Από τη στιγμή που γεννιόμαστε, ζούμε με την πεποίθηση ότι έχουμε ήδη δει όλα τα χρώματα που το ανθρώπινο μάτι μπορεί να αντιληφθεί. Μια ομάδα επιστημόνων στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ απέδειξε ότι αυτό δεν είναι αλήθεια — και το έκανε δημιουργώντας ένα ολοκαίνουργιο χρώμα που δεν υπάρχει πουθενά στη φύση.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα
Όλα ξεκίνησαν από μια απλή, αλλά ασυνήθιστη ερώτηση. Ο καθηγητής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Επιστήμης Υπολογιστών Ren Ng αναρωτήθηκε τι θα συνέβαινε αν μπορούσε κανείς να διεγείρει αποκλειστικά τα κύτταρα-κώνους τύπου Μ του αμφιβληστροειδούς —αυτά που ευθύνονται κυρίως για την αντίληψη του πράσινου χρώματος— χωρίς να επηρεάζονται καθόλου οι γειτονικοί κώνοι που αντιλαμβάνονται το κόκκινο και το μπλε. Όπως εξήγησε ο ίδιος, δεν υπάρχει κανένα μήκος κύματος φωτός στη φύση που να μπορεί να διεγείρει αποκλειστικά τον κώνο Μ, γι’ αυτό αναρωτήθηκε πώς θα ήταν αν μπορούσε να διεγερθούν όλα τα κύτταρα αυτού του τύπου ταυτόχρονα.
Για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, συνεργάστηκε με τον καθηγητή Optometry and Vision Science Austin Roorda, ο οποίος είχε ήδη αναπτύξει τεχνολογία ικανή να στέλνει μικροσκοπικές δόσεις φωτός λέιζερ για να ενεργοποιεί μεμονωμένους φωτοϋποδοχείς στο μάτι.
Πώς λειτουργεί η τεχνολογία «Oz»
Το σύστημα που δημιούργησαν, που ονόμασαν «Oz», χρησιμοποιεί προσαρμοστική οπτική και παλμούς λέιζερ υψηλής ταχύτητας για να χαρτογραφήσει χιλιάδες μεμονωμένα κύτταρα-κώνους στον αμφιβληστροειδή κάθε συμμετέχοντα και στη συνέχεια να στοχεύσει με ακρίβεια αποκλειστικά τους κώνους τύπου Μ, αποφεύγοντας τους γειτονικούς κώνους που αντιλαμβάνονται μεγάλα και μικρά μήκη κύματος. Αυτή η μορφή διέγερσης δεν συμβαίνει ποτέ φυσικά στην καθημερινή ζωή, καθώς το φυσικό φως πάντα διεγείρει ταυτόχρονα και τους τρεις τύπους κώνων σε διαφορετικό βαθμό.
Το αποτέλεσμα ξεπέρασε ακόμη και τις προσδοκίες των ίδιων των ερευνητών. Ο καθηγητής Roorda περιέγραψε την εμπειρία ως ένα βαθύτατα κορεσμένο τιρκουάζ, σημειώνοντας ότι το πιο κορεσμένο φυσικό πράσινο χρώμα φαινόταν ξεθωριασμένο σε σύγκριση με αυτό που είδε. Το νέο χρώμα ονομάστηκε «olo» και περιγράφεται ως ένα εξαιρετικά κορεσμένο μπλε-πράσινο, τόσο έντονο που, για να συγκριθεί με τα συμβατικά χρώματα, έπρεπε να προστεθεί λευκό φως πριν μπορέσει να ταυτιστεί με οποιοδήποτε γνωστό χρώμα — απόδειξη ότι βρίσκεται ουσιαστικά εκτός του φυσικού φάσματος χρωμάτων που μπορούμε να δούμε υπό κανονικές συνθήκες.
Ποιοι το είδαν πρώτοι
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, περιελάμβανε αρχικά μόλις πέντε συμμετέχοντες, ανάμεσά τους και οι ίδιοι οι ερευνητές Ren Ng και Austin Roorda, οι οποίοι έγιναν οι πρώτοι άνθρωποι στον πλανήτη που είδαν αυτό το χρώμα. Για να δουν το «olo», οι συμμετέχοντες έπρεπε να παραμείνουν εντελώς ακίνητοι, δαγκώνοντας μια ειδική πλάκα για να μην κινείται το κεφάλι τους, ενώ κοιτούσαν μέσα στη συσκευή «Oz» — με το ίδιο το «κομμάτι» χρώματος που έβλεπαν να έχει μέγεθος περίπου όσο ένα νύχι, σε απόσταση ενός χεριού.
Γιατί έχει σημασία πέρα από την περιέργεια
Πέρα από το ίδιο το «olo», η τεχνολογία «Oz» επιτρέπει στους ερευνητές να εμφανίζουν στους συμμετέχοντες όχι μόνο χρώματα, αλλά και γραμμές, κινούμενες κουκκίδες και ολόκληρες εικόνες — όπως μωρά και ψάρια — ελέγχοντας μέχρι και 1.000 φωτοϋποδοχείς ταυτόχρονα. Ένας από τους ερευνητές, ο μεταπτυχιακός φοιτητής James Fong, σημείωσε ότι η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε μελλοντικά να εφαρμοστεί και σε καταναλωτικές συσκευές, όπως οθόνες υπολογιστών που θα λειτουργούν με βάση μεμονωμένα κύτταρα-κώνους αντί για το παραδοσιακό σύστημα RGB, προσφέροντας θεωρητικά πιο ακριβή απεικόνιση εικόνας. Η πλατφόρμα θεωρείται επίσης πολύτιμο εργαλείο για να απαντηθούν βασικά ερωτήματα σχετικά με την ανθρώπινη όραση και την απώλεια όρασης.
Μια ανακάλυψη που… ενέπνευσε ακόμη και τη μόδα
Η ανακάλυψη του «olo» προκάλεσε τέτοιο ενθουσιασμό παγκοσμίως, που ένας Βρετανός καλλιτέχνης δημιούργησε και πούλησε χρώμα ζωγραφικής εμπνευσμένο από αυτό, υποστηρίζοντας ότι προσφέρει την πιο κοντινή εμπειρία στο «olo» χωρίς να χρειάζεται να δεχτεί κανείς λέιζερ στο μάτι του.
Η ιστορία του «olo» θυμίζει κάτι σπάνιο και σχεδόν φιλοσοφικό: ότι ακόμη και κάτι τόσο θεμελιώδες όσο η ανθρώπινη αντίληψη του χρώματος δεν είναι τόσο σταθερό όσο πιστεύαμε — και ότι, με την κατάλληλη τεχνολογία, ο εγκέφαλός μας μπορεί ακόμη να μας δείξει κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ.