Μια νέα ανακάλυψη μετά από αιώνες
Τον Νοέμβριο του 2017, μια διεθνής επιστημονική ομάδα ανακοίνωσε κάτι που κανείς δεν περίμενε: την ύπαρξη ενός τεράστιου, άγνωστου μέχρι τότε κενού χώρου στο εσωτερικό της Μεγάλης Πυραμίδας της Γκίζας, της πυραμίδας του Χέοπα (Khufu). Επρόκειτο για το πρώτο σημαντικό εσωτερικό εύρημα στο μνημείο από τον 19ο αιώνα και μετά, και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature.
Ο χώρος, που έλαβε το όνομα «ScanPyramids Big Void» («Ο Μεγάλος Κενός Χώρος»), βρίσκεται πάνω από τη Μεγάλη Γκαλερί (Grand Gallery) — τον επιβλητικό, επικλινή διάδρομο που οδηγεί προς τον ταφικό θάλαμο του Φαραώ. Το μήκος του υπολογίστηκε σε τουλάχιστον 30 μέτρα, με διατομή παρόμοια με αυτή της ίδιας της Μεγάλης Γκαλερί.
Πώς «είδαν» οι επιστήμονες μέσα από την πέτρα
Το εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της ανακάλυψης είναι η μέθοδος με την οποία έγινε: χωρίς να χρειαστεί ούτε ένα τρύπημα στην πυραμίδα. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μυογραφία (muon radiography) — μια τεχνική που βασίζεται στα μιόνια, υποατομικά σωματίδια που δημιουργούνται όταν κοσμική ακτινοβολία από το διάστημα συγκρούεται με την ατμόσφαιρα της Γης. Τα μιόνια «βρέχουν» συνεχώς στον πλανήτη μας με ταχύτητες κοντά σε αυτή του φωτός και διαπερνούν εύκολα τον αέρα, αλλά απορροφώνται εν μέρει από συμπαγή υλικά όπως η πέτρα.
Τοποθετώντας ειδικούς ανιχνευτές σε διάφορα σημεία της πυραμίδας —όπως στον Θάλαμο της Βασίλισσας και έξω από το μνημείο— η ομάδα του έργου ScanPyramids κατέγραψε την ποσότητα μιονίων που περνούσε από διαφορετικές κατευθύνσεις. Μια ασυνήθιστα μεγάλη ροή μιονίων από μια συγκεκριμένη περιοχή αποκάλυψε την ύπαρξη κενού: όσο πιο πολλά μιόνια περνούν, τόσο λιγότερη «ύλη» υπάρχει εκεί.
Το εύρημα επιβεβαιώθηκε με τρεις ανεξάρτητες τεχνολογίες ανίχνευσης μιονίων — πλάκες πυρηνικού γαλακτώματος στον Θάλαμο της Βασίλισσας, σπινθηριστές (scintillator hodoscopes) στο ίδιο σημείο, και ανιχνευτές αερίου εγκατεστημένους έξω από την πυραμίδα — γεγονός που έδωσε στην ερευνητική ομάδα υψηλό βαθμό βεβαιότητας.
Πόσο μεγάλος ήταν πραγματικά ο χώρος
Η κλίμακα του ευρήματος εντυπωσίασε ακόμα και τους ίδιους τους ερευνητές. Ο Mehdi Tayoubi, πρόεδρος του Ινστιτούτου Heritage Innovation Preservation στο Παρίσι και συνιδρυτής του έργου, περιέγραψε τον χώρο ως συγκρίσιμο σε μέγεθος με αεροσκάφος 200 θέσεων, κρυμμένο στην καρδιά της πυραμίδας. Βρισκόταν σε ύψος περίπου 40 έως 50 μέτρων πάνω από το δάπεδο του Θαλάμου της Βασίλισσας.
Παρά το εντυπωσιακό μέγεθος, οι ερευνητές δεν μπορούσαν αρχικά να προσδιορίσουν με βεβαιότητα βασικά χαρακτηριστικά του: αν είναι οριζόντιος ή ελαφρώς κεκλιμένος, αν αποτελείται από έναν ενιαίο χώρο ή από πολλαπλούς μικρότερους θαλάμους.
Ποιος ήταν ο σκοπός του;
Αυτό παραμένει, ακόμη και σήμερα, ανοιχτό ερώτημα. Ο Tayoubi δήλωσε τότε ότι ήταν βέβαιοι πως ο χώρος υπάρχει, αλλά χρειαζόταν βαθύτερη κατανόηση. Ορισμένοι ερευνητές, όπως ο Γάλλος αρχιτέκτονας Jean-Pierre Houdin, διατύπωσαν θεωρίες ότι θα μπορούσε να συνδέεται με την ίδια την κατασκευαστική διαδικασία της πυραμίδας — ίσως χρησιμοποιήθηκε ως τεχνικός χώρος εξισορρόπησης βάρους πάνω από τη Μεγάλη Γκαλερί. Άλλοι δεν απέκλεισαν το ενδεχόμενο να πρόκειται για σκόπιμη αρχιτεκτονική προσθήκη με άγνωστο ακόμη ρόλο. Καμία θεωρία, ωστόσο, δεν έχει επιβεβαιωθεί.
Το επόμενο κεφάλαιο: ο Διάδρομος της Βόρειας Πλευράς
Η έρευνα του ScanPyramids δεν σταμάτησε εκεί. Παράλληλα με τη μελέτη του Big Void, η ομάδα διερευνούσε και μια δεύτερη ανωμαλία, πίσω από τα λεγόμενα «σεβρόν» (chevron blocks) στη βόρεια πλευρά της πυραμίδας, πάνω από την είσοδο. Μεταξύ 2019 και 2022, συνδυάζοντας μυογραφία, γεωραντάρ (GPR) και υπερηχοτομογραφία, εντόπισαν με ακρίβεια λίγων εκατοστών τη θέση αυτού του χώρου, που ονομάστηκε ScanPyramids North Face Corridor.
Στις 2 Μαρτίου 2023, χρησιμοποιώντας ένα ενδοσκόπιο πάχους μόλις 6 χιλιοστών που πέρασε μέσα από ένα άνοιγμα στους αρμούς των πετρών, οι ερευνητές κατάφεραν κάτι πρωτόγνωρο: είδαν με τα ίδια τους τα μάτια —μέσω κάμερας— έναν διάδρομο με θολωτή οροφή, μήκους περίπου 9 μέτρων και πλάτους 2,1 μέτρων, που δεν είχε αντικρίσει κανένας άνθρωπος επί 4.500 χρόνια. Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε επίσημα από την αιγυπτιακή αρχαιολογική υπηρεσία και τον διάσημο αιγυπτιολόγο Zahi Hawass, ο οποίος εξέφρασε την ελπίδα ότι τέτοιου είδους ευρήματα θα μπορούσαν κάποτε να οδηγήσουν στον εντοπισμό του πραγματικού ταφικού θαλάμου του Χέοπα, ο οποίος δεν έχει βρεθεί ποτέ.
Γιατί έχει σημασία
Η Μεγάλη Πυραμίδα, ύψους περίπου 139 μέτρων σήμερα (αρχικά είχε φτάσει τα 146 μέτρα), χτίστηκε γύρω στο 2560 π.Χ. ως τάφος για τον Φαραώ Χέοπα και παραμένει ένα από τα πιο μελετημένα — αλλά και πιο αινιγματικά — μνημεία στον κόσμο. Παρά τις εκατοντάδες χρόνια αρχαιολογικής έρευνας, δεν υπάρχει ακόμη πλήρης συναίνεση για το πώς ακριβώς κατασκευάστηκε. Ανακαλύψεις σαν αυτή δείχνουν ότι, ακόμη και μετά από αιώνες μελέτης, το εσωτερικό της μπορεί να κρύβει ακόμη μυστικά — και ότι οι σύγχρονες μη καταστροφικές τεχνικές, όπως η μυογραφία, ανοίγουν έναν εντελώς νέο δρόμο για να τα ανακαλύψουμε χωρίς να αγγίξουμε ούτε μία πέτρα.
