Ρωσικές και ιρανικές αντιπροσωπείες πραγματοποίησαν διυπουργικές διαβουλεύσεις στη Μόσχα στις 10 Αυγούστου, με αντικείμενο τον έλεγχο εξοπλισμών, τον αφοπλισμό και τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων, σύμφωνα με ανακοίνωση του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών.
Τι ανακοίνωσε η Μόσχα
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του ρωσικού ΥΠΕΞ, επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας ήταν ο Ολέγκ Ποστνίκοφ, διευθυντής του Τμήματος Μη Διάδοσης και Ελέγχου Εξοπλισμών του υπουργείου, ενώ την ιρανική πλευρά εκπροσώπησε ο Μοχάμαντ Χασάν-Νετζάντ Πιρκουχί, γενικός διευθυντής του Τμήματος Διεθνούς Ειρήνης και Ασφάλειας του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, όπως ανέφερε η Μόσχα, οι δύο πλευρές πραγματοποίησαν ουσιαστική επισκόπηση των συσσωρευμένων προκλήσεων στον συγκεκριμένο, ευαίσθητο τομέα, συζητώντας συγκεκριμένα βήματα ενόψει της Πρώτης Επιτροπής της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, καθώς και εκδηλώσεων στο πλαίσιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), του Οργανισμού για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW) και της Σύμβασης για τα Βιολογικά Όπλα (BWC).
Σημαντικό μέρος της συζήτησης, σύμφωνα με το ρωσικό υπουργείο, αφιερώθηκε στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και στις προοπτικές υπέρβασης της κρίσης που προκλήθηκε από τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα κατά ιρανικών στόχων. Οι δύο πλευρές, όπως αναφέρεται, εξέφρασαν ενδιαφέρον για τη διατήρηση εντατικών διμερών επαφών σε θέματα ελέγχου εξοπλισμών και μη διάδοσης.
Το πλαίσιο: μια σχέση που θεσμοθετείται σταδιακά
Οι διαβουλεύσεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο στενότερης συνεργασίας μεταξύ Μόσχας και Τεχεράνης. Οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία συνεργασίας μεταξύ των υπουργείων Εξωτερικών τους στο τέλος διαπραγματεύσεων στη Μόσχα, καθορίζοντας πρόγραμμα διαβουλεύσεων για τα έτη 2026 έως 2028 — μια συμφωνία που, σύμφωνα με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, αποτέλεσε την πρώτη φορά στην ιστορία των διμερών σχέσεων που υπογράφεται τέτοιο πρόγραμμα.
Η βάση αυτής της εμβάθυνσης είναι η Συνθήκη Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης μεταξύ των δύο χωρών, την οποία επικαλείται η ανακοίνωση της Μόσχας ως πλαίσιο για τον τακτικό διάλογο. Οι δύο χώρες έχουν εντείνει τον συντονισμό τους καθώς αντιμετωπίζουν εκτεταμένες δυτικές κυρώσεις, συνεργαζόμενες σε φόρουμ όπως οι BRICS, ο Οργανισμός Συνεργασίας Σαγκάης και η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, ενώ έχουν επεκτείνει τους δεσμούς τους σε ενέργεια, μεταφορές, εμπόριο, τεχνολογία και διάστημα.
Η ρωσική στάση στο ιρανικό πυρηνικό ζήτημα
Η θέση της Μόσχας απέναντι στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα έχει καταγραφεί επανειλημμένα από ανεξάρτητους αναλυτές ως ιδιαίτερα υποστηρικτική προς την Τεχεράνη. Σύμφωνα με ανάλυση ισραηλινού ινστιτούτου ερευνών εθνικής ασφάλειας, η Μόσχα έχει αντιμετωπίσει το πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν —συμπεριλαμβανομένου του εμπλουτισμού ουρανίου υπό την εποπτεία του IAEA— ως συστατικό στοιχείο συνεπές με τους κανόνες της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.
Μετά τα πλήγματα εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο του 2025 και τον Μάρτιο του 2026, το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών είχε δηλώσει ότι τα κίνητρα Ουάσινγκτον και Τελ Αβίβ δεν σχετίζονται με τους στόχους του καθεστώτος μη διάδοσης, καθώς —βυθίζοντας τη Μέση Ανατολή στην άβυσσο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης— ουσιαστικά ωθούν χώρες σε όλο τον κόσμο, ιδίως στη Μέση Ανατολή, να επιδιώξουν ακόμη πιο σοβαρά μέσα αντιμετώπισης αναδυόμενων απειλών. Η ίδια ανάλυση σημειώνει ότι, με αυτόν τον τρόπο, η Μόσχα υπαινίχθηκε έμμεσα πιθανή δικαιολόγηση σεναρίου πυρηνικής «διαφυγής» εκ μέρους του Ιράν.
Το ευρύτερο διεθνές τοπίο του ελέγχου εξοπλισμών
Οι σημερινές διαβουλεύσεις πραγματοποιούνται σε μια περίοδο έντονης αβεβαιότητας για το παγκόσμιο καθεστώς ελέγχου πυρηνικών εξοπλισμών. Η συνθήκη New START μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, η οποία αποτελούσε για δεκαπέντε χρόνια τον βασικό πυλώνα περιορισμού των στρατηγικών πυρηνικών οπλοστασίων των δύο χωρών, έληξε στις 5 Φεβρουαρίου 2026, αφού η ρωσική πρόταση για συνέχιση τήρησης των κεντρικών ορίων της συνθήκης για έναν επιπλέον χρόνο δεν έλαβε απάντηση από την Ουάσινγκτον.
Παράλληλα, το ΝΑΤΟ έχει κατ’ επανάληψη εκφράσει ανησυχία για τη ρωσική συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις ελέγχου εξοπλισμών. Η συμμαχία έχει σημειώσει ότι οι παραβιάσεις και η επιλεκτική εφαρμογή των υποχρεώσεων ελέγχου εξοπλισμών από τη Ρωσική Ομοσπονδία έχουν συμβάλει στην επιδείνωση του ευρύτερου τοπίου ασφαλείας, ενώ αναγνωρίζει πως το Ιράν και η Βόρεια Κορέα συνεχίζουν να αναπτύσσουν τα πυρηνικά και πυραυλικά τους προγράμματα.
Αναλυτές αμερικανικών think tanks έχουν επίσης επισημάνει τη μεταστροφή του ρωσικού ρόλου. Η Ρωσία, ως ένα από τα πέντε αναγνωρισμένα πυρηνικά κράτη βάσει της Συνθήκης Μη Διάδοσης, έπαιζε ιστορικά καθοριστικό ρόλο στην αποτροπή της πυρηνικής διάδοσης — μεταξύ άλλων στηρίζοντας την αποπυρηνικοποίηση της Κορεατικής Χερσονήσου και συμβάλλοντας ώστε το Ιράν να ενταχθεί στη συμφωνία JCPOA. Από το 2022, ωστόσο, φέρεται να έχει εγκαταλείψει αυτόν τον ρόλο, ενισχύοντας αντ’ αυτού την πυρηνική διάδοση προς εξυπηρέτηση των στρατιωτικών της στόχων.
Σε αναμονή της Συνόδου του ΟΗΕ
Οι δύο πλευρές, σύμφωνα με τη ρωσική ανακοίνωση, εστίασαν επίσης στον συντονισμό ενόψει της Πρώτης Επιτροπής της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ — του κυρίως αρμόδιου οργάνου των Ηνωμένων Εθνών για θέματα αφοπλισμού και διεθνούς ασφάλειας — καθώς και ενόψει σειράς εκδηλώσεων σε διεθνή φόρα για τις ειρηνικές χρήσεις του διαστήματος.