Περισσότερα από 2.300 χρόνια μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Βαβυλώνα (10 Ιουνίου 323 π.Χ.), ο τάφος του παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα αινίγματα της αρχαιολογίας και της ιστορίας. Παρότι ο Αλέξανδρος ήταν ο πιο διάσημος άνθρωπος της εποχής του, η ακριβής θέση της τελευταίας του κατοικίας εξακολουθεί να είναι άγνωστη, παρά τις δεκάδες επίσημες ανασκαφές και εκατοντάδες θεωρίες.
Η Ιστορική Πορεία της Σορού
Μετά τον θάνατό του, το σώμα του Αλεξάνδρου εμβαλσαμώθηκε σύμφωνα με τα αιγυπτιακά έθιμα. Οι διάδοχοί του διαφώνησαν έντονα για τον τόπο ταφής. Ο Περδίκκας ήθελε τη μεταφορά του στη Μακεδονία, αλλά ο Πτολεμαίος Α΄, ένας από τους πιο πιστούς στρατηγούς του, «άφησε» τη νεκρική πομπή και μετέφερε τη σορό στην Αίγυπτο.
Αρχικά τοποθετήθηκε προσωρινά στη Μέμφιδα. Λίγα χρόνια αργότερα (πιθανότατα επί Πτολεμαίου Β΄), μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια, την πόλη που ίδρυσε ο ίδιος ο Αλέξανδρος. Εκεί χτίστηκε το περίφημο Σήμα ή Σώμα (Soma/Sema), ένα μεγαλοπρεπές μαυσωλείο στο κέντρο της πόλης, κοντά στη διασταύρωση της αρχαίας οδού Κανώπιας (σήμερα λεωφόρος Horreya) και μιας κάθετης οδού.
Ο τάφος έγινε τόπος προσκυνήματος για Ρωμαίους αυτοκράτορες όπως ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Οκταβιανός και ο Σεπτίμιος Σεβήρος. Ο τελευταίος που τον επισκέφθηκε και τον είδε είναι ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Καρακάλλας το 215 μ.Χ.
Πώς «Χάθηκε» ο Τάφος;
Μετά τον 3ο αιώνα μ.Χ., οι αναφορές παύουν απότομα. Πιθανές αιτίες είναι:
- Καταστροφές από σεισμούς και τσουνάμι που έπληξαν την Αλεξάνδρεια.
- Χριστιανικός φονταμενταλισμός (καταστροφή «ειδωλολατρικών» μνημείων).
- Η αραβική κατάκτηση το 641 μ.Χ. και η σταδιακή αλλαγή του πολεοδομικού ιστού της πόλης.
Σήμερα, η αρχαία Αλεξάνδρεια είναι θαμμένη κάτω από τη σύγχρονη πόλη, γεγονός που καθιστά τις ανασκαφές εξαιρετικά δύσκολες.
Οι Κυριότερες Θεωρίες
- Κέντρο της Αλεξάνδρειας
Η επικρατέστερη θεωρία. Πολλοί ερευνητές (Μαχμούτ ελ-Φαλάκι, Τάσος Νερούτσος, Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα) τοποθετούν τον τάφο κοντά στη διασταύρωση Horreya και Nabi Daniel. Ανασκαφές σε κήπους Shallalat έχουν φέρει στο φως ελληνιστικά ευρήματα, αλλά όχι τον ίδιο τον τάφο. - Όαση Σίβα
Βασίζεται σε αρχαίες πηγές που λένε ότι ο Αλέξανδρος ήθελε να ταφεί δίπλα στον ναό του Άμμωνα Δία. Η Λιάνα Σουβαλτζή ισχυρίστηκε το 1995 ότι τον βρήκε, αλλά οι ισχυρισμοί της δεν επιβεβαιώθηκαν επιστημονικά. - Αμφίπολη (Τύμβος Καστά)
Το εντυπωσιακό μακεδονικό ταφικό μνημείο του 4ου αιώνα π.Χ. προκάλεσε μεγάλη συζήτηση το 2014-2015, αλλά οι αρχαιολόγοι κατέληξαν ότι χτίστηκε για τον Ηφαιστίωνα ή άλλο υψηλόβαθμο. - Άλλες Θεωρίες
Βεργίνα, Βενετία (Βασιλική Αγ. Μάρκου), ακόμα και υποθαλάσσιες περιοχές της Αλεξάνδρειας.
Παρά τις συνεχείς έρευνες, ιδίως στην Αλεξάνδρεια από την ελληνική αρχαιολόγο Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα, ο τάφος δεν έχει εντοπιστεί. Το Αιγυπτιακό Συμβούλιο Αρχαιοτήτων έχει καταγράψει πάνω από 140 επίσημες ανασκαφικές προσπάθειες.
Ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου παραμένει το πιο διάσημο «χαμένο» μνημείο της αρχαιότητας — ένα σύμβολο της αστείρευτης γοητείας που ασκεί ακόμα και σήμερα ο μεγαλύτερος κατακτητής της ιστορίας.
Η ανακάλυψή του, αν συμβεί ποτέ, θα αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές στιγμές του 21ου αιώνα. Μέχρι τότε, το μυστήριο συνεχίζει να γοητεύει ιστορικούς, αρχαιολόγους και το κοινό παγκοσμίως.
