Φαντάσου να ξυπνάς το πρωί πριν από τις εκλογές και να βλέπεις ένα βίντεο όπου ο αγαπημένος σου πολιτικός εξομολογείται σκάνδαλο – μόνο που είναι ψεύτικο. Ή να λαμβάνεις ένα εξατομικευμένο μήνυμα στο κινητό σου, γραμμένο σαν από φίλο, που σε πείθει να ψηφίσεις διαφορετικά. Δεν είναι επιστημονική φαντασία: Είναι η πραγματικότητα του 2024-2025, όπου η τεχνητή νοημοσύνη (AI) έχει εισβάλει στις εκλογικές διαδικασίες, αλλά τόσο ύπουλα που οι περισσότεροι δεν το αντιλαμβανόμαστε. Με πάνω από 3,7 δισεκατομμύρια ψηφοφόρους σε 72 χώρες το 2024 – το μεγαλύτερο εκλογικό “super-cycle” ever –, η AI δεν κατέστρεψε τις δημοκρατίες όπως προβλεπόταν, αλλά τις άλλαξε βαθιά, δημιουργώντας σκιές αμφιβολίας και νέα πεδία μάχης.
Τα Αόρατα Όπλα: Deepfakes και Υπερ-Προσωποποιημένη Προπαγάνδα
Η AI δεν χρειάζεται πια εξωπραγματικά εφέ για να ξεγελάσει. Με εργαλεία όπως το ChatGPT ή το Midjourney, ο καθένας μπορεί να δημιουργήσει deepfakes – ψεύτικα βίντεο, audio ή εικόνες – σε δευτερόλεπτα. Στις προκριματικές εκλογές του 2024 στο New Hampshire, χιλιάδες ψηφοφόροι έλαβαν αυτοματοποιημένες κλήσεις με τεχνητή φωνή που έμοιαζε ακριβώς με του προέδρου Τζο Μπάιντεν και τους καλούσε να μην ψηφίσουν – μια κίνηση που προκάλεσε παγκόσμιο σάλο. Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών (FCC) επέβαλε πρόστιμο 6 εκατομμυρίων δολαρίων στον υπεύθυνο σύμβουλο Steve Kramer και 1 εκατομμύριο στην εταιρεία τηλεπικοινωνιών που μετέδωσε τις κλήσεις, ενώ ο Kramer αντιμετωπίζει και ποινικές διώξεις. Στην Ινδία, κατά τις γενικές εκλογές του 2024, deepfake βίντεο με τους δημοφιλείς ηθοποιούς Aamir Khan και Ranveer Singh να επιτίθενται στον πρωθυπουργό Μόντι εξαπλώθηκαν μαζικά στο WhatsApp. Την ίδια περίοδο, στη Σλοβακία, δύο ημέρες πριν τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 2023, viral ψεύτικο ηχητικό με τον φιλελεύθερο υποψήφιο Michal Šimečka να συζητά αγορά ψήφων Ρομά έγινε viral στο Facebook και το Telegram, επηρεάζοντας την προεκλογική σιωπή και συμβάλλοντας – σύμφωνα με αναλυτές – στην ήττα του.
Αλλά το πραγματικό “τρικ” είναι η αόρατη επιρροή. Η AI δημιουργεί εξατομικευμένα μηνύματα: Ένας αλγόριθμος αναλύει τα δεδομένα σου από social media και σου στέλνει ένα tweet ή email που ταιριάζει απόλυτα στις ανησυχίες σου – π.χ. “Η μετανάστευση θα καταστρέψει τη γειτονιά σου, ψήφισε τώρα”. Σύμφωνα με έρευνα του New Scientist, τέτοια AI chatbots μπορούν να αλλάξουν τις απόψεις ψηφοφόρων κατά 10-20%, χωρίς να φαίνεται ότι επηρεάζονται από μηχανή. Στην Ελλάδα, η έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών (2024) δείχνει ότι το 61% των νέων εκτίθεται σε AI-generated περιεχόμενο χωρίς να το ξέρει, ιδίως σε πλατφόρμες όπως TikTok και Instagram.
Γιατί Δεν το Καταλαβαίνουμε: Η Σκιά της Αμφιβολίας
Το πιο ύπουλο; Δεν βλέπεις την AI – βλέπεις “αλήθεια”. Μια μελέτη του Harvard’s Ash Center (2025) αποκαλύπτει ότι, παρόλο που τα deepfakes δεν άλλαξαν αποτελέσματα το 2024 (π.χ. στις ΗΠΑ ή την Ινδία), δημιούργησαν “κλιμακωτή αμφιβολία”: Οι ψηφοφόροι άρχισαν να αμφισβητούν ακόμα και γνήσια βίντεο, λέγοντας “Είναι deepfake;”. Στην Ολλανδία, το ακροδεξιό PVV του Geert Wilders πρωτοστάτησε στη χρήση AI-generated εικόνων και deepfakes εναντίον αντιπάλων, όπως εκατοντάδες ψεύτικες απεικονίσεις του Frans Timmermans (ηγέτη του κεντροαριστερού GroenLinks-PvdA) να συλλαμβάνεται από αστυνομικούς ή να κρατάει στοίβες χρημάτων – μέρος ευρύτερης καμπάνιας που ενισχύει φόβους για μετανάστευση και Ισλάμ. Το κόμμα, που κέρδισε δραματικά τις εκλογές του 2023, είδε δύο βουλευτές του να διαχειρίζονται ανώνυμη Facebook σελίδα με τέτοιο περιεχόμενο (130.000 followers, >500.000 ημερήσιες επισκέψεις), προκαλώντας σκάνδαλο και δημόσια συγγνώμη από τον Wilders λίγες μέρες πριν τις snap εκλογές του Οκτωβρίου 2025, όπου polls έδιναν προβάδισμα στο PVV.
Η Θετική Πλευρά: AI Ως Σύμμαχος (Αλλά Πόσο;)
Δεν είναι όλη μαύρη η εικόνα. Η AI βοήθησε σε fundraising: Εταιρείες όπως η Quiller, ειδικευμένη σε AI-generated emails για προοδευτικές καμπάνιες, ανέφεραν αύξηση ROI κατά 1750% σε δωρεές για down-ballot campaigns στις ΗΠΑ, χάρη σε εξατομικευμένα μηνύματα που γράφονται σε δευτερόλεπτα. Στην Ελλάδα, κόμματα όπως η Νέα Δημοκρατία και ο ΣΥΡΙΖΑ χρησιμοποιούν AI για targeting ψηφοφόρων μέσω δεδομένων από social media και δημοσκοπήσεις, βελτιώνοντας την οργάνωση και την προσέγγιση σε συγκεκριμένα δημογραφικά (π.χ. νέους ψηφοφόρους), όπως φάνηκε στις ευρωεκλογές του 2024. Και εργαλεία ανίχνευσης deepfakes, όπως αυτά της OpenAI (που εντοπίζει 98,8% των DALL-E εικόνων) και της Hive Moderation (για εικόνες/βίντεο), συνέβαλαν στην απομάκρυνση χιλιάδων ψεύτικων posts παγκοσμίως, μέσω συνεργασιών με πλατφόρμες.
Η Αντίδραση: Νόμοι, Πλατφόρμες και Εσύ
Μέχρι το 2025, 25 πολιτείες στις ΗΠΑ έχουν θεσπίσει νόμους που απαγορεύουν deepfakes σε εκστρατείες χωρίς ετικέτες, με εξαιρέσεις για σάτιρα και αποκαλύψεις. Η ΕΕ, μέσω του AI Act, απαιτεί ετικέτες σε AI-generated περιεχόμενο (π.χ. deepfakes, συνθετικά κείμενα) από τον Αύγουστο 2026, με κώδικες πρακτικής που ξεκίνησαν το Νοέμβριο 2025 για μηχανά-διαβάσιμη σήμανση. Στην Ελλάδα, το Μαξίμου συζητά με experts όπως ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης για εθνικό πλαίσιο κατά deepfakes, εμπνευσμένο από το AI Act, ενώ η Αρχή Προστασίας Δεδομένων ερευνά περιπτώσεις όπως το deepfake του υπουργού Πιερρακάκη το 2025. Πλατφόρμες όπως Meta και Google, μέσω του Tech Accord του Φεβρουαρίου 2024, δεσμεύτηκαν για απομάκρυνση fakes και ετικέτες AI περιεχομένου, με γρήγορη αφαίρεση σε εκλογικές περιόδους – αν και όχι πάντα εντός 48 ωρών, όπως δείχνει η κριτική του Oversight Board της Meta. Αλλά, όπως αναφέρει η TIME, η πραγματική απειλή είναι η “εξάντληση”: Fact-checkers δεν προλαβαίνουν την ταχύτητα παραγωγής deepfakes, με λιγότερο από 1% των fact-checks να αφορά AI το 2024, αλλά με αυξανόμενη κούραση πόρων.
Τι Μπορείς να Κάνεις Εσύ – Από Σήμερα
- Επαλήθευε Πάντα: Χρησιμοποίησε εργαλεία όπως το Google’s Fact Check Explorer (για έλεγχο πηγών) ή το Hive Moderation (για deepfake ανίχνευση σε εικόνες/βίντεο με 98% ακρίβεια). Ρώτα: “Ποιος το έφτιαξε; Έχει ετικέτα AI;”
- Μείωσε την Έκθεση: Περιόρισε social media σε 30′ την ημέρα – και απενεργοποίησε εξατομικευμένες διαφημίσεις, για να μειώσεις την έκθεση σε targeted fakes.
- Υποστήριξε Διαφάνεια: Ζήτα από υποψήφιους να δηλώνουν AI χρήση. Στην Ελλάδα, υπέγραψε petitions για αυστηρότερο νόμο, όπως αυτά από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Διαδικτύου.
- Μάθε να Σκέφτεσαι Κριτικά: Ρώτα: “Ταιριάζει αυτό με όσα ξέρω;” – Η AI εκμεταλλεύεται συναισθήματα, όχι λογική.
Η AI δεν κατέστρεψε τις εκλογές του 2024, αλλά τις έκανε πιο εύθραυστες. Το 2025, με εκλογές στη Γερμανία (23 Φεβρουαρίου), τον Καναδά (πιθανώς πριν τις 20 Οκτωβρίου) και την Ελλάδα (προεδρικές τον Ιανουάριο, κοινοβουλευτικές το 2027), η μάχη είναι για εμπιστοσύνη. Δεν είναι αργά να την κερδίσουμε – αρκεί να ανοίξουμε τα μάτια. Εσύ, θα ψηφίσεις “τυφλά” ή θα γίνεις φύλακας της αλήθειας;