Στις 10 Μαρτίου 1923, ένα από τα πιο τραγικά ναυάγια στην ιστορία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού σημειώθηκε στον Σαρωνικό κόλπο, κοντά στη νησίδα Ψυττάλεια. Το επίτακτο ναυαγοσωστικό «Αλέξανδρος Ζ» βυθίστηκε μέσα σε λίγα λεπτά, παρασύροντας στο θάνατο περισσότερους από 150 – και σύμφωνα με ορισμένες πηγές έως και 295 – αξιωματικούς, ναύτες και άλλους επιβαίνοντες.
Το μικρό ρυμουλκό-ναυαγοσωστικό, ναυπηγμένο το 1920 στην Ολλανδία και ιδιοκτησίας της εταιρείας Ζαροκώστα, είχε επιταχθεί από το Πολεμικό Ναυτικό την εποχή εκείνη. Εκείνο το Σάββατο, λίγους μήνες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, εκτελούσε δρομολόγιο μεταφοράς εξοδούχων (αδειούχων) από το ναύσταθμο Σαλαμίνας προς τον Πειραιά. Επιβιβάστηκαν υπερβολικά πολλοί άνδρες – ο ακριβής αριθμός δεν καταγράφηκε ποτέ με βεβαιότητα – σε συνθήκες που δεν επέτρεπαν ασφαλή πλεύση.
Η τραγωδία σε λίγα λεπτά
Ισχυροί νότιοι άνεμοι και υψηλός κυματισμός προκάλεσαν απότομη ανατροπή του σκάφους. Μέσα σε 2-3 λεπτά το «Αλέξανδρος Ζ» εξαφανίστηκε στα νερά του Σαρωνικού, κοντά στην Ψυττάλεια. Οι περισσότεροι επιβαίνοντες δεν πρόλαβαν καν να αντιδράσουν, ενώ η ταχύτητα της βύθισης και η κακοκαιρία εμπόδισαν κάθε προσπάθεια διάσωσης.
Το ναυάγιο αυτό θεωρείται η μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία στην ιστορία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού σε καιρό ειρήνης. Προκάλεσε εθνικό πένθος, καθώς η χώρα βρισκόταν ακόμα σε σοκ από τα δραματικά γεγονότα της Μικρασίας.
Γιατί παραμένει «ξεχασμένο» σήμερα;
Παρά την τεράστια απώλεια ανθρώπινων ζωών, το περιστατικό δεν έλαβε την ίδια δημοσιότητα με άλλες μεγάλες τραγωδίες. Συχνά αναφέρεται ως «υγρό νεκροταφείο» του Σαρωνικού, ενώ το 2023, με την συμπλήρωση 100 ετών, υπήρξαν αναφορές και μνήμες σε ιστοσελίδες και ΜΜΕ.
Η τραγωδία του «Αλέξανδρος Ζ» υπενθυμίζει πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η ανθρώπινη ζωή στη θάλασσα, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται υπερφόρτωση, κακοκαιρία και έλλειψη επαρκών μέτρων ασφαλείας. Σήμερα, 102 χρόνια μετά, παραμένει ένα από τα πιο οδυνηρά κεφάλαια της νεότερης ναυτικής μας ιστορίας.