Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον στις ΗΠΑ, ανέπτυξαν μια πειραματική θεραπεία βασισμένη σε μόρια DNA, η οποία κατάφερε να μειώσει σημαντικά τα επίπεδα χοληστερόλης σε πειραματόζωα, χωρίς τις γνωστές παρενέργειες των στατινών.
Ο στόχος: το γονίδιο PCSK9
Η νέα προσέγγιση επικεντρώνεται στην πρωτεΐνη PCSK9, η οποία παίζει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της LDL χοληστερόλης («κακή» χοληστερόλη) στο αίμα. Όταν τα επίπεδα PCSK9 είναι υψηλά, η πρωτεΐνη καταστρέφει τους υποδοχείς LDL στην επιφάνεια των κυττάρων του ήπατος, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ικανότητα του οργανισμού να απομακρύνει τη χοληστερόλη από την κυκλοφορία του αίματος — μια διαδικασία που συνδέεται στενά με την αθηροσκλήρωση.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τους καθηγητές Carles J. Ciudad και Verònica Noé από τη Σχολή Φαρμακευτικής και Επιστημών Τροφίμων του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, χρησιμοποίησε μόρια γνωστά ως πολυπουρινικές φουρκέτες (PPRHs) — μικρά, μονόκλωνα τμήματα DNA με την ικανότητα να προσδένονται με ακρίβεια σε συγκεκριμένες αλληλουχίες DNA ή RNA και να αναστέλλουν τη γονιδιακή έκφραση.
Εντυπωσιακά αποτελέσματα
Το πιο αποτελεσματικό μόριο, με την ονομασία HpE12, έδειξε εντυπωσιακά αποτελέσματα τόσο σε ανθρώπινα ηπατικά κύτταρα όσο και σε ζωντανούς οργανισμούς:
- Σε ανθρώπινα ηπατικά κύτταρα (HepG2), μείωσε τα επίπεδα RNA του PCSK9 κατά 74% και τα επίπεδα της πρωτεΐνης κατά 87%.
- Σε γενετικά τροποποιημένους ποντικούς που φέρουν το ανθρώπινο γονίδιο PCSK9, μία και μόνο ένεση του HpE12 μείωσε τα πλασματικά επίπεδα PCSK9 κατά 50% και τα επίπεδα χοληστερόλης κατά 47%, μόλις την τρίτη ημέρα μετά τη χορήγηση.
Όπως δήλωσε η καθηγήτρια Verònica Noé, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα μόρια PPRH είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά, τόσο σε επίπεδο κυττάρων όσο και σε ζωντανό οργανισμό.
Γιατί ξεχωρίζει από τις στατίνες
Οι στατίνες παραμένουν σήμερα η πιο διαδεδομένη θεραπεία για τη μείωση της χοληστερόλης, ωστόσο συχνά συνοδεύονται από παρενέργειες όπως μυϊκοί πόνοι και αδυναμία, οι οποίες οδηγούν πολλούς ασθενείς να διακόψουν τη θεραπεία τους. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η προσέγγιση με PPRHs έχει σημαντικά πλεονεκτήματα: χαμηλό κόστος σύνθεσης, μεγαλύτερη σταθερότητα και απουσία ανοσογονικότητας, γεγονός που θα μπορούσε να αποτρέψει τις μυοπάθειες που συνδέονται με τις στατίνες.
Η μέθοδος διαφέρει επίσης από άλλες υπάρχουσες θεραπείες κατά του PCSK9, όπως η γονιδιακή σίγαση με siRNA (π.χ. το φάρμακο Inclisiran) ή οι μονοκλωνικά αντισώματα evolocumab και alirocumab, καθώς επεμβαίνει νωρίτερα στη διαδικασία — μπλοκάροντας απευθείας τη μεταγραφή του γονιδίου σε RNA, πριν καν παραχθεί η πρωτεΐνη.
Τι ακολουθεί
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Biochemical Pharmacology, αποτελεί μια πρώιμη, ελπιδοφόρα ένδειξη και όχι μια έτοιμη προς χρήση θεραπεία. Οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν ότι η δράση του μορίου εξασθενεί με τον χρόνο, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω μελέτες πριν εξεταστεί οποιαδήποτε εφαρμογή σε ανθρώπους.
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε επόμενα στάδια έρευνας, η νέα αυτή στρατηγική θα μπορούσε να προσφέρει μια πιο ασφαλή, στοχευμένη και οικονομική εναλλακτική για τη μείωση της χοληστερόλης και τον περιορισμό του καρδιαγγειακού κινδύνου, σε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως που πάσχουν από υπερχοληστερολαιμία.