Πάνω από πενήντα χρόνια μετά την Απόλλο 17, η ανθρωπότητα βρίσκεται και πάλι στο κατώφλι μιας νέας εποχής διαστημικής εξερεύνησης. Αυτή τη φορά όμως, ο στόχος δεν είναι απλώς «σημαίες και πατημασιές», αλλά η μόνιμη παρουσία στη Σελήνη και, μακροπρόθεσμα, το ταξίδι προς τον Άρη. Ποιοι είναι όμως οι βασικοί «παίκτες» αυτού του νέου διαστημικού ανταγωνισμού;
Οι ΗΠΑ επιστρέφουν με το πρόγραμμα Artemis
Τον Απρίλιο του 2026, η αποστολή Artemis II της NASA ολοκλήρωσε με επιτυχία μια ιστορική πτήση γύρω από τη Σελήνη, μεταφέροντας τέσσερις αστροναύτες -το πρώτο επανδρωμένο τεστ του προγράμματος Artemis. Η αποστολή δεν προσεδαφίστηκε στη Σελήνη, αλλά αποτέλεσε κρίσιμο βήμα πριν από την Artemis III, η οποία στοχεύει να επαναφέρει ανθρώπους στη σεληνιακή επιφάνεια, με στόχο την πλούσια σε πόρους νότια πολική περιοχή. Παράλληλα, η Artemis IV, που θα σηματοδοτήσει μια πιο μόνιμη αμερικανική παρουσία στη Σελήνη, τοποθετείται από τη NASA γύρω στις αρχές του 2028.
Η Κίνα επιταχύνει τα σχέδιά της
Το Πεκίνο έχει θέσει ως στόχο μια επανδρωμένη σεληνιακή αποστολή έως το 2030. Η Κινεζική Υπηρεσία Διαστήματος έχει ήδη ολοκληρώσει σειρά επιτυχημένων ρομποτικών αποστολών Chang’e, συμπεριλαμβανομένης προσεδάφισης στην «σκοτεινή» πλευρά της Σελήνης και επαναφοράς δειγμάτων στη Γη. Παράλληλα, η χώρα αναπτύσσει τον νέο πύραυλο Long March 10, ειδικά σχεδιασμένο για επανδρωμένες σεληνιακές αποστολές, ενώ ο υπερβαρύς Long March 9 θεωρείται ο άμεσος ανταγωνιστής του αμερικανικού SLS, με δυνατότητα μεταφοράς έως 150 τόνων σε τροχιά.
Ρωσία και Κίνα: Ένα εναλλακτικό «σχέδιο Β»
Ως απάντηση στο αμερικανικό πρόγραμμα Artemis, Κίνα και Ρωσία έχουν συνεργαστεί για την πρόταση του Διεθνούς Σεληνιακού Ερευνητικού Σταθμού (ILRS), ενός επιστημονικού σταθμού που σχεδιάζεται να λειτουργήσει σε φάσεις έως το 2035, πιθανότατα κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης.
Ο Άρης: Αναβολές και επαναπροσδιορισμός στόχων
Στο μέτωπο του Άρη, το τοπίο άλλαξε σημαντικά μέσα στο 2026. Τον Φεβρουάριο, η SpaceX ανακοίνωσε καθυστέρηση των αποστολών προς τον Άρη κατά περίπου πέντε έως επτά χρόνια, προκειμένου να επικεντρωθεί στις σεληνιακές αποστολές και στην τεχνολογία ανεφοδιασμού σε τροχιά του Starship. Παράλληλα, το πρόγραμμα Mars Sample Return της NASA -που στόχευε στην επιστροφή δειγμάτων από τον Άρη σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος- ουσιαστικά ακυρώθηκε τον Ιανουάριο λόγω υπερβάσεων κόστους και καθυστερήσεων.
Στο κενό αυτό, η Κίνα προχωρά με τη δική της αποστολή επιστροφής δειγμάτων, την Tianwen-3, η οποία έχει προγραμματιστεί για εκτόξευση το 2028, με στόχο την επιστροφή δειγμάτων στη Γη έως το 2031 -μια εξέλιξη που θα μπορούσε να κάνει την Κίνα την πρώτη χώρα που φέρνει υλικό από άλλον πλανήτη στη Γη.
Ένας αγώνας με πολλούς συμμετέχοντες
Αν και ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία παραμένουν οι βασικοί πρωταγωνιστές, ο νέος διαστημικός «αγώνας» δεν είναι πλέον διμερής υπόθεση. Πάνω από 80 χώρες διαθέτουν σήμερα κάποιου είδους διαστημική παρουσία, από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που έστειλαν διαστημόπλοιο στον Άρη, έως την Ινδία και την Ιαπωνία. Παράλληλα, οι Συμφωνίες Artemis έχουν υπογραφεί από περισσότερες από 30 χώρες, ανοίγοντας τον δρόμο για διεθνή συνεργασία.
Σύμφωνα με εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος, πάνω από 400 αποστολές -κυβερνητικές και ιδιωτικές- έχουν προγραμματιστεί έως το 2030 με στόχο τη Σελήνη, είτε για υπερπτήση, είτε για προσεδάφιση, επανδρωμένη ή μη.
Γιατί έχει σημασία η Σελήνη για τον Άρη
Το κοινό σημείο σε όλα τα προγράμματα είναι η αντίληψη της Σελήνης όχι ως τελικού προορισμού, αλλά ως «σταθμού δοκιμών» για το πολύ πιο απαιτητικό ταξίδι προς τον Άρη, ο οποίος βρίσκεται περίπου 200 φορές μακρύτερα από τη Γη. Η δοκιμή τεχνολογιών επιβίωσης, ανεφοδιασμού και μόνιμης εγκατάστασης στη σεληνιακή επιφάνεια θεωρείται προαπαιτούμενο για οποιαδήποτε ρεαλιστική προσπάθεια αποστολής ανθρώπων στον Κόκκινο Πλανήτη τις επόμενες δεκαετίες.
To νέο διαστημικό «ράλι» βρίσκεται ακόμη στην αρχή του -όμως, όπως δείχνουν οι εξελίξεις του 2026, η κούρσα προς τη Σελήνη και τον Άρη έχει ήδη ξεκινήσει και υπόσχεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη γεωπολιτική και τεχνολογική ισορροπία των επόμενων δεκαετιών.