Ήταν φίλος ενός αυτοκράτορα και πήγε μαζί του σε πολέμους. Στάλθηκε στους Δελφούς για να αναστήσει το μαντείο, εξορίστηκε στους «βαρβάρους» και επέστρεψε τιμημένος. Και το έργο του διέσωσε μεγάλο μέρος της ιατρικής γνώσης της αρχαιότητας. Ο Ορειβάσιος είναι ο πρώτος μεγάλος γιατρός της Βυζαντινής εποχής.
Από την Πέργαμο στην Αλεξάνδρεια
Ο Ορειβάσιος γεννήθηκε γύρω στο 320–325 μ.Χ. Για τον τόπο της γέννησής του οι πηγές διαφωνούν. Το λεξικό Σούδα και ο εκκλησιαστικός ιστορικός Φιλοστόργιος γράφουν τις Σάρδεις. Ο φίλος και βιογράφος του, ο σοφιστής Ευνάπιος, γράφει την Πέργαμο, την πατρίδα του Γαληνού. Ο Ορειβάσιος σπούδασε ιατρική στην Αλεξάνδρεια, κοντά στον Ζήνωνα από την Κύπρο, έναν από τους καλύτερους δασκάλους της εποχής, και γρήγορα έγινε γνωστός. Ήταν «ιατροσοφιστής», δηλαδή γιατρός με φιλοσοφική και ρητορική μόρφωση.
Ο φίλος του Ιουλιανού
Στην Πέργαμο γνώρισε τον νεαρό Ιουλιανό, ανιψιό του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Οι δύο έγιναν στενοί φίλοι. Σύμφωνα με τις πηγές, ο Ορειβάσιος ήταν από τους ελάχιστους που ήξεραν ότι ο Ιουλιανός είχε απαρνηθεί τον χριστιανισμό. Όταν ο Ιουλιανός ανακηρύχθηκε Καίσαρας το 355 και στάλθηκε στη Γαλατία, τον πήρε μαζί του ως προσωπικό γιατρό και υπεύθυνο της βιβλιοθήκης του. Ο Ευνάπιος γράφει ότι ο Ορειβάσιος «ανέδειξε» τον Ιουλιανό αυτοκράτορα. Οι μελετητές δεν είναι βέβαιοι τι ακριβώς εννοούσε.
Ως αυτοκράτορας, ο Ιουλιανός τον διόρισε κοιαίστορα της Κωνσταντινούπολης. Τον έστειλε επίσης στους Δελφούς για να αναβιώσει το μαντείο, προσπάθεια που απέτυχε. Η παράδοση συνδέει την αποστολή αυτή με τον γνωστό «τελευταίο χρησμό» της Πυθίας:
«Εἴπατε τῷ βασιλῆϊ· χαμαὶ πέσε δαίδαλος αὐλά…»
Δηλαδή: «Πείτε στον βασιλιά πως έπεσε κάτω η περίτεχνη αυλή…». Οι ιστορικοί όμως αμφισβητούν ότι ο χρησμός είναι γνήσιος.
Ο Ορειβάσιος ακολούθησε τον Ιουλιανό και στην εκστρατεία κατά των Περσών και ήταν δίπλα του όταν ο αυτοκράτορας πέθανε το 363.
Εξόριστος και σχεδόν θεός
Οι επόμενοι αυτοκράτορες, ο Βαλεντινιανός και ο Ουάλης, του κατέσχεσαν την περιουσία και τον έστειλαν εξορία σε χώρα «βαρβάρων», πιθανότατα στους Γότθους. Ο Ευνάπιος αποδίδει την εξορία στον φθόνο για τη φήμη του. Άλλοι μελετητές τη συνδέουν με το αξίωμά του ή με την εχθρότητά του προς τους χριστιανούς. Και εκεί όμως η τέχνη του τον έσωσε. Θεράπευε χρόνιες ασθένειες, κέρδισε μεγάλη επιρροή στους τοπικούς βασιλείς, και ο απλός λαός, όπως γράφει ο Ευνάπιος, τον θεωρούσε σχεδόν θεό.
Η εξορία ήταν σύντομη και πιθανότατα τελείωσε πριν από το 369. Ο Ορειβάσιος γύρισε, πήρε πίσω την περιουσία του, παντρεύτηκε και απέκτησε τέσσερα παιδιά. Ένα από αυτά ήταν ο Ευστάθιος, που έγινε και αυτός γιατρός. Δεν ξέρουμε πότε πέθανε. Ζούσε ακόμη όταν έγραφε ο Ευνάπιος, τουλάχιστον ως το 395.
Το έργο που έσωσε την αρχαία ιατρική
Η μεγάλη του προσφορά ήταν οι «Ιατρικαί Συναγωγαί». Ήταν μια τεράστια συλλογή, σε 70 βιβλία σύμφωνα με τον Φώτιο ή 72 σύμφωνα με τη Σούδα, που την έγραψε μετά από αίτημα του Ιουλιανού. Ο Ορειβάσιος συγκέντρωσε σε αυτήν το έργο του Γαληνού και τα καλύτερα αποσπάσματα παλαιότερων γιατρών, με δικά του σχόλια. Πολλά από αυτά τα κείμενα σώζονται σήμερα μόνο επειδή τα αντέγραψε εκείνος. Έγραψε επίσης μια «Σύνοψη» για τον γιο του Ευστάθιο και τα «Ευπόριστα», έναν πρακτικό οδηγό με φάρμακα εύκολα στην εύρεση, αφιερωμένο στον Ευνάπιο.
Μετά από αυτόν, μεγάλοι βυζαντινοί γιατροί όπως ο Αέτιος ο Αμιδηνός, ο Αλέξανδρος ο Τραλλιανός και ο Παύλος ο Αιγινήτης συνέχισαν την ίδια παράδοση. Η ιατρική του Βυζαντίου όμως ξεκίνησε, με πολλούς τρόπους, από τον Ορειβάσιο.

