπ κουλτούρας γύρω από τους ωκεανούς, παρότι η επιστήμη έχει, ουσιαστικά, απαντήσει στο ερώτημα.
Με την κλιματική αλλαγή να επιταχύνει τη θραύση πάγου σε Αρκτική και Ανταρκτική, η NOAA σημειώνει ότι τέτοιοι παγοσεισμοί γίνονται όλο και πιο συχνοί —που σημαίνει ότι ο ωκεανός πιθανότατα θα συνεχίσει να παράγει παρόμοιους, εντυπωσιακούς ήχους και στο μέλλον.
