Τη δημοσιοποίηση του Μνημονίου Ελλάδας – Βουλγαρίας για την επιστροφή εκκλησιαστικών κειμηλίων που είχαν αφαιρεθεί από ελληνικές μονές το 1917 ζητά ο πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ, Δημήτρης Νατσιός, εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις για τους όρους της συμφωνίας και το καθεστώς κυριότητας των αντικειμένων που παραδόθηκαν στην Ελλάδα.
Στην ανακοίνωσή του, ο πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ υποστηρίζει ότι η επιστροφή 48 κειμηλίων αποτελεί ένα μικρό μέρος του συνόλου των θησαυρών που αφαιρέθηκαν από τις μονές της Εικοσιφοίνισσας και του Τιμίου Προδρόμου κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής του 1917. Όπως επισημαίνει, δεν επέστρεψε κανένα από τα 430 χειρόγραφα της Μονής Εικοσιφοίνισσας, ενώ από τη Μονή Τιμίου Προδρόμου είχαν αφαιρεθεί επίσης εκατοντάδες χειρόγραφα, περίπου 1.500 έντυπα βιβλία και άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα.
Παράλληλα, ο Δημήτρης Νατσιός αναφέρεται στην παράδοση από την ελληνική πλευρά σκελετικών καταλοίπων που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ, καθώς και άλλου ανθρωπολογικού υλικού από τη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα, θέτοντας ζήτημα ισοτιμίας ως προς το περιεχόμενο της συμφωνίας.
Οι αναφορές στον βουλγαρικό Τύπο και η κυριότητα των κειμηλίων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει σε δημοσίευμα του βουλγαρικού ιστότοπου Factcheck.bg, στις 29 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το οποίο το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Βουλγαρίας αρνήθηκε να χορηγήσει πληροφορίες για τη συμφωνία, επικαλούμενο ρήτρα εμπιστευτικότητας και την αντίθεση της ελληνικής πλευράς στη δημοσιοποίησή της.
Όπως αναφέρει ο πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ, στην έγγραφη απάντηση του μουσείου επισημαίνεται ότι τα αντικείμενα που παραδόθηκαν στην Ελλάδα εξακολουθούν να είναι καταχωρισμένα στην περιουσία του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας.
Επικαλείται, επίσης, δηλώσεις της διευθύντριας του μουσείου, Μπόνι Πετρούνοβα, στη βουλγαρική τηλεόραση, σύμφωνα με τις οποίες τα κειμήλια παραχωρούνται προσωρινά και όχι οριστικά. Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρεται στις δημόσιες τοποθετήσεις του υπουργού Παιδείας της Βουλγαρίας, Γκεόργκι Βάλτσεφ, ο οποίος φέρεται να περιέγραψε τη συμφωνία ως «αμοιβαία παρακαταθήκη πολιτιστικών αγαθών», χωρίς παραίτηση των δύο πλευρών από την κυριότητά τους.
Ο Δημήτρης Νατσιός θέτει, έτσι, το ερώτημα εάν η ελληνική πλευρά αποδέχθηκε ένα καθεστώς προσωρινής παραχώρησης, αντί της οριστικής επιστροφής των αντικειμένων που προέρχονται από ελληνικά μοναστήρια. Αναφέρεται, μάλιστα, και σε περιπτώσεις λειψανοθηκών που, όπως υποστηρίζει, επιστρέφουν χωρίς τα ιερά λείψανα που περιείχαν.
Η Συνθήκη του Νεϊγύ και οι ελληνικές αξιώσεις
Στην ανακοίνωση γίνεται ιδιαίτερη αναφορά και στη Συνθήκη του Νεϊγύ του 1919, με τον πρόεδρο της ΝΙΚΗΣ να επικαλείται το άρθρο 126, το οποίο προβλέπει την υποχρέωση της Βουλγαρίας να αναζητήσει και να επιστρέψει στην Ελλάδα αρχεία, έγγραφα και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που αφαιρέθηκαν από ελληνικά εδάφη κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Με βάση αυτή την πρόβλεψη, υποστηρίζει ότι οι ελληνικές αξιώσεις για τον επαναπατρισμό των κειμηλίων εδράζονται σε διεθνή συνθήκη και δεν αποτελούν ζήτημα διμερούς διευκόλυνσης ή ανταλλαγής.
Παράλληλα, επικαλείται τις επισημάνσεις του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, ο οποίος έχει προειδοποιήσει για τον κίνδυνο αποδυνάμωσης των ελληνικών διεκδικήσεων και τη δημιουργία ενός δυσμενούς προηγούμενου μέσα από τους όρους της συμφωνίας.
Το αίτημα Νατσιού προς την κυβέρνηση
Ο πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ εκφράζει την αντίθεσή του στον χαρακτηρισμό της συμφωνίας ως «αμοιβαίας κατάθεσης», διερωτώμενος ποιος έδωσε στην κυβέρνηση το δικαίωμα να μετατρέψει την αποκατάσταση μιας ιστορικής αδικίας σε συναλλαγή μεταξύ δύο ισότιμων κατόχων πολιτιστικών αγαθών.
Το ζήτημα, όπως υπογραμμίζει, αφορά και τη δυνατότητα της Ελλάδας να διεκδικήσει στο μέλλον τα υπόλοιπα κειμήλια, χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπη με δεσμεύσεις που ενδεχομένως περιορίζουν τις αξιώσεις της.
Κλείνοντας, ο Δημήτρης Νατσιός αναφέρεται στην τοποθέτησή του στη Δράμα, όπου διατύπωσε το αίτημα για πλήρη ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τους όρους του Μνημονίου.
«Απαιτούμε να βγει στο φως η συμφωνία. Να μάθει ο ελληνικός λαός τι υπέγραψαν ερήμην του και τι απέγινε το δικαίωμά μας να διεκδικήσουμε όσα καταλήστευσαν οι κατακτητές», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Στην ίδια ανακοίνωση απευθύνεται στην υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, υποστηρίζοντας ότι τα κειμήλια αποτελούσαν ιερά αφιερώματα των ελληνικών μοναστηριών και ότι η επιστροφή τους δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δανεισμός.
«Το ρήμα είναι “χρωστάτε”, κυρία Μενδώνη. Δεν είναι “εξαπατάτε”», αναφέρει χαρακτηριστικά, παραθέτοντας στίχους του Κωστή Παλαμά και ζητώντας να δοθούν στη δημοσιότητα οι όροι της συμφωνίας Ελλάδας – Βουλγαρίας.