Υπάρχει κάτι σχεδόν κινηματογραφικό στην επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα. Ένας πρώην πρωθυπουργός που αποχώρησε από την πρωτοκαθεδρία της Αριστεράς υπό δυσμενείς συνθήκες επιστρέφει από το μηδέν με νέο κόμμα — την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη — και καταλαμβάνει ξανά τη δεύτερη θέση στις δημοσκοπήσεις. Κι αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι.
Τι δείχνουν οι αριθμοί
Οι δημοσκοπήσεις του Ιουνίου είναι σαφείς: η Νέα Δημοκρατία διατηρεί σαφές προβάδισμα, φτάνοντας στο 29,4% στην εκτίμηση ψήφου, με την ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα στη δεύτερη θέση καταγράφοντας άνοδο. Σε άλλη δημοσκόπηση, η ΝΔ φτάνει στο 31,2% και η ΕΛ.Α.Σ. στο 16%, με το ΠΑΣΟΚ στην τρίτη θέση με 14,7%.
Σε ερώτημα ποιος πολιτικός θα αποτελέσει δυσκολότερο αντίπαλο για τον Μητσοτάκη, ο Τσίπρας καταγράφεται πρώτος με 25% — ενώ το 29% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι κανένας δεν μπορεί να τον απειλήσει ουσιαστικά.
Ο ΣΥΡΙΖΑ, το κόμμα που για μια δεκαετία κυριαρχούσε στην ελληνική Αριστερά, παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα με 1,1-1,2% — κινδυνεύοντας να μείνει εκτός Βουλής.
Γιατί επέστρεψε το δίπολο
Το δίπολο Μητσοτάκη-Τσίπρα δεν είναι τυχαίο. Είναι κατασκευή — και μάλιστα αμφίπλευρη.
Στο κυβερνών κόμμα πιστεύουν ότι η επιστροφή Τσίπρα βοηθά στο να τεθούν ξανά συγκεκριμένα διλήμματα, να αναβιώσει ένα δίπολο που θεωρούν ότι θα ενεργοποιήσει συγκεκριμένα αντανακλαστικά στο εκλογικό σώμα.
Με απλά λόγια: η ΝΔ θέλει τον Τσίπρα στη δεύτερη θέση. Ο φόβος μιας πιθανής κυβέρνησης Τσίπρα είναι το καλύτερο εργαλείο συσπείρωσης των κεντροδεξιών ψηφοφόρων. Και ο Τσίπρας, από την άλλη, χρειάζεται τον Μητσοτάκη για να ορίσει τον εαυτό του: είναι πάντα πιο εύκολο να ξέρεις ποιος είσαι όταν ξέρεις ποιον πολεμάς.
Πρόκειται για ένα δίπολο που αυτοτροφοδοτείται.
Το πρόβλημα: Καμία πλευρά δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνη
Εδώ βρίσκεται η κεντρική αντίφαση. Με βάση την αναγωγή των δημοσκοπήσεων, η ΝΔ εκτιμάται να καταλαμβάνει περίπου 123 έδρες — πολύ μακριά από το όριο των 151 που απαιτείται για αυτοδυναμία. Η ΕΛ.Α.Σ. εκτιμάται στις 46 έδρες, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ δεν καταλαμβάνει καμία.
Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη Βουλή θα είναι πολυκομματική, κατακερματισμένη, και χωρίς προφανή κυβερνητική λύση. Πιθανός εταίρος για τη ΝΔ εμφανίζεται μόνο το ΠΑΣΟΚ.
Μητσοτάκης-Τσίπρας: Συνεργασία μετά τις εκλογές;
Η ερώτηση που κανείς δεν τολμά να κάνει δυνατά, αλλά η λογική των αριθμών επιβάλλει: μπορεί να υπάρξει κυβέρνηση συνεργασίας ΝΔ-ΕΛ.Α.Σ.;
Η απάντηση, με βάση τα δεδομένα, είναι πρακτικά αδύνατη και πολιτικά αυτοκαταστροφική και για τους δύο.
Πρώτον, ο Τσίπρας έχει ήδη δηλώσει ρητά ότι «αν χρειαστεί, θα πάμε σε δεύτερες εκλογές για καθαρή εντολή — ρεζερβέ θέσεις δεν υπάρχουν για κανέναν». Δεύτερον, ο Μητσοτάκης έχει νικήσει τον Τσίπρα σε κάθε εκλογική αναμέτρηση από το 2019 και μετά — δεν έχει κανένα λόγο να του δώσει νομιμοποίηση μέσω κυβερνητικής συμμετοχής.
Τρίτον — και πιο σημαντικό — το εκλογικό σώμα και των δύο κομμάτων θα αντιδρούσε βίαια σε μια τέτοια συνεργασία. Οι ψηφοφόροι της ΝΔ δεν ψήφισαν για να κυβερνήσει ο Τσίπρας «από πίσω». Οι ψηφοφόροι της ΕΛ.Α.Σ. δεν γύρισαν στον Τσίπρα για να τον δουν να γίνεται «μικρός εταίρος» του Μητσοτάκη.
Η Ελλάδα ψηφίζει το παρελθόν — Γιατί ο λαός φοβάται τα νέα πρόσωπα;
Κι εδώ βρίσκεται η βαθύτερη παθολογία που το δίπολο απλώς αντικατοπτρίζει. Υπάρχει ένα παράδοξο στην καρδιά της ελληνικής πολιτικής ζωής: ο λαός λέει ότι βαρέθηκε τους «παλιούς», αλλά στην κάλπη επιστρέφει σε αυτούς που ήδη γνωρίζει. Ο Μητσοτάκης ήταν υπουργός επί Σαμαρά. Ο Τσίπρας ήταν ήδη πρωθυπουργός.
Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο — αλλά στην Ελλάδα είναι πιο έντονο
Σε όλες τις δημοκρατίες υπάρχει μια τάση επιστροφής σε γνωστά πρόσωπα σε περιόδους αβεβαιότητας. Το 2024 ο Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία. Στη Γαλλία ο Σαρκοζί συζητήθηκε ξανά. Στην Ιταλία επαναλαμβάνονται πρόσωπα δεκαετιών. Αλλά στην Ελλάδα το φαινόμενο έχει μια ιδιαίτερη ένταση — και ιδιαίτερες αιτίες.
Η κρίση δημιούργησε τραύμα. Μια γενιά Ελλήνων είδε ένα «νέο» πρόσωπο να φέρνει τη χώρα στα πρόθυρα του Grexit. Το μάθημα που κράτησε ο μέσος ψηφοφόρος δεν είναι «κάναμε λάθος αυτόν τον τύπο» — είναι «τα νέα πρόσωπα είναι επικίνδυνα». Ο φόβος του άγνωστου γίνεται φόβος της αλλαγής.
Το ελληνικό κράτος δεν παράγει ηγέτες — τους εκκολάπτει. Δεν υπάρχει παράδοση «outsiders» που ανεβαίνουν γρήγορα από την κοινωνία των πολιτών, τον επιχειρηματικό κόσμο ή την ακαδημία στην πολιτική αρένα. Για να γίνεις αξιόπιστος, πρέπει να περάσεις δεκαετίες μέσα στο σύστημα — που σημαίνει ότι όταν «ανεβαίνεις», ήδη μυρίζεις σύστημα.
Τα ΜΜΕ αναπαράγουν γνωστά πρόσωπα. Ένα νέο πρόσωπο χωρίς ιστορία δεν «πουλάει». Η Καρυστιανού είναι εξαίρεση ακριβώς επειδή φέρει ένα προσωπικό αφήγημα τόσο ισχυρό που ξεπερνά αυτό το εμπόδιο.
Ο ελληνικός ψηφοφόρος ψηφίζει με το στομάχι. Σε χώρες με ισχυρούς θεσμούς, ψηφίζεις ένα κόμμα και ένα πρόγραμμα. Στην Ελλάδα ψηφίζεις έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι. Και την εμπιστοσύνη την χτίζεις με χρόνια — όχι με ιδέες.
Είναι υγιές;
— αλλά είναι κατανοητό.
Δεν είναι υγιές γιατί δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: τα νέα πρόσωπα δεν παίρνουν ευκαιρία, άρα δεν αποκτούν εμπειρία, άρα παραμένουν «ανώριμα» στα μάτια του ψηφοφόρου, άρα δεν παίρνουν ευκαιρία. Η ελληνική δημοκρατία τρώει τα νέα της ταλέντα πριν καν φτάσουν στην αρένα.
Είναι κατανοητό γιατί μια κοινωνία που έχει ζήσει κατάρρευση, μνημόνια και υπαρξιακή αβεβαιότητα αναζητά το γνωστό. Η ψυχολογία της ασφάλειας κερδίζει πάντα την ψυχολογία της ελπίδας όταν τα διακυβεύματα είναι υψηλά.
Το τίμημα
Το τίμημα αυτής της επιλογής είναι βαρύ. Η Ελλάδα χάνει μια γενιά πολιτικών ηγετών που δεν θα δοκιμαστούν ποτέ. Η πολιτική γίνεται επάγγελμα κλειστής κάστας. Και οι ψηφοφόροι καταλήγουν να επιλέγουν ανάμεσα σε εκείνον που ήδη απογοήτευσε και εκείνον που υπόσχεται να μην απογοητεύσει ξανά.
Η μεγαλύτερη ειρωνεία; Ο λαός που λέει «αηδίασα από την πολιτική» είναι ο ίδιος που επιστρέφει στους ίδιους πολιτικούς.
Ίσως γιατί η πραγματική αλλαγή δεν τη φέρνουν τα πρόσωπα — αλλά εμείς που τα επιλέγουμε.
Το παρόν αποτελεί άρθρο γνώμης και εκφράζει αναλυτική θεώρηση βασισμένη σε δημοσιευμένα δημοσκοπικά δεδομένα.