Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Επιστημών του Τόκιο (Tokyo University of Science) αποκάλυψαν μια διπλή όψη των πολυαμινών – φυσικών μορίων που βρίσκονται σε όλα τα κύτταρα και έχουν γίνει δημοφιλή ως «γεροπροστατευτικά» (geroprotectors) για την προώθηση υγιούς γήρανσης.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Biological Chemistry (Τόμος 301, Τεύχος 8), οι πολυαμίνες (ιδιαίτερα η σπερμιδίνη) ενισχύουν την αυτοφαγία (cellular cleanup) και τη μιτοχονδριακή λειτουργία σε υγιή κύτταρα μέσω της πρωτεΐνης eIF5A1, βοηθώντας στην καθαριότητα και την αντοχή των κυττάρων. Ωστόσο, σε καρκινικά κύτταρα, οι ίδιες πολυαμίνες προάγουν την υπερβολική παραγωγή της συγγενικής πρωτεΐνης eIF5A2 (με 84% ομοιότητα αμινοξέων), η οποία ενισχύει τη γλυκόλυση (γρήγορη παραγωγή ενέργειας) και την ταχεία πολλαπλασιασμό των όγκων.
Τα βασικά ευρήματα της έρευνας
- Μεγάλης κλίμακας πρωτεομική ανάλυση (>6.700 πρωτεΐνες) σε καρκινικές κυτταρικές σειρές έδειξε ότι οι πολυαμίνες αυξάνουν επίπεδα eIF5A2 και πέντε ριβοσωμικών πρωτεϊνών (RPS27A, RPL36AL, RPL22L1 κ.ά.), που συνδέονται με κακοήθεια.
- Σε υγιή κύτταρα: Οι πολυαμίνες ενεργοποιούν eIF5A1 → αυτοφαγία → μιτοχόνδρια → υγιής γήρανση.
- Σε καρκινικά κύτταρα: Ενισχύουν eIF5A2 → γλυκόλυση → ταχεία ανάπτυξη όγκου (Warburg effect).
- Η διαφορά εξηγεί το παράδοξο: υψηλά επίπεδα πολυαμινών παρατηρούνται συχνά σε επιθετικούς καρκίνους, ενώ σε υγιή πλαίσια φαίνονται ωφέλιμες.
Ο επικεφαλής ερευνητής, Αναπληρωτής Καθηγητής Kyohei Higashi, δήλωσε: «Η βιολογική δράση των πολυαμινών μέσω eIF5A διαφέρει δραματικά μεταξύ φυσιολογικών και καρκινικών ιστών. Σε υγιή κύτταρα, η eIF5A1 προάγει την αυτοφαγία και τη μιτοχονδριακή λειτουργία, ενώ σε καρκινικά, η eIF5A2 – που προάγεται από πολυαμίνες – ελέγχει τη γονιδιακή έκφραση σε μεταφραστικό επίπεδο, διευκολύνοντας την πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων.»
Γιατί έχει σημασία
Οι πολυαμίνες (και η σπερμιδίνη ειδικά) προωθούνται ως συμπληρώματα αντιγήρανσης λόγω της ικανότητάς τους να ενισχύουν την αυτοφαγία και να μιμούνται περιορισμό θερμίδων. Ωστόσο, η νέα έρευνα υπογραμμίζει ότι το πλαίσιο είναι καθοριστικό: σε υγιή άτομα μπορεί να ωφελούν, αλλά σε άτομα με καρκίνο ή προδιάθεση, υψηλά επίπεδα μπορεί να επιταχύνουν την εξέλιξη του όγκου.
Οι ερευνητές προτείνουν ότι η eIF5A2 μπορεί να γίνει νέος θεραπευτικός στόχος για καρκίνο, ενώ υπάρχουν ήδη φάρμακα (π.χ. DFMO) που μειώνουν τις πολυαμίνες και χρησιμοποιούνται σε ορισμένες θεραπείες.