Στις 9 Σεπτεμβρίου 1947, στις 15:45, κάποιος από την ομάδα που δούλευε τον υπολογιστή Mark II στο Χάρβαρντ άνοιξε το ημερολόγιο λειτουργίας του μηχανήματος και κόλλησε μέσα έναν νεκρό σκόρο. Δίπλα έγραψε: «first actual case of bug being found», δηλαδή «πρώτη πραγματική περίπτωση που βρέθηκε έντομο». Η σελίδα σώζεται ακόμη, με το έντομο στη θέση του, και θεωρείται ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα αντικείμενα της ιστορίας της πληροφορικής.
Η ιστορία λέγεται συχνά ως η στιγμή που «γεννήθηκε» η λέξη bug για τα σφάλματα των υπολογιστών. Δεν είναι ακριβώς έτσι, και η διαφορά έχει ενδιαφέρον.
Ένας υπολογιστής με ρελέ, όχι με τσιπ
Το Mark II ήταν ηλεκτρομηχανικός υπολογιστής, κατασκευασμένος για λογαριασμό του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. Δεν είχε μικροεπεξεργαστές ούτε καν τρανζίστορ. Δούλευε με χιλιάδες ρελέ, μικρούς διακόπτες που ανοιγόκλειναν μηχανικά με ηλεκτρομαγνήτες. Ένα τέτοιο μηχάνημα γέμιζε ολόκληρη αίθουσα και, όπως κάθε μηχανικό σύστημα, ήταν ευάλωτο σε σκόνη, φθορά και, όπως αποδείχθηκε, σε έντομα.
Ο σκόρος είχε σφηνώσει ανάμεσα στις επαφές ενός ρελέ και εμπόδιζε τη σωστή λειτουργία του. Οι χειριστές τον αφαίρεσαν και, με χιούμορ μηχανικού, τον «αρχειοθέτησαν» στο ημερολόγιο.
Η λέξη υπήρχε ήδη 70 χρόνια πριν
Το αστείο της σημείωσης βρίσκεται ακριβώς στη λέξη «actual». Οι μηχανικοί έλεγαν ήδη «bugs» τα μικρά, δύσκολα εντοπίσιμα προβλήματα. Είχαν λοιπόν μπροστά τους, για πρώτη φορά, ένα «bug» με την κυριολεκτική έννοια.
Η χρήση αυτή είναι τεκμηριωμένη τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1870. Ο Τόμας Έντισον, σε επιστολή του τον Νοέμβριο του 1878, περιέγραφε πώς λειτουργεί η εφεύρεση: πρώτα έρχεται η έμπνευση και ύστερα εμφανίζονται τα «bugs», όπως αποκαλούσαν τότε τα μικρά σφάλματα και τις δυσκολίες. Ακολουθούν, έγραφε, μήνες παρακολούθησης και δουλειάς μέχρι να φανεί αν ένα εφεύρημα θα πετύχει εμπορικά. Ο όρος δηλαδή ήταν ήδη κοινός στη γλώσσα των μηχανικών και των τηλεγραφητών, πολύ πριν υπάρξουν ηλεκτρονικοί υπολογιστές.
Ο ρόλος της Γκρέις Χόπερ
Σε πολλές αφηγήσεις τον σκόρο τον βρίσκει η Γκρέις Χόπερ, μαθηματικός και αξιωματικός του αμερικανικού Ναυτικού, μία από τις σημαντικότερες μορφές της πρώιμης πληροφορικής. Η Χόπερ ήταν πράγματι μέλος της ομάδας του Mark II. Σύμφωνα όμως με το Smithsonian, το ημερολόγιο μάλλον δεν ήταν δικό της και δεν υπάρχει απόδειξη ότι εκείνη βρήκε το έντομο ή έγραψε τη σημείωση.
Αυτό που φαίνεται να έκανε είναι να διηγείται την ιστορία ξανά και ξανά τις επόμενες δεκαετίες. Έτσι το περιστατικό έγινε γνωστό και η λέξη «debugging», η αποσφαλμάτωση, έδεσε οριστικά με τον κόσμο των υπολογιστών. Η Χόπερ έμεινε στην ιστορία για πολύ σημαντικότερη δουλειά: ήταν πρωτοπόρος στους μεταγλωττιστές (compilers) και στις γλώσσες προγραμματισμού που μοιάζουν με ανθρώπινη γλώσσα.
Τι ξέρουμε και τι όχι
- Επιβεβαιωμένο: η ημερομηνία (9 Σεπτεμβρίου 1947), η ώρα της καταγραφής (15:45), το μηχάνημα (Harvard Mark II) και η φράση της σημείωσης.
- Επιβεβαιωμένο: η λέξη «bug» για τα τεχνικά σφάλματα προϋπήρχε. Ο Έντισον τη χρησιμοποιεί γραπτώς το 1878.
- Μύθος: ότι ο σκόρος «έδωσε» το όνομα στα σφάλματα των υπολογιστών.
- Αβέβαιο: ποιος ακριβώς βρήκε το έντομο και έγραψε τη σημείωση. Η απόδοση στη Χόπερ δεν τεκμηριώνεται.
Πού βρίσκεται σήμερα
Το ημερολόγιο με τον σκόρο ανήκει στη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Αμερικανικής Ιστορίας του Smithsonian στην Ουάσιγκτον. Τα σημερινά bugs ζουν μέσα σε γραμμές κώδικα και όχι ανάμεσα σε μεταλλικές επαφές. Η σελίδα του 1947 θυμίζει ότι η πληροφορική ξεκίνησε ως κάτι πολύ υλικό: μηχανήματα που έκαναν θόρυβο, ζεσταίνονταν και καμιά φορά τραβούσαν τα έντομα της νύχτας.
