Ο διάσημος «Άνθρωπος των Πάγων», ο Ότζι, που ανακαλύφθηκε παγωμένος στις Άλπεις το 1991, κρύβει ένα μυστικό που κανείς δεν περίμενε: το σώμα του εξακολουθεί να φιλοξενεί ζωντανούς μικροοργανισμούς, 5.300 χρόνια μετά τον θάνατό του. Μια νέα επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει ότι ο Ότζι δεν είναι απλώς ένα στατικό απολίθωμα, αλλά ένα δυναμικό βιολογικό σύστημα που συνεχίζει να «ζει» μικροβιολογικά μέσα στον πάγο.
Τι βρήκαν οι ερευνητές
Ερευνητική ομάδα του ινστιτούτου Eurac Research στο Μπολτσάνο της Ιταλίας κατάφερε να χαρτογραφήσει με λεπτομέρεια το μικροβίωμα του Ότζι, διαχωρίζοντας τους μικροοργανισμούς που ζούσαν στο σώμα του όσο ήταν εν ζωή από εκείνους που τον «αποίκισαν» μετά τον θάνατό του — είτε κατά τη διάρκεια της παραμονής του στον παγετώνα είτε στις τρεις δεκαετίες συντήρησής του σε μουσειακές συνθήκες.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν πάγο από την επιφάνεια της μούμιας, νερό από το εσωτερικό του σώματος, δείγματα με επιχρίσματα, καθώς και δείγμα εδάφους που είχε παγωθεί κατά την ανακάλυψή του το 1991, ώστε να εντοπίσουν τυχόν περιβαλλοντικές επιδράσεις.
Αρχαία βακτήρια του εντέρου — και «ζωντανές» μύκητες
Στα εσωτερικά όργανα και στα υπολείμματα του στομάχου του, η ομάδα εντόπισε γενετικό υλικό από το αρχικό εντερικό μικροβίωμα του Ότζι — μια «υπογραφή» που μοιάζει με ελάχιστα γνωστά δείγματα εντερικής χλωρίδας πρώιμων ανθρώπινων πληθυσμών, πολύ διαφορετική από αυτή των σύγχρονων ανθρώπων στις βιομηχανοποιημένες κοινωνίες.
Η μεγαλύτερη έκπληξη, όμως, ήρθε από αλλού: οι ερευνητές απομόνωσαν τέσσερα είδη ψυχρόφιλων ζυμών (μυκήτων), προσαρμοσμένων στο παγωμένο περιβάλλον, τα οποία κατάφεραν να καλλιεργήσουν σε εργαστηριακές συνθήκες — δηλαδή, αποδεικνύεται ότι παραμένουν βιώσιμα έως και σήμερα. Αντίθετα, οι προσπάθειες καλλιέργειας των αρχαίων βακτηρίων του εντέρου δεν απέδωσαν ζωντανές αποικίες.
«Δεν είναι στατικό απολίθωμα, αλλά δυναμικό σύστημα»
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Φρανκ Μάιξνερ, διευθυντή του Ινστιτούτου Μελετών Μουμιών του Eurac Research, περιγράφει τον Ότζι ως ένα δυναμικό βιολογικό interface και όχι ως αδρανές μουσειακό έκθεμα. Η μελέτη σημειώνει μάλιστα ότι υπάρχει και ένας πρακτικός κίνδυνος: αν η μούμια δεν διατηρηθεί σταθερά παγωμένη, οι ενεργοί αυτοί μικροοργανισμοί θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποσύνθεσή της.
Ενδιαφέρον εύρημα ήταν επίσης ότι το νερό ψεκασμού που χρησιμοποιείται για τη διατήρηση της υγρασίας της μούμιας έχει εισαγάγει μια νέα, κυρίαρχη «υπογραφή» βακτηρίων στην εξωτερική της επιφάνεια — αλλάζοντας δηλαδή το μικροβίωμά της ακούσια, ως παρενέργεια των ίδιων των μεθόδων συντήρησης.
Από το εργαστήριο στο… ψωμί προζυμιού
Σε μια περίεργη αλλά συμβολική συνέχεια της έρευνας, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μία από τις ζύμες που βρέθηκαν στο σώμα του Ότζι για να παρασκευάσουν ψωμί προζυμιού, με σχέδια να δοκιμάσουν στο μέλλον και παρασκευή μπύρας σε συνεργασία με ειδικούς από τον κλάδο τροφίμων.
Γιατί έχει σημασία
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Microbiome, προσφέρει μια σπάνια ματιά στο πώς έμοιαζε το ανθρώπινο μικροβίωμα πριν από την εκβιομηχάνιση, ενώ ταυτόχρονα θέτει νέα ερωτήματα για το πώς πρέπει να διατηρούνται και να προστατεύονται αρχαίες μούμιες, ώστε να μην κινδυνεύουν από τους ίδιους τους «συγκατοίκους» τους.
