Η Άγκυρα παρουσίασε τη συνάντηση Χακάν Φιντάν – Μάρκο Ρούμπιο στην Ατλάντα ως ένδειξη της αναβαθμισμένης θέσης της στην Ουάσιγκτον. Τα δημοσιευμένα στοιχεία δείχνουν μια συνάντηση στο περιθώριο της G20, χωρίς ανακοίνωση συμφωνίας ή προόδου στο ζήτημα των F-35, ενώ το μεγάλο αγκάθι στις σχέσεις των δύο χωρών, οι ρωσικοί S-400, παραμένει άλυτο.
Τι έγινε στην Ατλάντα
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών συναντήθηκε με τον Αμερικανό ομόλογό του την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026. Η επαφή έγινε στο περιθώριο της Συνόδου Υπουργών Εξωτερικών της G20, που φιλοξένησαν οι ΗΠΑ στην Ατλάντα στις 30 και 31 Οκτωβρίου, υπό την αμερικανική προεδρία της G20, με οικοδεσπότη τον Μάρκο Ρούμπιο.
Σύμφωνα με πηγές του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, οι δύο άνδρες συζήτησαν τις διμερείς σχέσεις, τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν, την κατάσταση στη Γάζα, τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας και άλλα περιφερειακά ζητήματα. Στην Ατλάντα ο Φιντάν συναντήθηκε επίσης με τους υπουργούς Εξωτερικών της Ινδονησίας και της Ιαπωνίας.
Η συνάντηση δεν ήταν η μοναδική διμερής επαφή του Ρούμπιο στο περιθώριο της συνόδου. Την ίδια ημέρα συναντήθηκε και με τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν.
Μια ανάρτηση μιας γραμμής απέναντι σε τουρκικές «πηγές»
Η διαφορά στον τρόπο δημοσιοποίησης των πληροφοριών είναι αξιοσημείωτη. Η αναλυτική ατζέντα της συνάντησης Φιντάν–Ρούμπιο προήλθε κυρίως από πηγές του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών και μεταδόθηκε από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης.
Η αμερικανική πλευρά αρκέστηκε σε μια σύντομη ανάρτηση του Ρούμπιο στο X. Ο Αμερικανός υπουργός χαρακτήρισε τη συνάντηση «great meeting» και ανέφερε γενικά ότι συζητήθηκε η εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας για την ειρήνη και τη σταθερότητα.
Δεν ανακοινώθηκε κάποια συγκεκριμένη συμφωνία ή δέσμευση για το ζήτημα των F-35. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι δεν συζητήθηκαν άλλα επιμέρους θέματα που δεν δημοσιοποιήθηκαν.
Το ευρύτερο πλαίσιο της συνόδου δεν ευνόησε τους διπλωματικούς πανηγυρισμούς. Η G20 ολοκληρώθηκε χωρίς κοινό ανακοινωθέν, εξαιτίας των διαφωνιών για σημαντικά διεθνή ζητήματα, μεταξύ των οποίων ο πόλεμος στην Ουκρανία. Αντί για κοινό κείμενο, εκδόθηκε δήλωση της αμερικανικής προεδρίας. Το δύσκολο κλίμα αποτυπώθηκε και στην ακύρωση της καθιερωμένης ομαδικής φωτογραφίας των υπουργών.
Η «μεσολάβηση» ως διαπραγματευτικό χαρτί
Η Τουρκία επιδιώκει να αξιοποιήσει τον διπλωματικό της ρόλο ως πλεονέκτημα στις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον. Η γεωγραφική της θέση, οι επαφές της με τη Μόσχα και την Τεχεράνη, αλλά και η συμμετοχή της σε πρωτοβουλίες για την Ουκρανία, της επιτρέπουν να διεκδικεί ρόλο διαμεσολαβητή σε κρίσιμες περιφερειακές εξελίξεις.
Η συνάντηση στην Ατλάντα πραγματοποιήθηκε επίσης την παραμονή της προγραμματισμένης επίσκεψης του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην Τουρκία, στις 31 Οκτωβρίου, κατόπιν πρόσκλησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η εικόνα, ωστόσο, έχει και μια άλλη όψη. Η ίδια χώρα που προβάλλεται ως γέφυρα επικοινωνίας με τη Μόσχα διατηρεί στο έδαφός της το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, παρά τις επανειλημμένες αμερικανικές αντιρρήσεις.
Για την Άγκυρα, ο διπλωματικός της ρόλος αποτελεί σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Δεν έχει, όμως, μέχρι στιγμής οδηγήσει σε υπέρβαση των αμερικανικών περιορισμών για τα F-35.
F-35: Το νομικό εμπόδιο που δεν παρακάμπτεται με χειραψίες
Η Τουρκία παραμένει εκτός του προγράμματος F-35 μετά την παραλαβή των ρωσικών S-400 το 2019. Το βασικό εμπόδιο δεν είναι απλώς μια πολιτική διαφωνία, αλλά συγκεκριμένες νομοθετικές δεσμεύσεις των ΗΠΑ.
Το άρθρο 1245 του αμερικανικού αμυντικού νόμου NDAA του 2020 απαγορεύει τη μεταβίβαση των F-35 στην Τουρκία, προβλέποντας συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την άρση της απαγόρευσης.
Η νομοθεσία προβλέπει δυνατότητα παρέκκλισης μέσω ειδικής διαδικασίας, η οποία απαιτεί κοινή πιστοποίηση από τους υπουργούς Άμυνας και Εξωτερικών προς το Κογκρέσο. Μεταξύ άλλων, πρέπει να πιστοποιηθεί ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400 ή σχετικό εξοπλισμό, ότι έχει δεσμευθεί αξιόπιστα πως δεν θα τους αποκτήσει ξανά και ότι πληρούνται οι υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις. Προβλέπεται επίσης περίοδος αναμονής 90 ημερών.
Επομένως, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν μπορεί να παρακάμψει μονομερώς αυτές τις προϋποθέσεις και να εγκρίνει την παράδοση των μαχητικών όσο το ζήτημα των S-400 παραμένει άλυτο.
Ακόμη και η άρση των κυρώσεων CAATSA δεν θα άνοιγε αυτομάτως τον δρόμο για τα F-35. Πρόκειται για διαφορετικά νομοθετικά πλαίσια και η αντιμετώπιση του ενός δεν συνεπάγεται αυτόματη εξάλειψη των περιορισμών του άλλου.
Το χρονολόγιο της διαμάχης
| Ημερομηνία | Εξέλιξη |
|---|---|
| Ιούλιος 2019 | Αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα F-35 μετά την παραλαβή των S-400. |
| Δεκέμβριος 2020 | Επιβολή κυρώσεων CAATSA στην τουρκική υπηρεσία αμυντικών προμηθειών (SSB). |
| 27 Οκτωβρίου 2025 | Υπογραφή συμφωνίας Τουρκίας–Βρετανίας για την προμήθεια 20 Eurofighter Typhoon, αξίας έως 8 δισ. λιρών. |
| 7 Ιουλίου 2026 | Ο Τραμπ δηλώνει ότι προτίθεται να άρει τις κυρώσεις CAATSA και να εξετάσει το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία. |
| 22 Ιουλίου 2026 | Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενημερώνει τον Αμερικανό βουλευτή Wesley Bell ότι η Τουρκία δεν έχει εκπληρώσει τις προϋποθέσεις για την επιστροφή της στο πρόγραμμα. |
| 7 Οκτωβρίου 2026 | Ο Ρούμπιο, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, επαναλαμβάνει ότι η αμερικανική νομοθεσία εμποδίζει την παράδοση των F-35 όσο δεν επιλύεται το ζήτημα των S-400. |
Η ελληνική ματιά
Η συνάντηση στην Ατλάντα πρέπει να διαβαστεί και σε συνδυασμό με τις πρόσφατες επαφές της Ουάσιγκτον με την Αθήνα.
Στις 7 Οκτωβρίου, ο Μάρκο Ρούμπιο επισκέφθηκε την ελληνική πρωτεύουσα για τον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ. Σε συνέντευξή του στην «Καθημερινή», χαρακτήρισε αδιανόητη μια σύγκρουση Ελλάδας–Τουρκίας και επιβεβαίωσε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να προχωρήσει η πώληση των F-35 στην Τουρκία, εφόσον βρεθεί νόμιμη λύση για το ζήτημα των S-400.
Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική πρόθεση της αμερικανικής κυβέρνησης και στους περιορισμούς που επιβάλλει η νομοθεσία.
Την ίδια ώρα, η Αθήνα, ως μελλοντικός χρήστης των F-35, επιδιώκει την αποδέσμευση προηγμένων όπλων για τα νέα μαχητικά της, μεταξύ των οποίων οι πύραυλοι AIM-120D AMRAAM και AIM-9X Block II, καθώς και οι πύραυλοι AGM-158 JASSM-ER.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Έρευνας του Κογκρέσου, Έλληνες και Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν μεταφέρει στην Ουάσιγκτον τις ανησυχίες τους για ενδεχόμενη πώληση F-35 στην Τουρκία.
Στις δημοσιοποιημένες περιγραφές της συνάντησης στην Ατλάντα δεν υπάρχει αναφορά σε συζήτηση για τα ελληνοτουρκικά. Ωστόσο, παραμένει κρίσιμο το γεγονός ότι η Τουρκία διεκδικεί την απόκτηση προηγμένων αμερικανικών μαχητικών, ενώ η ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν έχει εξαλειφθεί.
Υπενθυμίζεται ότι η τουρκική Εθνοσυνέλευση είχε υιοθετήσει το 1995 την απόφαση που έχει συνδεθεί με την απειλή casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Τι μένει μετά την Ατλάντα
Η Άγκυρα εξασφάλισε μια σημαντική διπλωματική επαφή και μια θετική δημόσια αναφορά από τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών. Δεν προέκυψε, όμως, κάποια ανακοινωμένη δέσμευση για τα F-35 ούτε αλλαγή στους ισχύοντες νομικούς περιορισμούς.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει πολιτική πρόθεση να βρεθεί λύση, αλλά η πρόθεση αυτή δεν αρκεί από μόνη της για να επιτρέψει την παράδοση των μαχητικών.
Όσο η Τουρκία διατηρεί τους S-400 και δεν εκπληρώνει τις προβλεπόμενες από την αμερικανική νομοθεσία προϋποθέσεις, η επιστροφή της στο πρόγραμμα F-35 παραμένει μπλοκαρισμένη.
Η συνάντηση στην Ατλάντα μπορεί να ενισχύει τη διπλωματική εικόνα της Άγκυρας στην Ουάσιγκτον. Δεν αποτελεί, ωστόσο, απόδειξη ότι έχει βρεθεί διέξοδος στο σημαντικότερο εξοπλιστικό και πολιτικό αδιέξοδο των αμερικανοτουρκικών σχέσεων.