Η πιθανότητα ειρηνευτικής συμφωνίας ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη συναντά ξανά το πιο δύσκολο εμπόδιο: το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν. Την ίδια ώρα, στα Στενά του Ορμούζ συνεχίζονται τα περιστατικά με δεξαμενόπλοια, ενώ οι αγορές πετρελαίου ταλαντεύονται ανάμεσα στην ελπίδα για αποκλιμάκωση και τον φόβο νέας κλιμάκωσης.
Η «κόκκινη γραμμή» του ουρανίου
Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, επανέλαβε την Τετάρτη την πάγια θέση της χώρας του. Σε τηλεοπτική συνέντευξη στο λιβανέζικο κανάλι Al Mayadeen δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να απομακρύνει ούτε ένα άτομο εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού από τη χώρα και ότι έχει ήδη ενημερώσει τη Μόσχα για την απόφασή της.
Η Ρωσία έχει αναφερθεί επανειλημμένα ως πιθανός προορισμός για το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, καθώς έχει προσφερθεί να το παραλάβει στο πλαίσιο ενδεχόμενης συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο, η χώρα σκοπεύει να διατηρήσει το υλικό για εγχώριες εφαρμογές, μεταξύ των οποίων ο σχεδιασμός πλοίων και υποβρυχίων πυρηνικής πρόωσης. Ο ίδιος χαρακτήρισε το ζήτημα παγίδα που επιχειρούν να στήσουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Η δήλωση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει μια συμφωνία που θα περιλαμβάνει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τη διαχείριση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Δεν πρόκειται για νέα θέση της Τεχεράνης. Ήδη στις 20 Οκτωβρίου, ο Ρεζαΐ είχε διαμηνύσει στον επισκεπτόμενο αρχηγό του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ, ότι το Ιράν δεν πρόκειται να επιτρέψει την έξοδο πυρηνικού υλικού από τη χώρα.
Πριν από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν τον Ιούνιο του 2025, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (IAEA) εκτιμούσε ότι η χώρα διέθετε 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%. Το συγκεκριμένο επίπεδο είναι πολύ υψηλότερο από εκείνο που απαιτείται για τις συνήθεις ειρηνικές πυρηνικές εφαρμογές και βρίσκεται κάτω από το περίπου 90% που χαρακτηρίζεται ως εμπλουτισμός στρατιωτικού βαθμού. Ωστόσο, η ακριβής ποσότητα που έχει διασωθεί μετά τις επιθέσεις δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως.
Η Τεχεράνη είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αραίωσης του εμπλουτισμένου ουρανίου εντός των συνόρων της, χωρίς όμως να αποδέχεται την απομάκρυνσή του στο εξωτερικό.
Επτά όροι και καμία διαπραγμάτευση, κατά την Τεχεράνη
Το δεύτερο μέτωπο αφορά την ίδια τη διαπραγμάτευση. Ο Ρεζαΐ υποστήριξε ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν θα ανοίξουν ξανά μέχρι οι ΗΠΑ να ικανοποιήσουν τους επτά όρους της Τεχεράνης, ενώ το Ιράν δεν έχει δημοσιοποιήσει ολόκληρο τον κατάλογο.
Είπε επίσης ότι η χώρα έχει ζητήσει «σαφή και ρητή» απάντηση από την Ουάσιγκτον, την οποία δεν έχει λάβει ακόμη. Χαρακτήρισε, μάλιστα, ψευδείς τις αναφορές για διαπραγματεύσεις σε εξέλιξη και για προγραμματισμένη συνάντηση με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς.
Το Ιράν έχει ήδη καταθέσει πυρηνική πρόταση προς τις ΗΠΑ μέσω του Κατάρ, ξεκαθαρίζοντας ότι η συζήτησή της θα εξαρτηθεί από την ικανοποίηση των προϋποθέσεών του.
Μεταξύ των αιτημάτων που έχουν γίνει γνωστά από Ιρανούς αξιωματούχους περιλαμβάνονται η άρση των αμερικανικών κυρώσεων, η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και η καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει επίσης αναφερθεί στην άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και στον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Η αμερικανική πλευρά στέλνει μικτά μηνύματα. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μίλησε για «θετική δυναμική» προς το τέλος της σύγκρουσης, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε στο Παρίσι ότι η Ουάσιγκτον παραμένει ανοιχτή στη διπλωματία.
Ο Τραμπ έχει επίσης δηλώσει ότι νέα αμερικανικά πλήγματα είναι «εξαιρετικά απίθανα», εφόσον οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα και το άνοιγμα των Στενών σημειώνουν πρόοδο.
Ωστόσο, στις 6 Νοεμβρίου επιβεβαίωσε ότι αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν περιορισμένο πλήγμα κατά ιρανικού συστήματος αεράμυνας στην περιοχή του νησιού Κεσμ, κοντά στα Στενά του Ορμούζ.
Παράλληλα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι η νέα επιχείρηση Task Force Iron Gate βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Πρόκειται για μηχανισμό συντονισμού αμερικανικών υπηρεσιών με στόχο τον περιορισμό της μεταφοράς όπλων, τεχνολογιών διπλής χρήσης και άλλων απαγορευμένων υλικών μέσω των χερσαίων διαδρομών που συνδέονται με το Ιράν και την περιοχή της Κασπίας. Η επιχείρηση δεν αποτελεί από μόνη της νέο ναυτικό αποκλεισμό.
Νάρκες και φλεγόμενα δεξαμενόπλοια
Στη θάλασσα η ένταση δεν υποχωρεί. Οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν την Τρίτη ότι τρία δεξαμενόπλοια τυλίχθηκαν στις φλόγες έπειτα από πρόσκρουση σε θαλάσσιες νάρκες, ενώ κινούνταν σε περιοχή που η Τεχεράνη χαρακτηρίζει μη εξουσιοδοτημένη διαδρομή.
Η βρετανική υπηρεσία UKMTO ανέφερε περιστατικά με δύο δεξαμενόπλοια στην ευρύτερη περιοχή. Για ένα από αυτά ανέφερε ότι χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα βορειοανατολικά της περιοχής Λίμα του Ομάν.
Δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα ότι όλα τα πλοία που αναφέρθηκαν από την ιρανική πλευρά χτυπήθηκαν από νάρκες, ούτε ότι όλα τα περιστατικά αφορούν τα ίδια σκάφη.
Η έκταση των επιθέσεων είναι ενδεικτική της κατάστασης. Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου της Ουάσιγκτον για την Πολιτική στην Εγγύς Ανατολή, 37 πλοία δέχθηκαν επιθέσεις τον Οκτώβριο, ο υψηλότερος μηνιαίος αριθμός από την έναρξη του πολέμου.
Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ακόμη και στην περίπτωση επίτευξης συμφωνίας.
Πετρέλαιο: ανάκαμψη μετά το χαμηλό διμήνου
Οι αγορές αντέδρασαν στις εξελίξεις. Το Brent ανέκαμψε περίπου 1,4%, φτάνοντας κοντά στα 92,8 δολάρια το βαρέλι, μία ημέρα αφότου υποχώρησε σε χαμηλό δύο μηνών.
Η ανάκαμψη ήρθε καθώς οι επενδυτές αξιολόγησαν τις νέες δηλώσεις της Τεχεράνης για το πυρηνικό απόθεμα και τις περιορισμένες προσδοκίες άμεσης αποκλιμάκωσης.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και μια συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών δεν θα επαναφέρει αυτομάτως τη ναυσιπλοΐα στην κανονικότητα.
Σύμφωνα με την LSEG Oil Research, η αποκατάσταση της διέλευσης θα εξαρτηθεί από την εκκαθάριση των ναρκών, το κόστος ασφάλισης και την προθυμία των πλοιοκτητών να αναλάβουν τον κίνδυνο.
Η Σαουδική Αραβία ανεβάζει παραγωγή
Παρά τον πόλεμο, οι παραγωγοί του Κόλπου επιχειρούν να αποκαταστήσουν την παραγωγή και τις εξαγωγές τους.
Η Σαουδική Αραβία δήλωσε στον ΟΠΕΚ παραγωγή 10,563 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως τον Οκτώβριο, έναντι 8,372 εκατομμυρίων τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο από τον Φεβρουάριο του 2026, όταν η παραγωγή της είχε διαμορφωθεί στα 10,882 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Ο ευρύτερος όμιλος ΟΠΕΚ+ παρήγαγε 41,23 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις δευτερογενών πηγών που περιλαμβάνονται στην έκθεση του οργανισμού.
Σημειώνεται ότι τα 10,563 εκατομμύρια βαρέλια αποτελούν την παραγωγή που δήλωσε η ίδια η Σαουδική Αραβία στον ΟΠΕΚ και δεν ταυτίζονται με τις χαμηλότερες εκτιμήσεις των ανεξάρτητων δευτερογενών πηγών.
Τα στοιχεία καταδεικνύουν την προσπάθεια των χωρών του Κόλπου να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους, αξιοποιώντας εναλλακτικές διαδρομές και λύσεις μεταφοράς, μεταξύ των οποίων και οι μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο.
Το οικονομικό αποτύπωμα
Το κόστος για την περιοχή είναι ήδη τεράστιο. Σύμφωνα με εκτίμηση της ασφαλιστικής Allianz Trade, που δημοσιεύθηκε στις 9 Νοεμβρίου, ο λογαριασμός των φυσικών ζημιών και της ανασυγκρότησης στις χώρες του Κόλπου υπολογίζεται σε περίπου 200 δισ. δολάρια.
Παράλληλα, οι σωρευτικές απώλειες μελλοντικής οικονομικής παραγωγής εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσουν τα 790 δισ. δολάρια έως το 2030.
Η έκθεση επισημαίνει ότι οι οικονομίες που εξαρτώνται περισσότερο από τα Στενά του Ορμούζ έχουν δεχθεί το ισχυρότερο πλήγμα, ενώ οι επιπτώσεις επεκτείνονται στην ενέργεια, το εμπόριο, τον τουρισμό και τις επενδύσεις.
Τι σημαίνουν όλα αυτά
Η εικόνα της ημέρας αποτυπώνει δύο πλευρές που μιλούν για διπλωματία, αλλά θέτουν προϋποθέσεις τις οποίες η άλλη πλευρά δεν αποδέχεται.
Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι το πυρηνικό ζήτημα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο οποιασδήποτε συμφωνίας. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, ζητά την άρση του αποκλεισμού και των κυρώσεων, την αποδέσμευση των περιουσιακών της στοιχείων και τον τερματισμό των εχθροπραξιών, ενώ αρνείται κατηγορηματικά να μεταφέρει το εμπλουτισμένο ουράνιο της στο εξωτερικό.
Το χάσμα παραμένει μεγάλο και οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ δείχνουν ότι η στρατιωτική και οικονομική πίεση συνεχίζεται.
Όσο δεν διαμορφώνεται ένα κοινά αποδεκτό πλαίσιο συμφωνίας, η σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία για τη διεθνή αγορά ενέργειας θα εξακολουθεί να βρίσκεται σε καθεστώς υψηλού κινδύνου, με τις τιμές του πετρελαίου να επηρεάζονται άμεσα από κάθε νέα δήλωση και κάθε περιστατικό στη θάλασσα.