Η αναζήτηση αρχαίας ζωής στον Άρη πέρασε ένα κρίσιμο τεστ ετοιμότητας, φέρνοντας στο φως και μια απρόσμενη ανακάλυψη που θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο που οι επιστήμονες μελετούν οργανικά μόρια σε διαστημικά βράχια.
Το ευρωπαϊκό ρόβερ Rosalind Franklin, μέρος της αποστολής ExoMars της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA), αναμένεται να φτάσει στον Άρη το 2030 και θα εξερευνήσει την περιοχή Oxia Planum, μια πλούσια σε άργιλο έκταση όπου πιστεύεται πως κάποτε έρεε νερό. Ο Άρης θεωρείται από τους πιο πολλά υποσχόμενους προορισμούς για την αναζήτηση σημαδιών αρχαίας ζωής, καθώς οι επιστήμονες πιστεύουν ότι κάποτε ο πλανήτης ήταν θερμότερος, πιο υγρός και περιβαλλόταν από πολύ πυκνότερη ατμόσφαιρα, συνθήκες που ενδεχομένως ευνόησαν απλούς μικροοργανισμούς. Ωστόσο, η απόδειξη ότι όντως υπήρξε ζωή εκεί παραμένει δύσκολη υπόθεση, καθώς τα οργανικά μόρια που έχουν εντοπίσει τα ρόβερ της NASA μπορούν να προκύψουν και από μη βιολογικές διεργασίες.
Στο επίκεντρο της νέας αποστολής βρίσκεται το όργανο MOMA (Mars Organic Molecule Analyzer), το οποίο αναπτύχθηκε υπό την καθοδήγηση του Ινστιτούτου Max Planck για την Έρευνα του Ηλιακού Συστήματος, με τη συμβολή των Πανεπιστημίων του Γκέτινγκεν και της Κυανής Ακτής. Το MOMA είναι σε θέση να διακρίνει οργανικά μόρια διαφορετικής χειρομορφίας (χειραλικότητας), συνδυάζοντας αέριο χρωματογράφο, φασματόμετρο μάζας, μικρούς φούρνους και λέιζερ διέγερσης.
Το πείραμα με τον μετεωρίτη Murchison
Για να δοκιμάσουν την ευαισθησία του οργάνου πριν την εκτόξευση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δείγματα από τον διάσημο μετεωρίτη Murchison, ο οποίος έπεσε στην Αυστραλία το 1969. Τα πειράματα με αντίγραφα του οργάνου MOMA επιβεβαίωσαν ότι το σύστημα μπορεί να διαχωρίσει τους υδρογονάνθρακες πριστάνιο και φυτάνιο, αποδεικνύοντας επαρκή ευαισθησία ώστε να ξεχωρίσει βιολογική από μη βιολογική προέλευση.
Το ενδιαφέρον εύρημα, όμως, ήρθε από την ίδια την ανάλυση του μετεωρίτη. Τα αποτελέσματα αποδείχθηκαν απρόσμενα: ο μετεωρίτης Murchison περιείχε όλες τις χειρόμορφες παραλλαγές πριστανίου και φυτανίου σε ίσες αναλογίες, κάτι εντελώς διαφορετικό από ό,τι θα αναμενόταν από οποιαδήποτε βιομάζα με την οποία θα μπορούσε να είχε έρθει σε επαφή στο σημείο εύρεσής του. Η ερευνητική ομάδα κατέληξε ότι η ισοποσία αυτή συνάδει με μόλυνση από αερολύματα ορυκτών καυσίμων και με θερμική ρακεμοποίηση, και όχι με διατηρημένη βιολογική χειρομορφία.
Τι σημαίνει αυτό για τον Άρη
Το εύρημα δεν αποδυναμώνει την αποστολή -αντιθέτως, ενισχύει την εμπιστοσύνη στις δυνατότητες του οργάνου. Η ερευνητική ομάδα θεωρεί τις νέες μετρήσεις όχι μόνο ως μια επιτυχημένη δοκιμαστική εκτέλεση για τη μελλοντική δράση του MOMA στον Άρη, αλλά και ως αφορμή για νέα ερωτήματα σχετικά με την προέλευση των οργανικών μορίων που εντοπίζονται σε μετεωρίτες, καθώς και σχετικά με τις αυξανόμενες συγκεντρώσεις μόλυνσης από πετρέλαιο στην ατμόσφαιρά μας.
Παράλληλα, λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, η επιστροφή δειγμάτων από τον Άρη έχει προς το παρόν αφαιρεθεί από την ατζέντα της NASA, γεγονός που καθιστά την αποστολή του Rosalind Franklin ακόμα πιο σημαντική, καθώς το ευρωπαϊκό ρόβερ ακολουθεί εξαρχής διαφορετική προσέγγιση για την αναζήτηση ζωής στον Άρη.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Earth and Planetary Science Letters και αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς μία από τις πιο φιλόδοξες αποστολές της ανθρωπότητας: την απάντηση στο ερώτημα αν ποτέ υπήρξε ζωή πέρα από τη Γη.