Άρθρο γνώμης – Οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές θύμισαν σε κάθε κυβέρνηση, όπου κι αν βρίσκεται, ότι η πολιτική κρίνεται τελικά στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.
Υπάρχει μια στιγμή, κάθε μήνα, που η μεγάλη πολιτική συναντά τη μικρή καθημερινότητα: όταν ανοίγει ο φάκελος με τον λογαριασμό του ρεύματος, όταν η απόδειξη της λαϊκής βγαίνει πιο μακριά από όσο περίμενες, όταν το ρεζερβουάρ γεμίζει μισό με τα ίδια χρήματα. Εκεί δεν μετράνε οι δείκτες, οι συνεντεύξεις Τύπου και τα γραφήματα με τα βέλη προς τα πάνω. Μετράει μια απλή, σιωπηλή ερώτηση: «Ζω καλύτερα ή χειρότερα απ’ ό,τι πριν;»
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Τρίτη 3 Νοεμβρίου, εκατομμύρια ψηφοφόροι απάντησαν σε αυτή την ερώτηση με το ψηφοδέλτιο στο χέρι.
Τι έδειξαν οι κάλπες
Σύμφωνα με τις προβολές των μεγάλων αμερικανικών μέσων (CBS News, CNN, AP), οι Δημοκρατικοί κερδίζουν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας, αποσπώντας έδρες ακόμη και σε πολιτείες που θεωρούνταν για χρόνια ασφαλείς για τους Ρεπουμπλικανούς, όπως το Τέξας, το Οχάιο και η Νότια Καρολίνα. Ορισμένες αναμετρήσεις, όπως στην Αλάσκα και στον Μισισιπή, δεν είχαν κριθεί ακόμη την επομένη, ενώ τα τελικά αποτελέσματα θα οριστικοποιηθούν με την ολοκλήρωση της καταμέτρησης.
Το πιο ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι ποιος κέρδισε. Είναι γιατί.
Η οικονομία της κουζίνας
Τα exit polls σκιαγραφούν ένα εκλογικό σώμα κουρασμένο. Σχεδόν εννέα στους δέκα ψηφοφόρους δήλωσαν ότι το κόστος ζωής ήταν κρίσιμος ή σημαντικός παράγοντας στην ψήφο τους. Περίπου τρία στα τέσσερα άτομα εμφανίστηκαν δυσαρεστημένα με την πορεία της χώρας. Όσοι είπαν ότι τα οικονομικά τους χειροτέρεψαν ήταν υπερδιπλάσιοι από όσους είπαν ότι βελτιώθηκαν. Στη δημοσκόπηση εξόδου του NBC, η συντριπτική πλειονότητα εξέφρασε ανησυχία για τρία πολύ συγκεκριμένα πράγματα: τα τρόφιμα, τα καύσιμα και τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.
Δεν πρόκειται για αφηρημένες ιδεολογικές διαφωνίες. Πρόκειται για το ψυγείο, το αυτοκίνητο και το σπίτι. Και, αξίζει να σημειωθεί, η ανησυχία αυτή δεν ήταν προνόμιο μίας πλευράς: ψηφοφόροι και των δύο κομμάτων ανέφεραν την οικονομία ως ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα — οι μεν μαζί με τη λειτουργία της δημοκρατίας, οι δε μαζί με τη μετανάστευση. Περίπου ένας στους πέντε, μάλιστα, δήλωσε ότι κανένα από τα δύο κόμματα δεν είναι καλύτερα προετοιμασμένο για τη διαχείριση της οικονομίας.
Αυτό το τελευταίο στοιχείο ίσως είναι και το πιο ανησυχητικό. Δεν περιγράφει μια μετακίνηση από το ένα στρατόπεδο στο άλλο. Περιγράφει μια ρωγμή εμπιστοσύνης.
Όταν οι αποφάσεις έχουν διεύθυνση κατοικίας
Κάθε πολιτική απόφαση, όσο τεχνική κι αν ακούγεται, καταλήγει κάπου. Ένας δασμός γίνεται ακριβότερο προϊόν στο ράφι. Μια ρύθμιση στην ενέργεια γίνεται αριθμός στον λογαριασμό. Μια περικοπή γίνεται μεγαλύτερη αναμονή σε ένα γραφείο ή ένα νοσοκομείο. Οι πολίτες δεν διαβάζουν απαραίτητα τα νομοσχέδια — διαβάζουν όμως τις συνέπειές τους, με ακρίβεια λογιστή.
Και εδώ βρίσκεται το βαθύτερο πρόβλημα: πολλοί άνθρωποι, σε πολλές χώρες, νιώθουν ότι οι αποφάσεις παίρνονται για εκείνους χωρίς εκείνους. Ότι υπάρχει μια απόσταση ανάμεσα σε όσους σχεδιάζουν και σε όσους πληρώνουν. Όταν αυτή η απόσταση μεγαλώνει, η κάλπη γίνεται το μόνο σημείο όπου η καθημερινότητα μπορεί να «απαντήσει» — και συνήθως απαντά με τιμωρία προς όποιον κυβερνά.
Ένα μάθημα χωρίς σύνορα
Θα ήταν λάθος να διαβάσουμε το αμερικανικό αποτέλεσμα ως απλή νίκη του ενός κόμματος επί του άλλου. Η ιστορία των ενδιάμεσων εκλογών δείχνει ότι το κόμμα του προέδρου συχνά χάνει έδαφος· φέτος, όμως, το μήνυμα ήταν ιδιαίτερα καθαρό και ιδιαίτερα «οικιακό». Η οικονομική δυσαρέσκεια υπήρξε σημαντικός παράγοντας, χωρίς να είναι ο μοναδικός. Η δυσαρέσκεια για τον Ντόναλντ Τραμπ, οι αντιδράσεις στους δασμούς και άλλα πολιτικά και θεσμικά ζητήματα συνέβαλαν επίσης στη διαμόρφωση του αποτελέσματος.
Οι νικητές της Τρίτης δεν πήραν λευκή επιταγή. Πήραν μια προθεσμία. Αν σε δύο χρόνια το καλάθι της αγοράς είναι εξίσου βαρύ, το ίδιο εκλογικό σώμα που τους έδωσε την πλειοψηφία θα τους την πάρει πίσω.
Το μάθημα δεν αφορά μόνο την Ουάσιγκτον. Αφορά κάθε κυβέρνηση και κάθε αντιπολίτευση που μιλά για ανάπτυξη, ενώ ο πολίτης μιλά για το ενοίκιο. Η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται μόνο στις μεγάλες κρίσεις· δοκιμάζεται κάθε φορά που κάποιος νιώθει ότι, όσο κι αν δουλεύει, δεν προλαβαίνει. Και η εμπιστοσύνη, όταν χαθεί, δεν επιστρέφει με ανακοινώσεις. Επιστρέφει μόνο όταν η ζωή γίνει πράγματι λίγο πιο εύκολη.
Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι το είπαν απλά: ο λογαριασμός έφτασε. Και κάποιος πρέπει να τον εξοφλήσει — όχι με υποσχέσεις, αλλά με αποτελέσματα.