Οι μυκητιάσεις σκοτώνουν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο, ενώ η αντίσταση στα φάρμακα αυξάνεται ραγδαία και οι θεραπευτικές επιλογές μένουν περιορισμένες. Ερευνητές του Πανεπιστημίου McMaster στον Καναδά ανακοίνωσαν μια σημαντική ανακάλυψη: ένα μόριο που ονομάζεται butyrolactol A μπορεί να «αδυνατίσει» δραστικά επικίνδυνους μύκητες, όπως τον Cryptococcus neoformans, επιτρέποντας σε υπάρχοντα αντιμυκητιασικά φάρμακα να ξαναγίνουν αποτελεσματικά.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο κορυφαίο περιοδικό Cell (Δεκέμβριος 2025, online ahead of print), δείχνει ότι το butyrolactol A δεν σκοτώνει απευθείας τον μύκητα, αλλά μπλοκάρει ένα κρίσιμο πρωτεϊνικό σύμπλεγμα (phospholipid flippase Apt1–Cdc50), διαταράσσοντας τη μεταφορά φωσφολιπιδίων στη μεμβράνη του. Αυτό αφήνει τον παθογόνο «εκτεθειμένο» και ευάλωτο σε φάρμακα όπως οι εχινοκανδίνες (π.χ. caspofungin), που πλέον μπορούν να τον εξοντώσουν – ακόμα και σε στελέχη που ήταν ανθεκτικά.
Ο Gerry Wright, καθηγητής Βιοχημείας και Ιατρικών Επιστημών στο McMaster και διευθυντής του Ινστιτούτου Λοιμωδών Νοσημάτων Michael G. DeGroote, εξηγεί: «Οι μύκητες μοιάζουν πολύ με τα ανθρώπινα κύτταρα, γι’ αυτό τα φάρμακα που τους πλήττουν συχνά βλάπτουν και εμάς. Γι’ αυτό υπάρχουν τόσο λίγες επιλογές.» Τα τρία κύρια αντιμυκητιασικά (αμφωτερικίνη Β, αζόλες, εχινοκανδίνες) έχουν σοβαρά μειονεκτήματα: η αμφωτερικίνη είναι εξαιρετικά τοξική (την αποκαλούν «amphoterrible»), οι αζόλες μόνο επιβραδύνουν την ανάπτυξη, ενώ οι εχινοκανδίνες έχουν χάσει την αποτελεσματικότητά τους σε πολλούς μύκητες λόγω αντοχής.
Το butyrolactol A λειτουργεί ως «βοηθητικό μόριο» (adjuvant): δεν είναι φάρμακο από μόνο του, αλλά «βοηθά» τα υπάρχοντα φάρμακα να ξαναδουλέψουν. Παράγεται από βακτήρια Streptomyces και ήταν γνωστό από τη δεκαετία του 1990, αλλά είχε αγνοηθεί. Η ομάδα το ανακάλυψε ξανά σε έλεγχο χιλιάδων ενώσεων το 2014, και μετά από 11 χρόνια επίμονης έρευνας – κυρίως χάρη στην μεταδιδακτορική ερευνήτρια Xuefei Chen – αποκάλυψε τον μηχανισμό δράσης.
Η ανακάλυψη δείχνει δράση και σε άλλους επικίνδυνους μύκητες, όπως η Candida auris (πολυανθεκτική και προτεραιότητας του ΠΟΥ). Σε πειράματα, το μόριο ενίσχυσε την αποτελεσματικότητα των εχινοκανδινών κατά ανθεκτικών στελεχών, ανοίγοντας δρόμο για αναβίωση ολόκληρης κατηγορίας φαρμάκων που θεωρούνταν «ξεπερασμένα».
Ο Wright τονίζει: «Αυτή η ανακάλυψη είναι το αποτέλεσμα πάνω από μιας δεκαετίας σκληρής δουλειάς. Χάρη στην επιμονή της Xuefei, έχουμε τώρα έναν πραγματικό υποψήφιο φάρμακο και ένα νέο στόχο για μελλοντικές θεραπείες.» Η ομάδα του Wright έχει ανακαλύψει τρία νέα αντιμικροβιακά τα τελευταία χρόνια, δείχνοντας ότι η στρατηγική των adjuvants μπορεί να δώσει λύσεις στην κρίση αντοχής.
Οι μυκητιάσεις – ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένους (HIV, καρκίνο, μεταμοσχεύσεις) – γίνονται όλο και μεγαλύτερη απειλή. Αυτή η ανακάλυψη προσφέρει ελπίδα: αντί να ψάχνουμε νέα φάρμακα από το μηδέν, μπορούμε να «ξαναζωντανέψουμε» τα υπάρχοντα, μειώνοντας τοξικότητα και χρόνο έως την κλινική χρήση. Μένει να γίνουν περαιτέρω κλινικές δοκιμές για να δούμε αν το butyrolactol A (ή παράγωγά του) θα φτάσει στα νοσοκομεία.