Το επιχείρημα σε μία πρόταση
Η ΝΔ δεν κάνει απλώς «καλή επικοινωνία» — εφαρμόζει με πειθαρχία τρεις κλασικές τεχνικές πολιτικής επικοινωνίας (προσωποποίηση, πλαισίωση απειλής, μονιμοποίηση της προεκλογικής εκστρατείας), και ακριβώς επειδή τις εφαρμόζει τόσο συστηματικά, η ίδια η επιτυχία της μηχανικής γίνεται μακροπρόθεσμα το πιο ευάλωτο σημείο της.
1. Η προσωποποίηση ως εργαλείο — και ως παγίδα
Το δίλημμα «Μητσοτάκης ή χάος» μπορεί να μην κυκλοφορεί πια ως επίσημη ατάκα· η λογική του όμως λέγεται ακόμη. Η αντιπαράθεση μένει προσωποποιημένη και δυαδική: σταθερότητα ή αστάθεια, πρόσωπο ή κατακερματισμός. Δεν είναι απλή ατάκα· είναι εφαρμογή μιας συγκεκριμένης τεχνικής που στην επιστήμη της πολιτικής επικοινωνίας λέγεται personalization of politics — η μετατόπιση της πολιτικής αντιπαράθεσης από ιδέες σε πρόσωπα. Μπορεί να λειτουργεί επειδή απλοποιεί μια πολύπλοκη επιλογή (οικονομική πολιτική, θεσμοί, εξωτερική πολιτική) σε μια εύκολα κατανοητή δυαδική επιλογή.
Το πιο ενδιαφέρον σημείο εδώ είναι δομικό: όσο η ΝΔ επιμένει σε αυτό το δίπολο, τόσο αναβαθμίζει τον βασικό της αντίπαλο σε μοναδικό, νομιμοποιημένο συνομιλητή. Δηλαδή η τεχνική έχει ενσωματωμένο ένα trade-off — δουλεύει καλά όσο υπάρχει ένας σαφής, αναγνωρίσιμος «κίνδυνος» απέναντι, αλλά ταυτόχρονα χτίζει τον ίδιο τον κίνδυνο σε μέγεθος πρωταγωνιστή. Είναι σαν να πουλάς ασφάλεια πυρκαγιάς τονίζοντας συνεχώς πόσο επικίνδυνη είναι η φωτιά — πείθεις τον πελάτη, αλλά και τον τρομάζεις σε βαθμό που η φωτιά γίνεται το θέμα της συζήτησης, όχι η ασφάλειά σου.
2. Η μόνιμη εκστρατεία (permanent campaign)
Η πολιτική της «κορδέλας» —συνεχή εγκαίνια, κυριακάτικες ανακοινώσεις, νέα μέτρα κάθε λίγες εβδομάδες— είναι η ελληνική εκδοχή αυτού που η διεθνής βιβλιογραφία ονομάζει «permanent campaign»: η κυβέρνηση δεν κυβερνά και μετά κάνει εκστρατεία πριν τις εκλογές, αλλά κάνει εκστρατεία διαρκώς, ως τρόπο διακυβέρνησης.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν αυτό «λειτουργεί» βραχυπρόθεσμα — το ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί να αποδίδει βραχυπρόθεσμα και, κυρίως, τι κόστος μπορεί να έχει σε βάθος χρόνου: η μόνιμη εκστρατεία απαιτεί μόνιμο ρυθμό νέων ανακοινώσεων. Όταν ο ρυθμός αυτός δεν μπορεί να συνοδευτεί από πραγματικό αντίστοιχο ρυθμό αποτελεσμάτων, το κοινό αρχίζει να αντιλαμβάνεται τη μορφή ως μορφή — και εκεί ακριβώς γεννιέται ο χαρακτηρισμός «επικοινωνιακό τέχνασμα» που επανέρχεται σε μεγάλο μέρος της κριτικής κάλυψης.
3. Το πραγματικό ρίσκο δεν είναι ό,τι λένε οι επικριτές — είναι η φθορά του ίδιου του εργαλείου
Το πιο έξυπνο σημείο κριτικής δεν είναι «η ΝΔ λέει ψέματα» (αυτό είναι κομματική γλώσσα, εύκολη και αναμενόμενη). Το πιο ενδιαφέρον επιχείρημα είναι ότι κάθε επικοινωνιακό εργαλείο μπορεί, με την επανάληψη, να αντιμετωπίσει κόπωση του κοινού. Ένα δίλημμα «Χ ή χάος» πείθει τη δεύτερη φορά, πείθει και την τρίτη — αλλά κάθε επόμενη επανάληψη έχει φθίνουσα απόδοση, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει το ρίσκο: αν συμβεί έστω ένα σοβαρό αρνητικό γεγονός ενώ το βασικό αφήγημα είναι «εγώ ή η καταστροφή», η αντίφαση αφήγησης-πραγματικότητας γίνεται πιο επώδυνη ακριβώς επειδή το αφήγημα ήταν τόσο απόλυτο.
Με άλλα λόγια: μια μετριοπαθής επικοινωνιακή γραμμή («κάνουμε αρκετά καλή δουλειά, με λάθη») έχει χαμηλότερο ταβάνι αλλά και χαμηλότερο ρίσκο πτώσης. Μια απόλυτη γραμμή («εγώ ή το χάος») έχει υψηλότερο ταβάνι πειθούς αλλά εκθέτει πολύ περισσότερο την κυβέρνηση σε κάθε μελλοντική αποτυχία, γιατί η ίδια έχει ορίσει το στοίχημα σε απόλυτους όρους.
4. Το ζήτημα της αξιοπιστίας των πηγών
Χωρίς να μπω σε κρίσεις για συγκεκριμένες ιδιοκτησιακές σχέσεις ΜΜΕ (είναι ζήτημα που απασχολεί γενικότερα τον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα, με αντικρουόμενες απόψεις), το ίδιο το γεγονός ότι η συζήτηση για τη σχέση κυβέρνησης-ΜΜΕ επανέρχεται συχνά είναι από μόνο του ένα επικοινωνιακό κόστος: όσο μια κυβέρνηση θεωρείται από μέρος της κοινής γνώμης ότι απολαμβάνει ευνοϊκότερη κάλυψη, τόσο μειώνεται η οριακή αποτελεσματικότητα κάθε νέου μηνύματος, ανεξάρτητα από το αν η αντίληψη αυτή είναι ακριβής ή υπερβολική.
Η κρίση
Ως τεχνική επικοινωνίας, η στρατηγική της ΝΔ είναι πειθαρχημένη, συνεπής και βραχυπρόθεσμα αποτελεσματική — αυτό δεν αμφισβητείται σοβαρά ούτε από επικριτές. Αλλά τα ίδια χαρακτηριστικά (απόλυτα διλήμματα, μόνιμος ρυθμός ανακοινώσεων, προσωποποίηση) μπορούν ταυτόχρονα να δημιουργούν και το μακροπρόθεσμο ρίσκο της: όσο πιο απόλυτο το αφήγημα, τόσο πιο ακριβό το κόστος όταν εμφανιστεί μια κρίση που το αφήγημα δεν μπορεί να απορροφήσει.
Δεν είναι, δηλαδή, ζήτημα αν η επικοινωνία είναι «καλή» ή «κακή» ηθικά· είναι ζήτημα αρχιτεκτονικής ρίσκου. Και αυτό είναι κρίσιμο ερώτημα, χωρίς να χρειάζεται να πάρει κανείς κομματική θέση για να το κάνει.