Τι συμβαίνει στο μυαλό ενός βρέφους όταν η μητέρα του φεύγει από το δωμάτιο; Η απάντηση ίσως καθορίζει ολόκληρη τη μετέπειτα ζωή του.
Η γυναίκα που τόλμησε να μετρήσει την αγάπη
Το 1969, η Καναδο-Αμερικανίδα αναπτυξιακή ψυχολόγος Mary Ainsworth (1913–1999) σχεδίασε ένα από τα πιο διάσημα πειράματα στην ιστορία της ψυχολογίας: το «Strange Situation» (Ξένη Κατάσταση). Η Ainsworth, σε συνεργασία με την συνάδελφό της Sylvia Bell, ανέπτυξε μια μέθοδο αξιολόγησης του δεσμού ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί της — ένα εργαλείο που παραμένει εξαιρετικά έγκυρο ακόμα και σήμερα.
Γεννημένη στο Οχάιο και μεγαλωμένη στον Καναδά, η Ainsworth είχε ήδη αποδείξει ότι το δεσμό είναι κάτι παγκόσμιο, μελετώντας μητέρες και βρέφη στην Ουγκάντα της Αφρικής. Τώρα ήθελε να το μετρήσει με ακρίβεια.
Πώς λειτουργεί το πείραμα;
Το πείραμα χρησιμοποιεί μια δομημένη διαδικασία παρατήρησης με βρέφη ηλικίας 12 έως 18 μηνών. Κάθε βρέφος, μαζί με τον φροντιστή του, τοποθετείται σε ένα ελεγχόμενο, άγνωστο δωμάτιο γεμάτο παιχνίδια. Το πείραμα εκτυλίσσεται σε μια σειρά επεισοδίων: ο φροντιστής και το βρέφος μένουν αρχικά μόνοι, κατόπιν εισάγεται ένας άγνωστος, ο φροντιστής φεύγει αφήνοντας το βρέφος με τον άγνωστο, και τέλος επιστρέφει. Αυτοί οι χωρισμοί και οι επανενώσεις είναι καθοριστικοί για την παρατήρηση της συμπεριφοράς του βρέφους.
Το πείραμα αποτελείται από 8 επεισόδια, διάρκειας 3 λεπτών το καθένα, κατά τη διάρκεια των οποίων το επίπεδο άγχους αυξάνεται σταδιακά. Η συνολική διάρκεια εκτιμάται στα 20 λεπτά.
Τα 4 είδη δεσμού — Σε ποιο ανήκεις;
Τα αποτελέσματα οδήγησαν την Ainsworth στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν τέσσερα είδη προσκόλλησης, σύμφωνα με το σύστημα Strange Situation Classification (SSC):
Ασφαλής δεσμός (Secure): Το βρέφος αναστατώνεται όταν ο φροντιστής φεύγει, αλλά παρηγορείται εύκολα κατά την επιστροφή του.
Αποφευκτικός δεσμός (Avoidant): Το βρέφος δείχνει αδιαφορία τόσο στον χωρισμό όσο και στην επανένωση.
Αμφίθυμος/Ανθεκτικός δεσμός (Resistant/Ambivalent): Το βρέφος αναστατώνεται έντονα και δεν παρηγορείται εύκολα.
Αποδιοργανωμένος δεσμός (Disorganized): Το βρέφος εμφανίζει ασυνεπή και παράδοξη συμπεριφορά.
Ο ασφαλής δεσμός ήταν ο πιο συχνά παρατηρούμενος τύπος στις αρχικές μελέτες της Ainsworth. Περιγράφει παιδιά που έχουν αναπτύξει ισχυρή αίσθηση εμπιστοσύνης στους φροντιστές τους, κυρίως επειδή αυτοί ανταποκρίθηκαν με συνέπεια και ευαισθησία στις ανάγκες τους.
Γιατί αυτό το πείραμα αλλάζει τη ζωή σου
Οι τύποι προσκόλλησης που αναπτύσσονται κατά την παιδική ηλικία επηρεάζουν άμεσα τις κοινωνικές και συναισθηματικές σχέσεις του ατόμου στην ενήλικη ζωή. Με άλλα λόγια, ο τρόπος που ένα βρέφος 12 μηνών αντιδρά όταν η μαμά του βγαίνει από το δωμάτιο, ίσως αντικατοπτρίζει τον τρόπο που αυτό το παιδί, ως ενήλικας, θα διαχειρίζεται τις ερωτικές του σχέσεις, τη φιλία ή την επαγγελματική συνεργασία.
Έρευνες έδειξαν ότι έφηβοι με ασφαλείς τύπους δεσμού εμφανίζουν λιγότερο δυσλειτουργικό θυμό και άγχος στην επίλυση προβλημάτων σε σχέση με συνομηλίκους τους με ανασφαλείς τύπους.
Κριτική: Είναι πραγματικά καθολικό;
Το πείραμα έχει δεχθεί κριτική για πολιτισμική μεροληψία. Δημιουργήθηκε από Αμερικανίδα ψυχολόγο, βασισμένο σε δυτικά πρότυπα φροντίδας, και η εφαρμογή του σε διαφορετικές κουλτούρες θεωρείται προβληματική, καθώς οι πολιτισμικές έννοιες του χωρισμού και της επανένωσης ποικίλλουν σημαντικά παγκοσμίως.
Επίσης, το παιδί δεν μπορούσε να δώσει συγκατάθεση, γεγονός που θέτει ζητήματα δεοντολογίας στην επιστημονική έρευνα.
H κληρονομιά ενός πειράματος 20 λεπτών
Η έρευνα της Ainsworth δεν επηρέασε μόνο την ψυχολογία — έχει βαθιές εφαρμογές στην εκπαίδευση, στις πρακτικές γονεϊκότητας και στις πολιτικές κοινωνικής πρόνοιας. Σήμερα, το Strange Situation χρησιμοποιείται σε παιδιατρικές κλινικές, σε μελέτες υιοθεσίας, ακόμα και στη σχέση ανάμεσα σε ανθρώπους και τα κατοικίδιά τους.
Η μεγάλη αλήθεια που μας άφησε η Ainsworth; Ο τρόπος που κάποιος σε αγαπά τα πρώτα χρόνια της ζωής σου, γράφει τον κώδικα με τον οποίο αγαπάς για πάντα.
