Σαν σήμερα, πριν από 142 χρόνια, η Αθήνα γιόρταζε όχι μόνο την Εθνική Επέτειο της 25ης Μαρτίου, αλλά και την επίσημη γέννηση ενός από τα πιο εμβληματικά νοσοκομεία της χώρας: του Θεραπευτηρίου «Ο Ευαγγελισμός». Στην τελετή εγκαινίων παρευρέθηκαν ο Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ και η Βασίλισσα Όλγα, ενώ ο αγιασμός τελέστηκε από τον Μητροπολίτη Αθηνών Προκόπιο. Το νοσοκομείο αυτό δεν ήταν απλώς ένα ιατρικό ίδρυμα – ήταν το αποτέλεσμα μιας πρωτοποριακής γυναικείας πρωτοβουλίας και της αφοσιωμένης προστασίας μιας βασίλισσας που σημάδεψε την ελληνική ιστορία με το φιλανθρωπικό της έργο.
Η Αρχή: 1872 και ο «Σύλλογος Κυριών υπέρ Γυναικείας Παιδεύσεως»
Όλα ξεκίνησαν το 1872, όταν 62 Αθηναίες κυρίες – επώνυμες και με κοινωνική συνείδηση – ίδρυσαν τον «Σύλλογο Κυριών υπέρ Γυναικείας Παιδεύσεως». Με Βασιλικό Διάταγμα της 27ης Απριλίου 1872 (ΦΕΚ 22/15 Ιουνίου 1872), ο Σύλλογος εγκρίθηκε και τέθηκε υπό την άμεση προστασία της Βασίλισσας Όλγας. Στόχος του δεν ήταν μόνο η φιλανθρωπία, αλλά και η ουσιαστική μόρφωση των γυναικών: η εκπαίδευση νοσοκόμων, υπηρετριών και η οργάνωση εργαστηρίων χειροτεχνίας για άπορες γυναίκες. Η Βασίλισσα Όλγα, η Ρωσίδα Μεγάλη Δούκισσα που είχε παντρευτεί τον Γεώργιο Α΄ το 1867 σε ηλικία 16 ετών, στάθηκε από την πρώτη στιγμή η ψυχή του εγχειρήματος. Με προσωπικά της κεφάλαια και ασταμάτητη επιμονή, μετέτρεψε μια ιδέα σε πραγματικότητα.
Το 1875, χάρη στην ηθική και υλική στήριξη της Βασίλισσας, ιδρύθηκε το «Νοσοκομικόν Παιδευτήριον» – το πρώτο εκπαιδευτήριο νοσοκόμων στην Ελλάδα. Εκεί, γυναίκες αποκτούσαν θεωρητική και πρακτική κατάρτιση στη νοσηλεία, καλύπτοντας ένα τεράστιο κενό στην υγειονομική περίθαλψη της νεοσύστατης ελληνικής πρωτεύουσας.
Το Όραμα Γίνεται Νοσοκομείο: 1881-1884
Το 1881, νέο Βασιλικό Διάταγμα ενέκρινε την ίδρυση του Θεραπευτηρίου ως φιλανθρωπικού ιδρύματος με την επωνυμία «Ευαγγελισμός» – συμβολική επιλογή, καθώς ο θεμέλιος λίθος τοποθετήθηκε στις 25 Μαρτίου 1881, ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, από τον ίδιο τον Βασιλιά Γεώργιο Α΄. Το οικόπεδο δωρήθηκε από την Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη, ενώ η χρηματοδότηση συμπληρώθηκε από δωρεές ευεργετών, μεταξύ των οποίων ο Τσάρος Αλέξανδρος Β΄ της Ρωσίας και κορυφαίοι Έλληνες επιχειρηματίες όπως ο Ανδρέας Συγγρός.
Τρία χρόνια ακριβώς μετά, στις 25 Μαρτίου 1884, τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν με λαμπρότητα. Το νοσοκομείο, χτισμένο σύμφωνα με σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα (με σύστημα θέρμανσης, αερισμού και ανελκυστήρες), διέθετε παθολογική και χειρουργική κλινική, δωμάτια απομόνωσης και χώρους για τις «Αδελφές του Ευαγγελισμού» – τις πρώτες επαγγελματίες νοσοκόμες της χώρας. Στόχος ήταν σαφής: δωρεάν νοσηλεία για τους απόρους, μικρή συμμετοχή για τους εύπορους και συνεχής επιμόρφωση γυναικών στην τέχνη της νοσηλείας.
Η Κληρονομιά της Βασίλισσας Όλγας και των 62 Πρωτοπόρων
Η Βασίλισσα Όλγα δεν ήταν απλώς προστάτιδα. Ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από εκατοντάδες φιλανθρωπικά έργα: νοσοκομεία, σχολεία, ορφανοτροφεία. Το «Ευαγγελισμός» αποτέλεσε το επιστέγασμα του οράματός της για μια σύγχρονη, ανθρωποκεντρική υγεία στην Ελλάδα. Οι 62 Ελληνίδες του Συλλόγου – ανάμεσά τους η Ιφιγένεια Συγγρού που αργότερα προΐστατο της Εφορείας Κυριών – απέδειξαν ότι οι γυναίκες μπορούσαν να οργανωθούν, να κινητοποιήσουν πόρους και να αλλάξουν την κοινωνία σε μια εποχή που η γυναικεία συμμετοχή στα δημόσια πράγματα ήταν περιορισμένη.
Σήμερα, 142 χρόνια μετά, ο «Ευαγγελισμός» παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της χώρας, συνεχίζοντας να προσφέρει υψηλού επιπέδου υπηρεσίες υγείας και να εκπαιδεύει γενιές ιατρών και νοσηλευτών. Η ιστορία του θυμίζει ότι η φιλανθρωπία, η επιμονή και η γυναικεία πρωτοβουλία μπορούν να χτίσουν θεσμούς που αντέχουν στον χρόνο.
Μια ημέρα σαν σήμερα, η Ελλάδα τιμά όχι μόνο την Επανάσταση του 1821, αλλά και την ήσυχη, αλλά ηρωική επανάσταση της καρδιάς: εκείνη που ξεκίνησε από 62 γυναίκες και μια βασίλισσα και σώζει ζωές εδώ και πάνω από έναν αιώνα.
