Η κρίση στον Περσικό Κόλπο έχει εισέλθει σε μια από τις πιο επικίνδυνες φάσεις της τις τελευταίες ώρες, με το Ιράν να πλήττει αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις σε τέσσερις έως πέντε χώρες της περιοχής, απαντώντας σε νέο κύκλο αμερικανικών βομβαρδισμών στο ιρανικό έδαφος. Η εξέλιξη αυτή θέτει σε αμφισβήτηση την εύθραυστη ενδιάμεση συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν που είχε υπογραφεί πριν από περίπου έναν μήνα.
Τι προηγήθηκε
Η αμερικανική επίθεση της Κυριακής ήρθε ως απάντηση σε ιρανικό πλήγμα εναντίον πλοίου-κοντέινερ στα Στενά του Ορμούζ, το οποίο τυλίχθηκε στις φλόγες με έναν ναυτικό να αγνοείται. Σύμφωνα με το CENTCOM, οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν περίπου 140 στόχους στο ιρανικό έδαφος, μεταξύ των οποίων συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, ραντάρ ακτών, υποδομές πυραύλων και drone, καθώς και σκάφη της Φρουράς της Επανάστασης, με στόχο -όπως ανέφερε- τον περιορισμό της ικανότητας του Ιράν να απειλεί την εμπορική ναυσιπλοΐα. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε στο NBC ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ «χτύπησαν σκληρά» το Ιράν το προηγούμενο βράδυ.
Η ιρανική αντεπίθεση
Σε απάντηση, η Φρουρά της Επανάστασης του Ιράν ανακοίνωσε ότι έπληξε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, συστήματα Patriot, αποθήκες πυρομαχικών και υποδομές drone σε βάσεις που βρίσκονται σε Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Κατάρ, Ιορδανία και Ομάν. Στη βάση Πρίγκιπας Χασάν στην Ιορδανία σημειώθηκαν πυρκαγιές σε δεξαμενές καυσίμων και αποθήκες πυρομαχικών, ενώ στη βρετανοαμερικανική βάση Σεϊχ Ίσα στο Μπαχρέιν επλήγησαν συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ. Σειρήνες συναγερμού ήχησαν τρεις φορές τη Δευτέρα στο Μπαχρέιν, όπου εδρεύει ο 5ος Στόλος του αμερικανικού ναυτικού, ενώ το Κουβέιτ ανέφερε ότι αντιμετώπιζε «εχθρικούς εναέριους στόχους». Ο ιορδανικός στρατός δήλωσε ότι αναχαίτισε τέσσερις πυραύλους στον εναέριο χώρο της χώρας.
Το Κατάρ, που δεν είχε στοχοποιηθεί από τον Απρίλιο και έπαιζε ρόλο διαμεσολαβητή στις συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός, δέχθηκε επίσης πλήγμα -τρία άτομα, μεταξύ των οποίων ένα παιδί, τραυματίστηκαν από συντρίμμια, και η Ντόχα θεώρησε το Ιράν πλήρως υπεύθυνο. Το Κουβέιτ ανέφερε ζημιές σε τρεις μεθοριακές θέσεις στα βόρεια και σε πλατφόρμα άντλησης πετρελαίου, με έναν εργαζόμενο τραυματία. Το Ομάν κάλεσε τον Ιρανό πρέσβη για να διαμαρτυρηθεί, χαρακτηρίζοντας τις επιθέσεις «ανεύθυνες» -η πρώτη τέτοια κίνηση από την έναρξη του πολέμου. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ήχησαν σειρήνες, χωρίς όμως, σύμφωνα με την κυβέρνηση, πύραυλοι να εισέλθουν στον εναέριο χώρο της χώρας.
Στο ιρανικό έδαφος, εκρήξεις αναφέρθηκαν στο Μπαντάρ Αμπάς, στο νησί Κεσμ και στην πόλη Χατζιαμπάντ. Σύμφωνα με ημιεπίσημα ιρανικά μέσα, σκοτώθηκε αξιωματικός του ναυτικού, ενώ επίσημες πηγές ανέφεραν και τον θάνατο φύλακα ασφαλείας μετά από πλήγμα σε αντλιοστάσιο νερού στην περιοχή Μαχσάρ, με τέσσερις ακόμη τραυματίες.
Η διαμάχη για τα Στενά του Ορμούζ
Στο επίκεντρο της κρίσης παραμένει ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διακινείται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Η Τεχεράνη διατείνεται ότι το πέρασμα είναι πλέον de facto κλειστό «μέχρι να αποκατασταθεί η ηρεμία» και ότι διεκδικεί αποκλειστικό έλεγχο του θαλάσσιου δρόμου, ζητώντας μάλιστα τη δυνατότητα επιβολής τελών διέλευσης. Αντίθετα, η Ουάσιγκτον και το CENTCOM επιμένουν ότι το στενό παραμένει ανοιχτό και ότι συνοδεύουν ενεργά την εμπορική ναυσιπλοΐα. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπακέρ Καλιμπάφ, δήλωσε μέσω social media ότι η εποχή των μονομερών συμφωνιών έχει τελειώσει, προειδοποιώντας πως το Ιράν θα απαντήσει.
Οικονομικές επιπτώσεις
Η κλιμάκωση προκάλεσε άμεση αντίδραση στις αγορές πετρελαίου. Το Brent ενισχύθηκε κατά 2,8%, φτάνοντας τα 78,14 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό WTI σημείωσε άνοδο 2,5%, στα 73,24 δολάρια, καθώς επενδυτές και αναλυτές εκτιμούν ότι η διεύρυνση της σύγκρουσης σε περισσότερες χώρες του Κόλπου αυξάνει τον κίνδυνο μακροπρόθεσμης διατάραξης της ενεργειακής ροής.
Διεθνείς αντιδράσεις
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δήλωσε πως ανησυχεί σοβαρά για τη νέα κλιμάκωση. Η κρίση βρίσκεται περίπου στα μισά της 60ήμερης προθεσμίας που είχαν θέσει οι δύο πλευρές για μια μόνιμη διευθέτηση, με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν το βασικό σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις που φαίνονται πλέον να κινδυνεύουν να καταρρεύσουν.
Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με τις αμερικανικές και ιρανικές δυνάμεις να διατηρούν σε ετοιμότητα τους μηχανισμούς τους και τις γειτονικές χώρες του Κόλπου να βρίσκονται σε αυξημένη επιφυλακή για ενδεχόμενο νέο κύκλο πληγμάτων.
