Στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ. δεν υπήρχε σώμα αστυνομίας με την έννοια που έχει σήμερα. Οι πολίτες αναλάμβαναν οι ίδιοι πολλά καθήκοντα της πόλης. Για ορισμένα όμως έργα, όπως η τήρηση της τάξης σε δημόσιες συγκεντρώσεις, η πόλη χρησιμοποιούσε δημόσιους δούλους. Οι πιο γνωστοί ήταν οι «Σκύθες τοξότες».
Τι λένε οι πηγές
Η παλαιότερη σαφής αναφορά στην αγορά Σκυθών δούλων βρίσκεται στον λόγο του Ανδοκίδη, που περιγράφει όσα έκανε ο αθηναϊκός δήμος μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, μεταξύ των οποίων και την αγορά 300 «Σκυθών τοξοτών». Η Britannica αναφέρει επίσης ένα σώμα 300 Σκυθών δούλων που αγοράστηκαν μετά τους Περσικούς πολέμους, με ελαφρύ οπλισμό και αποστολή να διατηρούν την ειρήνη και την τάξη σε δημόσιους χώρους και συγκεντρώσεις. Μόνο περιστασιακά βοηθούσαν τους Ένδεκα στα δικαστικά τους καθήκοντα, δηλαδή στις συλλήψεις και τις εκτελέσεις. Άρθρο στο περιοδικό Greece & Rome τοποθετεί την αγορά τους στα μέσα του 5ου αιώνα. Οι χρονολογίες των πηγών δεν συμπίπτουν απόλυτα.
Πόσοι ήταν;
Εδώ οι αρχαίες μαρτυρίες διαφέρουν. Ο Ανδοκίδης αναφέρει 300. Το λεξικό Σούδα και ένα σχόλιο δίνουν 1.000. Το άρθρο του Greece & Rome υποστηρίζει ότι ο μικρότερος αριθμός είναι πιο πιθανός, γιατί η Αθήνα δεν χρειαζόταν τόσους πολλούς δημόσιους δούλους για τα περιορισμένα καθήκοντά τους. Σύμφωνα με ένα κεφάλαιο για τον πληθυσμό της κλασικής Αθήνας, οι δημόσιοι δούλοι ήταν συνολικά πιθανόν γύρω στους 1.000, και οι τοξότες ίσως η μεγαλύτερη ομάδα τους.
Αστυνομία ή όχι;
Ο όρος «αστυνομία» είναι ήδη εξαγωγή από το σήμερα. Ο ιστορικός Μ. Χ. Χάνσεν, όπως τον παρουσιάζει η Σούδα, υποστηρίζει ότι οι τοξότες βρίσκονταν στον Άρειο Πάγο και κρατούσαν την τάξη στην Εκκλησία του Δήμου και στα δικαστήρια, υπηρετώντας διάφορα σώματα αρχόντων. Ο ίδιος όμως θεωρεί ότι δεν ήταν αστυνομία με τη σύγχρονη έννοια. Η Wikipedia σημειώνει ότι, παρά το όνομά τους, μάλλον δεν χρησιμοποιούσαν τόξα, και ότι οι πηγές δεν επαρκούν για να ξέρουμε πώς ακριβώς ξεκίνησε το σώμα.
Στην κωμωδία και στα αγγεία
Ο Αριστοφάνης βάζει Σκύθες τοξότες στις κωμωδίες του, με σπασμένα ελληνικά και προφορά που προκαλεί γέλιο, στις «Θεσμοφοριάζουσες» και τη «Λυσιστράτη». Αυτό δείχνει ότι ήταν οικεία φιγούρα για το αθηναϊκό κοινό. Σε κατάλογο αγγείων του Χάρβεϊ Σαπίρο, που φιλοξενείται στο Perseus, σημειώνεται ότι Σκύθες εμφανίζονται συχνά σε μελανόμορφα αγγεία του 6ου αιώνα π.Χ., και αυτό ίσως σχετίζεται με πολιτική πρόσληψης Σκυθών επί Πεισίστρατου.
Η χρήση δούλων για τέτοιους ρόλους θεωρείται, σύμφωνα με μελέτη του Ismard που δημοσιεύεται από το Cambridge, τρόπος να αναθέσει το σώμα των πολιτών κάποιες δουλειές χωρίς να χρειαστεί να οικοδομήσει έναν κρατικό μηχανισμό. Είναι μια πλευρά της Αθήνας που συχνά λείπει από την εικόνα της δημοκρατίας.
