Στις 2 Ιουνίου 2026 (χθες), ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δημοσίευσε ανάρτηση στην οποία ανακοίνωσε ότι η Νέα Δημοκρατία καταθέτει σήμερα (3 Ιουνίου 2026) στη Βουλή την πρότασή της για Συνταγματική Αναθεώρηση. Στην ανάρτησή του ανέφερε μεταξύ άλλων τη συγκεκριμένη αλλαγή:
«Και ακόμη, τη σύνδεση της μονιμότητας στο Δημόσιο με την αξιολόγηση των υπαλλήλων του.»
Η πρόταση εστιάζει κυρίως στην αναθεώρηση του άρθρου 103 του Συντάγματος, με στόχο τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας μέσω της σύνδεσής της με συστηματική αξιολόγηση (επιβραβεύσεις αλλά και ποινές, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης μετά από απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου).
Το ιστορικό πλαίσιο της μονιμότητας
Η συνταγματική κατοχύρωση της μονιμότητας εισήχθη με την αναθεώρηση του 1911 επί Ελευθερίου Βενιζέλου (άρθρο 102 τότε). Στόχος ήταν ο περιορισμός της κομματικής φαυλοκρατίας και της «πλατείας Κλαυθμώνος» — όπου οι δημόσιοι υπάλληλοι συγκεντρώνονταν και απολύονταν μαζικά με κάθε αλλαγή κυβέρνησης κατά τον 19ο αιώνα.
Πριν το 1911, σε περιόδους Όθωνα και μετά, οι υπάλληλοι αξιολογούνταν, αλλά η πολιτική αστάθεια οδηγούσε σε μαζικές απολύσεις και ρουσφέτια. Η μονιμότητα θεσπίστηκε ως εγγύηση ουδετερότητας και ανεξαρτησίας της διοίκησης από πολιτικές παρεμβάσεις, συμβάλλοντας στη σταθερότητα του κράτους δικαίου.
Οι κίνδυνοι σύνδεσης μονιμότητας με αξιολόγηση: Ιστορική αναδρομή
Η συγκεκριμένη αλλαγή που προτείνεται (σύνδεση μονιμότητας-αξιολόγησης με δυνατότητα παύσης) εγείρει ιστορικούς κινδύνους:
- Επιστροφή σε κομματική εξάρτηση: Πριν το 1911, η έλλειψη μονιμότητας οδηγούσε σε «εκκαθαρίσεις» με κάθε κυβερνητική αλλαγή. Κριτικές αναφέρουν ότι χωρίς ισχυρές εγγυήσεις, μια αξιολόγηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για «πολιτικούς» λόγους, ιδίως σε περιόδους πόλωσης. Ιστορικά, ακόμα και μετά το 1911, σε έκρυθμες εποχές έγιναν προσπάθειες παράκαμψης μέσω κατάργησης θέσεων.
- Υπονόμευση της ανεξαρτησίας: Η μονιμότητα προστατεύει τους υπαλλήλους από πιέσεις (π.χ. σε αποφάσεις που αφορούν μεγάλες εταιρείες, περιβάλλον ή διαφθορά). Χωρίς αυτήν, υπάρχει κίνδυνος «αυτολογοκρισίας» ή ευνοϊκής μεταχείρισης προς την εκάστοτε εξουσία.
- Πρακτικά προβλήματα αξιολόγησης: Στην Ελλάδα, συστήματα αξιολόγησης (π.χ. ν. 4940/2022 ή παλαιότερα) έχουν κατηγορηθεί για γραφειοκρατία, υποκειμενικότητα ή μη εφαρμογή. Αν η αξιολόγηση οδηγεί σε απόλυση χωρίς ισχυρές διαδικαστικές εγγυήσεις (δικαστικός έλεγχος, ανεξάρτητα συμβούλια), μπορεί να δημιουργήσει κλίμα φόβου και ανασφάλειας, μειώνοντας την αποδοτικότητα αντί να την αυξήσει.
- Διεθνή συγκριτικά: Σε πολλές χώρες του ΟΟΣΑ η μονιμότητα υπάρχει με ισχυρή αξιολόγηση, αλλά με σαφείς διαδικασίες και προστασίες. Στην Ελλάδα, η ιστορία δείχνει ότι χωρίς ισχυρό θεσμικό πλαίσιο, οι μεταρρυθμίσεις μπορεί να οδηγήσουν σε νέες παθογένειες (π.χ. αύξηση μετακλητών).
Επιχειρήματα υπέρ της πρότασης
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η μονιμότητα δεν πρέπει να λειτουργεί ως «δύναμη αδράνειας». Στόχος είναι η σύνδεση με αξιοκρατία, επιβραβεύσεις για υψηλή απόδοση και δυνατότητα παύσης για χρόνια κακή επίδοση, μετά από υπηρεσιακό συμβούλιο. Αυτό θα εκσυγχρονίσει το δημόσιο, μειώνοντας γραφειοκρατία και ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα, ιδίως ενόψει 2030 (200 χρόνια από την ίδρυση του ελληνικού κράτους).
Συμπέρασμα: Ισορροπία ή κίνδυνος;
Η συγκεκριμένη αλλαγή που προτείνει ο Μητσοτάκης ανοίγει σημαντική συζήτηση. Ιστορικά, η μονιμότητα γεννήθηκε ακριβώς για να προστατεύσει το κράτος από την πολιτική αστάθεια. Η σύνδεσή της με αξιολόγηση μπορεί να φέρει εκσυγχρονισμό, μόνο αν συνοδευτεί από αδιάβλητες διαδικασίες, ανεξάρτητα όργανα και δικαστικές εγγυήσεις. Διαφορετικά, κινδυνεύει να επαναφέρει φαινόμενα προ του 1911.
Η τελική απόφαση απαιτεί ευρύτατη συναίνεση, καθώς αφορά τον πυρήνα του κράτους δικαίου. Η ιστορία δείχνει ότι οι καλές προθέσεις μεταρρυθμίσεων συχνά προσκρούουν στην εφαρμογή: το κλειδί είναι η αντικειμενικότητα και η προστασία του δημοσίου συμφέροντος, όχι μόνο η ευελιξία.