Ερευνητές νευροεπιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Northwestern απέδειξαν ότι είναι δυνατόν να επηρεάσουμε το περιεχόμενο των ονείρων με ελεγχόμενο τρόπο, ανοίγοντας νέους δρόμους για την κατανόηση του ρόλου του ύπνου στη δημιουργική σκέψη. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις αρχές Φεβρουαρίου 2026 στο περιοδικό Neuroscience of Consciousness, δείχνει ότι με την τεχνική targeted memory reactivation (TMR) – δηλαδή την αναπαραγωγή ήχων που συνδέονται με συγκεκριμένα προβλήματα κατά τη φάση REM του ύπνου – μπορούμε να «κατευθύνουμε» τα όνειρα προς άλυτα γρίφους, με αποτέλεσμα σημαντική βελτίωση στην επίλυσή τους την επόμενη μέρα.
Στη μελέτη συμμετείχαν 20 άτομα με εμπειρία σε lucid dreaming (συνειδητά όνειρα). Το βράδυ πριν τον ύπνο, προσπάθησαν να λύσουν μια σειρά από δύσκολους εγκεφαλικούς γρίφους (brain teasers), καθένας από τους οποίους συνδέθηκε με έναν μοναδικό ήχο. Οι περισσότεροι γρίφοι έμειναν άλυτοι λόγω δυσκολίας. Κατά τη διάρκεια του ύπνου στο εργαστήριο, οι ερευνητές παρακολουθούσαν την εγκεφαλική δραστηριότητα με πολυσομνογραφία και, όταν επιβεβαιωνόταν η φάση REM, αναπαρήγαγαν ήχους από το 50% των άλυτων γρίφων (επιλεγμένων τυχαία).
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: Το 75% των συμμετεχόντων ανέφεραν όνειρα που περιείχαν στοιχεία ή ιδέες σχετικές με τους γρίφους που «υπενθυμίστηκαν» με ήχους. Οι γρίφοι που εμφανίστηκαν στα όνειρα λύθηκαν σε ποσοστό 42% την επόμενη μέρα, σε σύγκριση με μόλις 17% για αυτούς που δεν εμφανίστηκαν. Αυτό υποδηλώνει ότι η κατεύθυνση των ονείρων μπορεί να ενισχύσει τη δημιουργική επίλυση προβλημάτων.
Ο επικεφαλής ερευνητής Ken Paller, καθηγητής Ψυχολογίας και διευθυντής του προγράμματος γνωστικής νευροεπιστήμης στο Weinberg College of Arts and Sciences, δήλωσε: «Πολλά προβλήματα στον κόσμο σήμερα απαιτούν δημιουργικές λύσεις. Μαθαίνοντας περισσότερα για το πώς ο εγκέφαλος σκέφτεται δημιουργικά, σκέφτεται ξανά και παράγει νέες ιδέες, μπορεί να είμαστε πιο κοντά στην επίλυσή τους – και η μηχανική ύπνου (sleep engineering) θα μπορούσε να βοηθήσει».
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν άμεσα ότι τα όνειρα προκαλούν καλύτερες λύσεις – άλλοι παράγοντες, όπως η αυξημένη περιέργεια για ορισμένους γρίφους, μπορεί να επηρεάζουν τόσο τα όνειρα όσο και την απόδοση. Ωστόσο, η επιτυχής καθοδήγηση του περιεχομένου των ονείρων αποτελεί σημαντική πρόοδο στην κατανόηση του ρόλου του REM ύπνου (όπου συμβαίνουν τα πιο ζωντανά όνειρα) στη δημιουργικότητα.
Η έρευνα εντάσσεται σε μια σειρά μελετών του εργαστηρίου Paller για την TMR και την αλληλεπίδραση ύπνου-μνήμης. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι τέτοιες τεχνικές θα εξελιχθούν σε εργαλεία για την ενίσχυση της δημιουργικής σκέψης, βοηθώντας σε καθημερινά και σύνθετα προβλήματα – αποδεικνύοντας ότι το «κοιμήσου πάνω του» μπορεί να έχει επιστημονική βάση.