Σε σημαντική εξέλιξη για τις σχέσεις Τουρκίας και Λιβύης, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανακαλώντας παράλληλα προηγούμενες αποφάσεις με τις οποίες είχε απορρίψει τη συμφωνία και είχε ταχθεί υπέρ της διακοπής των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.
Την εξέλιξη γνωστοποίησαν την Τρίτη δύο μέλη του λιβυκού κοινοβουλίου στο πρακτορείο Reuters. Η απόφαση σηματοδοτεί μεταβολή της στάσης της ανατολικής Λιβύης απέναντι στην Τουρκία και δημιουργεί νέα δεδομένα στις διπλωματικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ανατροπή της στάσης του λιβυκού κοινοβουλίου
Η Βουλή των Αντιπροσώπων είχε απορρίψει το 2020 τα μνημόνια που είχαν υπογράψει η Τουρκία και η τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης. Παράλληλα, είχε λάβει αποφάσεις που συνδέονταν με την απόρριψη της επικύρωσης των συμφωνιών και τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του τουρκικού πρακτορείου Anadolu, οι βουλευτές ανακάλεσαν την απόφαση υπ’ αριθμόν 1 του 2020, η οποία απέρριπτε την επικύρωση δύο μνημονίων κατανόησης μεταξύ των δύο χωρών. Παράλληλα, αποφάσισαν ομόφωνα την ακύρωση της απόφασης υπ’ αριθμόν 6 του 2020, η οποία προέβλεπε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Η μεταστροφή δεν προέκυψε ξαφνικά. Το 2025, το λιβυκό κοινοβούλιο είχε αποφασίσει να συγκροτήσει τεχνική επιτροπή για την εξέταση της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης, γεγονός που είχε δείξει ότι το ζήτημα επανερχόταν στο προσκήνιο.
Η προσέγγιση της Άγκυρας με την ανατολική Λιβύη και το στρατόπεδο του Χαλίφα Χαφτάρ θεωρείται ότι συνδέεται με τη νέα αυτή εξέλιξη. Παράλληλα, τις προηγούμενες ημέρες είχαν δημοσιευθεί πληροφορίες για πιέσεις της Τουρκίας με στόχο την επικύρωση του μνημονίου, ενώ αλλαγές στην ηγεσία του κοινοβουλίου στη Βεγγάζη αναφέρονταν ως παράγοντας που επηρεάζει τις σχέσεις των δύο πλευρών.
Τι προβλέπει το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η Τουρκία και η τότε λιβυκή Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας υπέγραψαν τη συμφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας τον Νοέμβριο του 2019. Στόχος της ήταν ο καθορισμός των ορίων των αντίστοιχων θαλάσσιων περιοχών τους στη Μεσόγειο.
Η συμφωνία έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Ελλάδα, καθώς η τουρκική προσέγγιση ως προς την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών παραγνωρίζει, κατά την ελληνική θέση, τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Μετά την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου, τουρκικά μέσα ενημέρωσης επιχειρούν να παρουσιάσουν την έγκριση ως ενίσχυση της νομιμότητας του μνημονίου, προβάλλοντας τα επιχειρήματα της Άγκυρας σχετικά με την οριοθέτηση και την επίδραση των νησιών.
Ωστόσο, η έγκριση από το λιβυκό κοινοβούλιο δεν αρκεί από μόνη της για να επιλύσει τις νομικές διαφωνίες γύρω από τη συμφωνία ούτε προεξοφλεί ότι αυτή αποκτά αυτομάτως πλήρη ισχύ βάσει του διεθνούς δικαίου. Η νομική αξιολόγηση του μνημονίου και οι αντιρρήσεις της Ελλάδας αποτελούν ξεχωριστά ζητήματα από την πολιτική απόφαση της λιβυκής πλευράς.
Ποιες είναι οι συνέπειες για την Ελλάδα
Για την Αθήνα, η αλλαγή στάσης της Βουλής των Αντιπροσώπων αποτελεί εξέλιξη με διπλωματική και γεωπολιτική σημασία. Η αποδοχή του μνημονίου από έναν θεσμό που στο παρελθόν είχε εκφράσει την αντίθεσή του ενισχύει πολιτικά τη θέση της συμφωνίας στο εσωτερικό της Λιβύης και μπορεί να διευκολύνει την περαιτέρω προσέγγιση της ανατολικής Λιβύης με την Τουρκία.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ανατρέπονται αυτομάτως οι ελληνικές θέσεις ή ότι έχουν επιλυθεί τα ζητήματα διεθνούς δικαίου που συνδέονται με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο των διπλωματικών επαφών της Ελλάδας με χώρες της περιοχής. Στις 15 Οκτωβρίου 2026, η Ελλάδα και η Αίγυπτος είχαν αναδείξει την κοινή τους προσέγγιση για τη Λιβύη, με έμφαση στο διεθνές δίκαιο και στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Το επόμενο διάστημα, το ενδιαφέρον θα στραφεί στις πρακτικές συνέπειες της απόφασης, στη στάση της λιβυκής πολιτικής ηγεσίας και στις αντιδράσεις των ενδιαφερόμενων χωρών.
Το βασικό ζητούμενο για την Ελλάδα είναι αν η κοινοβουλευτική έγκριση θα μεταφραστεί σε περαιτέρω πολιτική και διπλωματική ενίσχυση του τουρκολιβυκού μνημονίου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η νομική διαμάχη για τη συμφωνία έχει κριθεί.