Τα κουνούπια δεν είναι «νέοι» εχθροί του ανθρώπου – η σχέση μας μαζί τους χρονολογείται πολύ πριν από την εμφάνιση του σύγχρονου Homo sapiens. Μια νέα μελέτη, δημοσιευμένη στις 26 Φεβρουαρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, δείχνει ότι ορισμένα είδη κουνουπιών ανέπτυξαν προτίμηση για ανθρώπινο αίμα μεταξύ 2,9 και 1,6 εκατομμυρίων ετών πριν, πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε μέχρι τώρα.
Η έρευνα, με επικεφαλής βιολόγους όπως η Catherine Walton από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και η Upasana Shyamsunder Singh από το Vanderbilt University, εστίασε σε 38 δείγματα DNA από 11 είδη της ομάδας Anopheles leucosphyrus (κυρίως από τη Νοτιοανατολική Ασία). Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει είδη που μεταδίδουν ελονοσία (π.χ. Anopheles dirus και Anopheles baimaii), αλλά και άλλα που τρέφονται αποκλειστικά με μη ανθρώπινους πρωτεύοντες (κυρίως μαϊμούδες).
Πώς Προέκυψε η Προτίμηση για Ανθρώπινο Αίμα;
Οι ερευνητές ανέλυσαν γονίδια (πάνω από 2.500 πυρηνικά και 13 μιτοχονδριακά) για να χτίσουν το εξελικτικό δέντρο της ομάδας και να εκτιμήσουν πότε έγινε η αλλαγή από πρωτεύοντα σε ανθρώπους (ανθρωποφιλία – anthropophily). Το συμπέρασμα: η μετάβαση συνέβη μία φορά στην ιστορία της ομάδας, στην περιοχή Sundaland (μια βυθισμένη σήμερα χερσαία μάζα που περιλαμβάνει τη Μαλαισιανή Χερσόνησο, Βόρνεο, Σουμάτρα και Ιάβα).
Πριν από αυτή την αλλαγή, τα κουνούπια τρέφονταν αποκλειστικά με μη ανθρώπινους πρωτεύοντες στο θόλο του τροπικού δάσους – μια συμπεριφορά που ξεκίνησε πριν από 3,6 εκατομμύρια χρόνια. Η προτίμηση για ανθρώπινο αίμα πιθανότατα οφείλεται στη μοναδική οσμή των πρώιμων ανθρώπινων προγόνων (hominins), όπως ο Homo erectus, που έφτασε στη Νοτιοανατολική Ασία γύρω στο 1,8 εκατομμύριο χρόνια πριν.
«Δεν περιμέναμε αυτή η ομάδα να έχει προέλευση τόσο παλιά», δήλωσε η Catherine Walton. «Η πιο απλή εξήγηση είναι ότι ανταποκρίθηκε στην άφιξη αυτών των πρώιμων hominins». Για να συμβεί τέτοια εξελικτική αλλαγή, χρειάζονταν μεγάλοι πληθυσμοί Homo erectus στην περιοχή – κάτι που ταιριάζει με πρόσφατες ανακαλύψεις κρανίων Homo erectus στην Κίνα από την ίδια περίοδο.
Σημαντικά Σημεία της Μελέτης
- Η ομάδα Leucosphyrus ήταν η πρώτη που ανέπτυξε προτίμηση για ανθρώπους – άλλα είδη κουνουπιών (π.χ. τα κύρια φορείς ελονοσίας στην Αφρική, όπως Anopheles gambiae) το έκαναν πολύ αργότερα, τα τελευταία 10.000 χρόνια ή και λιγότερο (509.000–61.000 χρόνια πριν).
- Η μετάβαση προηγήθηκε κατά πολύ της άφιξης του σύγχρονου ανθρώπου (Homo sapiens) στην περιοχή (63.000–76.000 χρόνια πριν).
- Η έρευνα βασίζεται σε γονιδιακές μεταλλάξεις και μοντέλα εξέλιξης, όχι σε άμεσα απολιθώματα κουνουπιών.
Γιατί Είναι Σημαντικό Αυτό;
Η κατανόηση του πότε και πώς τα κουνούπια «ερωτεύτηκαν» το ανθρώπινο αίμα μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση ασθενειών όπως η ελονοσία, που σκοτώνει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι τέτοιες εξελικτικές πληροφορίες βοηθούν στην πρόβλεψη και αντιμετώπιση νέων απειλών από φορείς ασθενειών.
Οι κουνούπια παραμένουν ο πιο θανατηφόρος οργανισμός για τον άνθρωπο – και η σχέση μας μαζί τους είναι πολύ παλαιότερη από ό,τι φανταζόμασταν. Η μελέτη αυτή προσθέτει ένα ακόμα κομμάτι στο παζλ της συν-εξέλιξης ανθρώπων και παρασίτων, δείχνοντας ότι ακόμα και τα πιο μικρά πλάσματα «θυμούνται» την παρουσία μας εδώ και εκατομμύρια χρόνια.