Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (761 άρθρα), που τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση από το Υπουργείο Εσωτερικών στις 20 Μαΐου 2026 με καταληκτική ημερομηνία την 4η Ιουνίου 2026, περιλαμβάνει σημαντικές ρυθμίσεις για την ανάδειξη των αιρετών αρχών στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) α’ και β’ βαθμού.
Το προτεινόμενο εκλογικό σύστημα
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028 ισχύουν τα εξής για την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών:
- Οι εκλογές διεξάγονται σε έναν γύρο (την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου κάθε πενταετίας).
- Ο εκλογέας έχει δικαίωμα να επιλέξει πρώτο και δεύτερο συνδυασμό (εναλλακτική ή συμπληρωματική ψήφος) στο ίδιο ψηφοδέλτιο.
- Αν κάποιος συνδυασμός συγκεντρώσει ποσοστό άνω του 42% (+1 ψήφο) στις πρώτες προτιμήσεις, εκλέγεται απευθείας ο επικεφαλής του.
- Σε περίπτωση που κανείς δεν φτάσει το όριο αυτό, ακολουθεί δεύτερο στάδιο καταμέτρησης: Αποκλείονται οι υπόλοιποι συνδυασμοί και προσμετρώνται οι δεύτερες προτιμήσεις στους δύο πρώτους σε ψήφους συνδυασμούς. Εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού με τη μεγαλύτερη συνολική δύναμη (σχετική πλειοψηφία μετά την προσμέτρηση).
Το σύστημα αυτό συνδυάζει στοιχεία απλής σχετικής πλειοψηφίας με μηχανισμό συμπληρωματικής ψήφου. Άλλες διατάξεις του Κώδικα αφορούν την ηλεκτρονική ψήφο, την οργάνωση, τις αρμοδιότητες και την οικονομική διαχείριση των ΟΤΑ.
Αντιδράσεις από τον Χάρη Δούκα
Ο Δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας έχει εκφράσει έντονες αντιρρήσεις, ιδίως κατά τη συνεδρίαση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ). Επισημαίνει ότι το νέο σύστημα:
- Επιτρέπει την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών με χαμηλά ποσοστά (δυνάμει κάτω από 30-35%).
- Μειώνει τη δημοκρατική νομιμοποίηση των αιρετών.
- Οδηγεί σε εξάρτηση των τοπικών αρχών από την κεντρική κυβέρνηση.
Ο κ. Δούκας έχει χαρακτηρίσει το προτεινόμενο μοντέλο ως «νόμο-Φρανκεστάιν» και έχει ζητήσει την απόσυρση των σχετικών διατάξεων, θέτοντας δημόσια το ερώτημα εάν οι αλλαγές γίνονται για πολιτικές σκοπιμότητες.
Θέση του Υπουργείου Εσωτερικών
Το Υπουργείο Εσωτερικών υποστηρίζει ότι οι αλλαγές αποσκοπούν στην εξασφάλιση σταθερότητας, στη μείωση της πόλωσης και των συναλλαγών μεταξύ γύρων, καθώς και στον εκσυγχρονισμό της διαδικασίας με εργαλεία όπως η ηλεκτρονική ψήφος. Επισημαίνει πρακτικά προβλήματα του υφιστάμενου συστήματος δύο γύρων.
Σύγκριση με άλλες χώρες
Το προτεινόμενο σύστημα παρουσιάζει ομοιότητες με μοντέλα που εφαρμόζονται ή έχουν εφαρμοστεί διεθνώς:
- Ηνωμένο Βασίλειο: Το Supplementary Vote (SV) χρησιμοποιήθηκε για την εκλογή δημάρχων (π.χ. Λονδίνο) και Police & Crime Commissioners από το 2000 έως το 2023. Επιτρέπει πρώτη και δεύτερη προτίμηση, με παρόμοιο μηχανισμό μεταφοράς ψήφων.
- Στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ισχύει ένας γύρος με σχετική πλειοψηφία ή παραλλαγές του, ενώ ο δεύτερος γύρος διατηρείται σε λιγότερες περιπτώσεις (π.χ. Γαλλία για δημάρχους).
Ο Κώδικας βρίσκεται ακόμη σε διαβούλευση και μπορεί να τροποποιηθεί πριν την κατάθεσή του στη Βουλή. Η συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στις διατάξεις για τις εκλογές, ενώ καλύπτει ευρύτερα θέματα λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι απόψεις των εμπλεκομένων φορέων καταγράφονται δημόσια.