Σε ηλικία 70 ετών, έφυγε από τη ζωή ο θρυλικός Ούγγρος σκηνοθέτης Μπέλα Ταρ (Béla Tarr), ένας από τους πιο επιδραστικούς δημιουργούς του σύγχρονου κινηματογράφου. Ο Ταρ πέθανε στις 6 Ιανουαρίου 2026, μετά από μακρά και σοβαρή ασθένεια, όπως ανακοίνωσε ο σκηνοθέτης Bence Fliegauf εκ μέρους της οικογένειας στην εθνική υπηρεσία ειδήσεων της Ουγγαρίας (MTI). Η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου (European Film Academy) εξέδωσε συλλυπητήριο μήνυμα, χαρακτηρίζοντάς τον «εξαιρετικό σκηνοθέτη» με «ισχυρή πολιτική φωνή», που κέρδισε τον σεβασμό συναδέλφων και κοινού σε όλο τον κόσμο.
Γεννημένος στις 21 Ιουλίου 1955 στην Πεκς (Pécs) της Ουγγαρίας, ο Ταρ ξεκίνησε την καριέρα του σε ηλικία 16 ετών με ερασιτεχνικές ταινίες, συχνά ντοκιμαντερίστικες, που απεικόνιζαν τη ζωή των εργατών και των περιθωριοποιημένων. Η πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία, Family Nest (Családi tűzfészek, 1977), γυρίστηκε με μη επαγγελματίες ηθοποιούς και υποστήριξη από το πειραματικό στούντιο Béla Balázs, κερδίζοντας το Grand Prix στο Φεστιβάλ Mannheim.
Η Εξέλιξη προς τον «Αργό Κινηματογράφο»
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, ο Ταρ υιοθέτησε το χαρακτηριστικό του ύφος: ασπρόμαυρη φωτογραφία, μακρά πλάνα-σέκ, υποτονική κίνηση και ελάχιστος διάλογος, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου η βροχή, η λάσπη και η απελπισία γίνονται πρωταγωνιστές. Η πρώτη ανεξάρτητη ουγγρική ταινία μεγάλου μήκους, Damnation (Kárhozat, 1988), προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Βερολίνου και άνοιξε τον δρόμο για τα αριστουργήματά του.
- Sátántangó (Το Τανγκό του Σατανά, 1994): Επτάωρη (7,5 ώρες) μαύρη κωμωδία-τραγωδία για την κατάρρευση του κομμουνισμού σε ένα απομονωμένο χωριό, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Λάσλο Κρασναχορκάι (László Krasznahorkai), με τον οποίο συνεργάστηκε στενά.
- Werckmeister Harmonies (2000): Μια από τις πιο συγκλονιστικές ταινίες του, με μακρά πλάνα που αποτυπώνουν την κοινωνική αποσύνθεση.
- The Turin Horse (2011): Η τελευταία του ταινία μεγάλου μήκους, ένα ακραία μινιμαλιστικό έργο για έναν αγρότη και το άλογό του, που κέρδισε το Βραβείο της Επιτροπής στο Βερολίνο. Μετά από αυτήν, ο Ταρ ανακοίνωσε την αποχώρησή του από τον κινηματογράφο.
Κληρονομιά και Επιρροή
Ο Ταρ θεωρείται πρωτοπόρος του «slow cinema» (αργού κινηματογράφου), επηρεάζοντας σκηνοθέτες όπως ο Jim Jarmusch, ο Gus Van Sant και πολλοί σύγχρονοι δημιουργοί του ανεξάρτητου κινηματογράφου. Τα έργα του εξερευνούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια μέσα στην παρακμή, χωρίς εύκολες απαντήσεις ή θρησκευτική παρηγοριά – ο ίδιος δήλωνε αθεϊστής και «αριστερός αναρχικός».
Μετά το 2011, αφιερώθηκε στη διδασκαλία, ιδρύοντας τη σχολή film.factory στο Σεράγεβο και διδάσκοντας σε ακαδημίες σε Ουγγαρία, Γερμανία και Γαλλία. Το 2023 τιμήθηκε με Επίτιμο Βραβείο από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου.
Ο δήμαρχος της Βουδαπέστης Γκέργκελι Καρασόνι τον αποχαιρέτησε ως «τον πιο ελεύθερο άνθρωπο που γνώρισε ποτέ», υπογραμμίζοντας την αγάπη του για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Ο Μπέλα Ταρ άφησε πίσω του μια σπάνια, δύσκολη αλλά βαθιά κινηματογραφική κληρονομιά, που απαιτεί υπομονή και προσοχή – όπως ακριβώς και η ίδια η ζωή. RIP Béla Tarr (1955–2026).
