Ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες εξέπεμψε δραματική προειδοποίηση ότι ο ΟΗΕ βρίσκεται στα πρόθυρα «άμεσης οικονομικής κατάρρευσης» (imminent financial collapse), λόγω των μαζικών απλήρωτων υποχρεωτικών συνεισφορών από κράτη-μέλη. Σε επιστολή του προς τους πρεσβευτές των 193 κρατών-μελών, με ημερομηνία 28 Ιανουαρίου 2026, ο Γκουτέρες τονίζει ότι η κρίση βαθαίνει, απειλεί την υλοποίηση προγραμμάτων και μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση των ταμειακών διαθεσίμων ήδη από τον Ιούλιο 2026.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Γενικός Γραμματέας, στο τέλος του 2025 ο ΟΗΕ έκλεισε με ρεκόρ απλήρωτων συνεισφορών ύψους 1,568 δισ. δολαρίων (περίπου 1,57 δισ.), περισσότερο από διπλάσιο σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Παρά το γεγονός ότι πάνω από 150 χώρες είχαν εξοφλήσει τις οφειλές τους, οι συνολικές εισπράξεις κάλυψαν μόλις το 76,7%-77% των προβλεπόμενων εισφορών. Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται «κατηγορηματικά διαφορετική» από προηγούμενες κρίσεις ρευστότητας, καθώς ορισμένα κράτη έχουν επίσημα ανακοινώσει ότι δεν θα τιμήσουν τις υποχρεωτικές τους εισφορές, οι οποίες χρηματοδοτούν σημαντικό μέρος του τακτικού προϋπολογισμού.
Ο Γκουτέρες επισημαίνει δύο κύριες αιτίες της κρίσης:
- Απλήρωτες εισφορές από κράτη-μέλη, με έμφαση σε μεγάλους συνεισφορείς (όπως οι ΗΠΑ, που παραδοσιακά καλύπτουν περίπου το 22% του τακτικού προϋπολογισμού).
- Παρωχημένος κανονισμός που υποχρεώνει τον ΟΗΕ να επιστρέφει «αδιάθετα» κονδύλια στα κράτη, ακόμα και όταν αυτά δεν έχουν εισπραχθεί ποτέ, δημιουργώντας έναν «καφκικό κύκλο» (Kafkaesque cycle). Μόνο τον Ιανουάριο 2026, ο ΟΗΕ αναγκάστηκε να επιστρέψει 227 εκατ. δολάρια που δεν είχε καν εισπράξει.
Η προειδοποίηση έρχεται σε μια περίοδο έντονης πίεσης από την αμερικανική κυβέρνηση Τραμπ. Από τις αρχές Ιανουαρίου 2026, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε προεδρικό μνημόνιο που διατάσσει την αποχώρηση των ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς που θεωρούνται «αντίθετοι στα συμφέροντα των ΗΠΑ», εκ των οποίων 31 ανήκουν στο σύστημα του ΟΗΕ (όπως η UNFPA, η UN Women, το UNFCCC για το κλίμα, το IPCC κ.ά.). Αυτό περιλαμβάνει διακοπή συμμετοχής και χρηματοδότησης, εντείνοντας το πρόβλημα ρευστότητας.
Ο Γκουτέρες καλεί τα κράτη-μέλη να επιλέξουν: είτε να πληρώσουν πλήρως και έγκαιρα τις υποχρεωτικές εισφορές τους (όπως προβλέπει ο Χάρτης του ΟΗΕ), είτε να μεταρρυθμίσουν ριζικά τους οικονομικούς κανόνες του Οργανισμού για να αποφευχθεί η κατάρρευση. «Η ακεραιότητα ολόκληρου του συστήματος εξαρτάται από την τήρηση αυτής της υποχρέωσης», υπογραμμίζει, προειδοποιώντας ότι χωρίς δραστική βελτίωση των εισπράξεων, ο τακτικός προϋπολογισμός του 2026 (3,45 δισ. δολάρια) δεν θα εκτελεστεί πλήρως, ενώ η έδρα στη Νέα Υόρκη κινδυνεύει να κλείσει.
Η κρίση αυτή αναδεικνύει τις χρόνιες αδυναμίες χρηματοδότησης του ΟΗΕ, που βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε υποχρεωτικές εισφορές (assessed contributions) και όχι σε εθελοντικές δωρεές. Διεθνείς παρατηρητές εκτιμούν ότι η στάση των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με καθυστερήσεις από άλλες χώρες, μπορεί να οδηγήσει σε περικοπές προγραμμάτων ανθρωπιστικής βοήθειας, ειρηνευτικών αποστολών και παγκόσμιων πρωτοβουλιών για το κλίμα, την υγεία και την ανάπτυξη. Η Γενική Συνέλευση καλείται να συζητήσει άμεσα λύσεις, ενώ η κατάσταση παρακολουθείται στενά από όλα τα μέλη.