Το ιστορικό πλαίσιο
Το 1483, η Αγγλία βρισκόταν ακόμη στη σκιά των Πολέμων των Ρόδων, της μακράς δυναστικής σύγκρουσης ανάμεσα στους Οίκους του Λάνκαστερ και του Γιορκ. Ο βασιλιάς Εδουάρδος Δ΄, ο οποίος είχε εδραιώσει την εξουσία του Οίκου Γιορκ, πέθανε ξαφνικά τον Απρίλιο του 1483, αφήνοντας διάδοχο τον πρωτότοκο γιο του, τον 12χρονο Εδουάρδο Ε΄. Ο δεύτερος γιος, ο 9χρονος Ριχάρδος, Δούκας της Υόρκης, ήταν ο μόνος άλλος επιζών αρσενικός απόγονος του βασιλιά από τη σύζυγό του, Ελισάβετ Γούντβιλ.
Καθώς ο Εδουάρδος Ε΄ ήταν ανήλικος, ο θείος του, Ριχάρδος, Δούκας του Γκλόστερ (αδελφός του νεκρού βασιλιά), ανέλαβε ως Λόρδος Προστάτης — ρόλο αντιβασιλέα εν αναμονή της στέψης του νεαρού βασιλιά.
Τα γεγονότα του 1483
Ο Δούκας του Γκλόστερ μετέφερε τον Εδουάρδο Ε΄ στον Πύργο του Λονδίνου, υποτίθεται για την προετοιμασία της στέψης του· σύντομα προστέθηκε εκεί και ο μικρότερος αδελφός του, Ριχάρδος. Η επίσημη αιτιολογία ήταν η «προστασία» τους.
Τους επόμενους μήνες, η κατάσταση εξελίχθηκε δραματικά. Τον Ιούνιο του 1483 διατυπώθηκε η νομική θέση ότι ο γάμος του Εδουάρδου Δ΄ με την Ελισάβετ Γούντβιλ ήταν άκυρος, καθιστώντας τα παιδιά τους —συμπεριλαμβανομένων των δύο αγοριών— νόθα και αποκλεισμένα από τη διαδοχή. Η θέση αυτή επικυρώθηκε αργότερα από το Κοινοβούλιο με το Titulus Regius του 1484. Με αυτή τη νομική βάση, ο Δούκας του Γκλόστερ στέφθηκε βασιλιάς τον Ιούλιο του 1483 ως Ριχάρδος Γ΄.
Μετά το καλοκαίρι του 1483, τα δύο αγόρια δεν παρατηρήθηκαν ξανά δημόσια. Σύγχρονες μαρτυρίες της εποχής —όπως του Ιταλού κληρικού Dominic Mancini, που βρισκόταν στο Λονδίνο εκείνο το διάστημα— αναφέρουν ότι τα παιδιά εμφανίζονταν ολοένα σπανιότερα πίσω από τα παράθυρα του Πύργου, μέχρι που έπαψαν εντελώς να φαίνονται, και ότι διαδόθηκε η υποψία πως είχαν εξοντωθεί, χωρίς όμως να είναι γνωστό πώς.
Οι θεωρίες για την τύχη τους
Η παραδοσιακή εκδοχή — δολοφονία από τον Ριχάρδο Γ΄: Η πιο διαδεδομένη ιστορική ερμηνεία είναι ότι τα δύο αγόρια πέθαναν λίγο μετά την εξαφάνισή τους και ότι ο Ριχάρδος Γ΄ είναι πιθανό να είχε ευθύνη για την τύχη τους. Η παράδοση αυτή διαμορφώθηκε κυρίως από μεταγενέστερους συγγραφείς όπως ο Πολύδωρος Βιργίλιος και ιδίως ο Sir Thomas More (γράφοντας γύρω στο 1513, δηλαδή τρεις δεκαετίες μετά τα γεγονότα, υπό τη δυναστεία των Τυδώρ). Ωστόσο, δεν υπάρχει άμεσο, αδιαμφισβήτητο τεκμήριο που να αποδεικνύει ότι ο ίδιος ο Ριχάρδος διέταξε τη δολοφονία τους. Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, εκτελεστής ήταν ο Sir James Tyrell, ο οποίος, σύμφωνα με την αφήγηση του Thomas More, φέρεται να ομολόγησε το 1502 την εμπλοκή του στη δολοφονία, χωρίς να έχει διασωθεί ανεξάρτητη καταγραφή της συγκεκριμένης ομολογίας, πριν εκτελεστεί το ίδιο έτος. Είναι σημαντικό όμως να σημειωθεί ότι η αφήγηση αυτή γράφτηκε σε μια περίοδο που η δυναστεία των Τυδώρ είχε κάθε συμφέρον να δαιμονοποιήσει τον Ριχάρδο Γ΄, τον οποίο ο Ερρίκος Ζ΄ είχε ανατρέψει στη μάχη του Μπόσγουορθ το 1485.
Εναλλακτικοί ύποπτοι: Ορισμένοι ιστορικοί έχουν προτείνει άλλους πιθανούς δράστες, όπως τον Δούκα του Μπάκιγχαμ (σύμμαχο του Ριχάρδου που αργότερα στράφηκε εναντίον του) ή ακόμη και τον ίδιο τον Ερρίκο Ζ΄, ο οποίος είχε ισχυρό κίνητρο να εξαφανίσει πιθανούς διεκδικητές του θρόνου μετά την άνοδό του στην εξουσία.
Τα «οστά στην κάλπη»: Το 1674, εργάτες που κατεδάφιζαν μια σκάλα στον Λευκό Πύργο ανακάλυψαν δύο ανθρώπινους σκελετούς παιδικής ηλικίας. Θεωρήθηκε αμέσως ότι επρόκειτο για τα οστά των δύο πριγκίπων, και ο Κάρολος Β΄ διέταξε την τοποθέτησή τους σε μαρμάρινη κάλπη στο παρεκκλήσι του Ερρίκου Ζ΄ στο Αβαείο του Γουέστμινστερ. Τα οστά εξετάστηκαν μία φορά, το 1933, χωρίς σύγχρονες μεθόδους DNA ή χρονολόγησης με άνθρακα, και η τότε εξέταση θεωρείται σήμερα μεθοδολογικά προβληματική. Έκτοτε έχουν διατυπωθεί επανειλημμένα αιτήματα για νέα, σύγχρονη επιστημονική εξέταση των οστών, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει πραγματοποιηθεί τέτοια εξέταση. Παραμένει, επομένως, άγνωστο αν πρόκειται πράγματι για τα οστά των πριγκίπων ή για άλλα παιδιά της εποχής.
Η θεωρία της επιβίωσης: Τα τελευταία χρόνια, η ερευνήτρια Philippa Langley — γνωστή για τον εντοπισμό των οστών του ίδιου του Ριχάρδου Γ΄ κάτω από ένα πάρκινγκ στο Λέστερ το 2012 — ηγείται του ερευνητικού προγράμματος «Missing Princes Project». Η ομάδα της υποστηρίζει ότι τουλάχιστον ο μικρότερος πρίγκιπας, ο Ριχάρδος, μπορεί να επέζησε και να ταυτίζεται με τον Perkin Warbeck, έναν άνδρα που στα τέλη του 15ου αιώνα διεκδίκησε τον αγγλικό θρόνο ισχυριζόμενος ότι ήταν ο Δούκας της Υόρκης, πριν εκτελεστεί από τον Ερρίκο Ζ΄ το 1499. Η θεωρία αυτή παραμένει αμφιλεγόμενη και δεν έχει γίνει ευρέως αποδεκτή από την ακαδημαϊκή ιστορική κοινότητα, καθώς βασίζεται κυρίως σε έμμεσα τεκμήρια και επανερμηνεία υπαρχόντων πηγών.
Γιατί το μυστήριο παραμένει άλυτο
Δεν υπάρχει καμία σύγχρονη, αδιαμφισβήτητη μαρτυρία που να περιγράφει με βεβαιότητα τι ακριβώς συνέβη στα δύο αγόρια μετά το καλοκαίρι του 1483. Οι περισσότερες αφηγήσεις που κατηγορούν ρητά τον Ριχάρδο Γ΄ γράφτηκαν χρόνια αργότερα, υπό καθεστώς που είχε πολιτικό συμφέρον να τον δυσφημίσει. Ταυτόχρονα, δεν υπάρχει επίσης αδιάσειστη απόδειξη επιβίωσής τους. Χωρίς σύγχρονη επιστημονική εξέταση των οστών στην κάλπη του Γουέστμινστερ, το ζήτημα παραμένει, στην κυριολεξία, ανοιχτό.
Συμπέρασμα
Η υπόθεση των Πριγκίπων στον Πύργο παραμένει ένα από τα πιο διάσημα άλυτα ιστορικά αινίγματα της Αγγλίας — όχι επειδή λείπουν θεωρίες, αλλά επειδή λείπουν αδιαμφισβήτητα στοιχεία. Η πιο διαδεδομένη ιστορική ερμηνεία είναι ότι τα δύο αγόρια δεν επέζησαν για πολύ μετά την εξαφάνισή τους το 1483 και πιθανότατα δολοφονήθηκαν. Η ευθύνη του Ριχάρδου Γ΄ θεωρείται από πολλούς ιστορικούς πιθανή, αλλά δεν έχει αποδειχθεί με αδιαμφισβήτητο τεκμήριο. Παράλληλα, οι νεότερες θεωρίες περί επιβίωσης —συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέουν τον μικρότερο πρίγκιπα με τον Perkin Warbeck— παραμένουν αναπόδεικτες και αμφισβητούνται στην πρόσφατη ακαδημαϊκή βιβλιογραφία.
