Μια νέα έρευνα από το Massachusetts Institute of Technology (MIT), που δημοσιεύτηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2025 στο έγκριτο περιοδικό Cell, αποκαλύπτει πώς οι μακροχρόνιες δίαιτες υψηλές σε λιπαρά όχι μόνο φορτώνουν το ήπαρ με λίπος, αλλά αναδιαμορφώνουν τα ηπατικά κύτταρα (ηπατοκύτταρα) με τρόπο που τα καθιστά πολύ πιο ευάλωτα στον καρκίνο.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τους Alex K. Shalek, Ömer Yilmaz και Wolfram Goessling, διαπίστωσαν ότι τα ώριμα ηπατοκύτταρα, υπό συνεχή μεταβολική πίεση από υπερβολική κατανάλωση λιπαρών, εγκαταλείπουν τις εξειδικευμένες λειτουργίες τους και επιστρέφουν σε μια πιο πρωτόγονη, βλαστοκυτταρική-όμοια κατάσταση (stem-cell-like state). Αυτή η αλλαγή βοηθά τα κύτταρα να επιβιώσουν σε δύσκολες συνθήκες – ενεργοποιώντας γονίδια που προάγουν την επιβίωση και την αναστολή του προγραμματισμένου θανάτου – αλλά ταυτόχρονα μειώνει την ικανότητα του ήπατος να λειτουργεί κανονικά, όπως η μεταβολή θρεπτικών συστατικών και η αποτοξίνωση.
«Όταν τα κύτταρα αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν επανειλημμένα έναν στρεσογόνο παράγοντα, όπως μια δίαιτα υψηλή σε λιπαρά, κάνουν ό,τι χρειάζεται για να επιβιώσουν, αλλά με κίνδυνο μεγαλύτερης ευαισθησίας στην καρκινογένεση», εξηγεί ο Alex K. Shalek, διευθυντής του Institute for Medical Engineering and Sciences στο MIT.
Η ομάδα χρησιμοποίησε ποντίκια που έτρωγαν δίαιτα υψηλή σε λιπαρά και ανέλυσε με τεχνική single-cell RNA-sequencing τις αλλαγές στα ηπατικά κύτταρα σε διάφορα στάδια: από φλεγμονή και ουλοποίηση (κίρρωση) μέχρι πλήρη καρκίνο. Σχεδόν όλα τα ποντίκια ανέπτυξαν ηπατοκυτταρικό καρκίνο μέσα σε περίπου ένα έτος. Τα κύτταρα που είχαν ήδη «ξεχάσει» τις ώριμες λειτουργίες τους και ενεργοποιήσει γονίδια επιβίωσης και πολλαπλασιασμού, είχαν πλεονέκτημα όταν εμφανιζόταν μια καρκινογόνος μετάλλαξη – «είχαν ήδη πάρει κεφάλι στην κούρσα», όπως χαρακτηριστικά λέει ο πρωτοερευνητής Constantine Tzouanas.
Οι ερευνητές εντόπισαν αρκετούς παράγοντες μεταγραφής (transcription factors) που ρυθμίζουν αυτή την αλλαγή, όπως το SOX4 (συνήθως ενεργό στην εμβρυϊκή ανάπτυξη) και άλλους. Ορισμένοι από αυτούς τους στόχους είναι ήδη υπό έρευνα ή σε κλινικές δοκιμές για θεραπείες της στεατοηπατίτιδας (MASH), ενώ ένα φάρμακο που στοχεύει έναν από αυτούς (υποδοχέα θυρεοειδικής ορμόνης) εγκρίθηκε πρόσφατα για σοβαρή μορφή της νόσου.
Η ίδια εικόνα επιβεβαιώθηκε και σε ανθρώπινα δείγματα ηπατικού ιστού από ασθενείς με στεατική νόσο σε διάφορα στάδια. Οι αλλαγές στην έκφραση γονιδίων – μείωση λειτουργικών γονιδίων και αύξηση γονιδίων επιβίωσης – συσχετίστηκαν με χειρότερη πρόγνωση και μικρότερη επιβίωση μετά την εμφάνιση όγκων. Στους ανθρώπους, η διαδικασία εκτιμάται ότι διαρκεί περίπου 20 χρόνια, ανάλογα με τη διατροφή, το αλκοόλ και άλλους παράγοντες όπως ιογενείς ηπατίτιδες.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η στεατική νόσος ήπατος (non-alcoholic fatty liver disease – NAFLD/MASLD), που πλήττει όλο και περισσότερους ανθρώπους λόγω παχυσαρκίας και δυτικού τρόπου ζωής, δεν είναι απλώς «αθώα» συσσώρευση λίπους: δημιουργεί ένα «ευνοϊκό έδαφος» για καρκίνο χρόνια πριν εμφανιστούν όγκοι.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν πλέον να εξετάσουν αν η επιστροφή σε υγιεινή διατροφή, η απώλεια βάρους ή φάρμακα όπως οι αγωνιστές GLP-1 (π.χ. για διαβήτη και παχυσαρκία) μπορούν να αντιστρέψουν αυτές τις κυτταρικές αλλαγές. Τα νέα ευρήματα ανοίγουν δρόμους για προληπτικές παρεμβάσεις και στοχευμένες θεραπείες, προσφέροντας ελπίδα σε όσους κινδυνεύουν από μεταβολικές παθήσεις του ήπατος. Η υγιεινή διατροφή, με μέτρο στα λιπαρά, παραμένει η καλύτερη «ασπίδα» ενάντια σε αυτή την κρυφή απειλή.